Zadelkwastsnoek (Polypterus endlicherii)

De zadelkwastsnoek is een van de grootste en imposantste kwastsnoeken: een ‘levend fossiel’ met een zware kop, een bruin lichaam met donkere zadelvormige banden en een onderbeet. Een roofvis voor zeer grote aquaria en toegewijde liefhebbers.

Zadelkwastsnoek (Polypterus endlicherii)
Foto: lienyuan lee, via Wikimedia Commons (CC BY 3.0)

Over deze vis

De geslachtsnaam Polypterus is afgeleid van het Grieks en betekent ‘met veel vinnen’, een verwijzing naar de rij losse rugvinnetjes waarmee alle kwastsnoeken zijn uitgerust. De soortnaam eert de Oostenrijkse plantkundige Stephan Endlicher. De vis werd in 1847 beschreven door Johann Jakob Heckel, een Oostenrijkse ichtyoloog. De Nederlandse naam zadelkwastsnoek verwijst naar de donkere, verticale vlekken of banden op de rug, die aan een zadel doen denken. In het Engels heet hij ‘saddled bichir’.

De zadelkwastsnoek is een van de grootste soorten van de familie. Dat maakt hem een logische stap voor wie eerst een kleinere soort als de Senegal-kwastsnoek heeft gehouden. Het lichaam is langgerekt en cilindrisch en bedekt met dikke, ruitvormige ganoïdschubben die glanzen als email. De grondkleur is bruingeel tot olijf, met vier tot zes opvallende donkere banden over de rug. Elf tot veertien rugvinnetjes vormen een kam, en de borstvinnen zijn breed en gespierd. Jonge dieren zijn opvallend contrastrijker getekend dan volwassen exemplaren, die met de jaren donkerder en effener worden.

In het wild komt de soort voor in twaalf landen van West- en Centraal-Afrika, onder meer Nigeria, Kameroen en Soedan. Hij bewoont rivieren, meren en moerassen, en soms ook brakke gebieden. Het is overwegend een nachtactieve visetende roofvis die zich met zijn fijne reukzin een weg zoekt door de begroeiing, al eet hij ook schaaldieren en weekdieren. Zoals alle kwastsnoeken heeft hij een paar primitieve longen waarmee hij in zuurstofarm water kan overleven.

De IUCN beschouwt de soort als niet bedreigd. In de handel komen zowel wildvang als kweekdieren uit Azië voor. Hij wordt al tientallen jaren als exotisch huisdier verhandeld en is op verschillende plaatsen ontsnapt of uitgezet, onder meer in Florida. Dat is een reden om een kwastsnoek nooit aan de natuur af te staan.

In het kort

Wetenschappelijke naamPolypterus endlicherii
FamiliePolypteridae
HerkomstWest- en Centraal-Afrika (Niger, Volta, Tsjaadmeer en Witte Nijl)
VindplaatsAfrika – Nigeria, Ghana, Mali, Tsjaad, Soedan – Niger, Volta, Tsjaadmeer en Witte Nijl
Maximale grootte60 cm (in de natuur tot 75 cm)
Minimale aquariumgrootte200 cm / 800 liter
Temperatuur25 – 29 °C
pH6,5 – 7,8
Hardheid (GH)5 – 20 °dGH
GroepsgrootteSolitair of met soortgenoten van gelijk formaat
GedragRoofvis, rustig naar grote vissen
MoeilijkheidGemiddeld
Levensduur15 – 25 jaar
KarakterRoofvis (eet kleine vissen)
Eet kleine vissenJa
VinnenbijterNee
Veilig met garnalen en slakkenNee
Kwetsbaar voor vinnenbijtersNee
Geschikt voor gezelschapsaquariumNee
Minimale groepsgrootteAlleen

Welke vissen passen bij de Zadelkwastsnoek?
Check het in de Combinatiechecker en zie direct of jouw combinatie goed, matig of slecht is.

Wat betekent de naam?

Polypterus komt van het Griekse polys (‘veel’) en pteron (‘vin’), naar de vele kleine rugvinnetjes in plaats van één rugvin. Het geslacht werd in 1803 beschreven door Lacepède.

endlicherii is een eerbetoon aan de Oostenrijkse botanicus Stephan Endlicher (1804–1849), die de soort blijkbaar ontdekte in de viscollectie van het Naturhistorisches Museum in Wenen.

De soort werd in 1847 beschreven door Heckel.

Bron: The ETYFish Project

Natuurlijke leefomgeving

De zadelkwastsnoek leeft in grote rivieren, moerassen en ondiepe oeverzones van West- en Centraal-Afrika. Overdag ligt hij stil tussen begroeiing, in de schemering gaat hij op jacht.

Kwastsnoeken hebben een soort longen en halen regelmatig lucht aan het wateroppervlak. Daardoor overleven ze ook in zuurstofarm water.

Waterwaarden in het aquarium

Deze soort is niet kritisch over waterwaarden, maar produceert als grote roofvis veel afval.

  • Krachtige filtering, bij voorkeur een externe filter of sump
  • Wekelijks 30 tot 50% verversen
  • Het wateroppervlak moet altijd bereikbaar zijn om lucht te happen

Aquarium en inrichting

Een volwassen exemplaar heeft een aquarium van minimaal 200 cm lang en ruim 60 cm diep nodig. Kwastsnoeken zijn meesters in ontsnappen: een goed sluitend deksel zonder kieren is verplicht.

Biotoop nabootsen: zandbodem, grote wortels, een paar stevige planten zoals anubias en veel vrije bodemruimte.

Gedrag en gezelschap

Rustig en weinig agressief, maar alles wat in zijn bek past, wordt gegeten. Houd hem alleen met grote, stevige vissen zoals de zilverarowana, grote cichliden of grote synodontissen. Andere kwastsnoeken, zoals de Senegal-kwastsnoek, zijn alleen geschikt als ze te groot zijn om opgegeten te worden.

Voeding

In de natuur: vissen, kikkers, insecten en schaaldieren.

In het aquarium: zinkende roofvissticks, diepvries mosselvlees, garnalen, stukjes vis en regenwormen. Voer levende voedervissen alleen uit eigen, gezonde kweek.

Voortplanting

Mannetjes hebben een grotere, bredere anaalvin. Kweek in het aquarium is zeldzaam; commercieel gebeurt dit in Azië.

Tips uit de praktijk

Deze vis wordt veel te vaak als klein, schattig jong verkocht, soms voor een paar euro en in een bak van 60 cm. Binnen een paar jaar is dat een zware vis van een halve meter die meer dan tien jaar leeft.

Wie er wel de ruimte voor heeft, krijgt iets bijzonders. Een volwassen zadelkwastsnoek beweegt als een dinosaurus door de bak en heeft een verrassende uitstraling. Hij wordt bovendien zeer tam en herkent zijn verzorger.

Advies: koop hem alleen als je nu al de bak hebt, of zeker weet dat je die gaat hebben. Anders is een kleinere kwastsnoek zoals de Senegal-kwastsnoek een verstandiger keuze.

De eerste weken met een jonge zadelkwastsnoek zijn meestal eenvoudig. Hij ligt overdag tussen wortels of in een pvc-buis en komt pas met het uitdoen van het licht tevoorschijn. Veel houders denken in het begin dat hun vis niet eet, omdat ze hem overdag nooit zien. Voer daarom een half uur na het uitdoen van het licht, en leg het voer vlak bij zijn schuilplaats. Na een week of twee leert hij dat het geluid van het deksel betekent dat er eten komt, en komt hij ook overdag omhoog.

Een kieskeurige eter is het zelden. Bij problemen helpt het om eerst iets met een sterke geur aan te bieden, zoals een stukje garnaal of mosselvlees, en daarna over te stappen op zinkende roofvissticks. Een veelvoorkomend probleem is dat de vissen veel te dik worden, omdat ze altijd bedelen. Volwassen dieren hebben genoeg aan twee of drie voerbeurten per week. Een kwastsnoek die zo vol zit dat zijn buik als een ballon uitsteekt, is niet gezond.

Typische fouten zijn te kleine bakken en te weinig verversen. Jonge kwastsnoeken groeien snel, en een vis van twintig centimeter die in een bak van honderd centimeter staat, krijgt na een tijd stress en verwondingen aan de kop. Verder komen huidproblemen en schimmel voor bij vuil water. Als je de verzorging op orde hebt, zijn het juist heel stevige dieren. Wat pas na maanden opvalt, is hoe sterk de vis zijn eigen territorium heeft en hoe hij zijn medebewoners uitkiest: een grote, rustige vis mag blijven, een klein visje wordt ’s nachts gewoon opgegeten, ook als hij er maandenlang gedoogd leek te worden.

Eindadvies: de zadelkwastsnoek is prachtig en boeiend voor wie al een bak van twee meter of meer heeft en bereid is meer dan tien jaar met de vis door te gaan. Zonder die bak kun je beter kiezen voor een kleinere soort, zoals de Senegal- of Delhezi-kwastsnoek.

Voordelen en nadelen

Voordelen

  • Imposant ‘prehistorisch’ uiterlijk
  • Sterk en lang levend
  • Rustig naar grote medebewoners

Nadelen

  • Wordt zeer groot
  • Eet alles wat in zijn bek past
  • Ontsnapt bij het kleinste kiertje

Lees ook: welke vissen passen bij elkaar.

Veelgestelde vragen over de zadelkwastsnoek

Hoe groot wordt de zadelkwastsnoek?

De zadelkwastsnoek (Polypterus endlicherii) wordt in het aquarium ongeveer 60 cm lang. In de natuur haalt hij soms 75 cm.

Hoe oud wordt de zadelkwastsnoek?

Met goede verzorging wordt hij 15 tot 25 jaar oud. Een zadelkwastsnoek is dus een lange verplichting.

Hoe groot moet het aquarium zijn voor een zadelkwastsnoek?

Kies een aquarium van minimaal 200 cm en 800 liter, goed afgedekt. Kwastsnoeken kunnen uit het water klimmen en ademen lucht aan het oppervlak.

Met welke vissen kun je de zadelkwastsnoek combineren?

Hij is rustig naar grote vissen, maar eet alles wat in zijn bek past. Houd hem solitair of met vissen van gelijk formaat, zoals de frontosa en de veervin-cichlide in een zeer grote bak.

Welke planten passen bij de zadelkwastsnoek?

Stevige planten uit Afrika zoals het speerblad en de Afrikaanse watervaren kunnen tegen zijn gewicht, als ze goed vastzitten op hout of stenen.

Geschreven door Alessandro, al meer dan tien jaar aquariumhouder en liefhebber van biotoopaquaria. Deze pagina is samengesteld op basis van vakliteratuur en ervaringen van andere houders.

De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke vis en elk aquarium is anders: houd je waterwaarden goed in de gaten en vraag bij twijfel advies bij een aquariumspeciaalzaak.