Afrikaanse watervaren (Bolbitis heudelotii)

De Afrikaanse watervaren is een sierlijke varen met donkergroene, geveerde bladeren die je net als een Anubias aan hout of steen bindt. Hij is populair omdat hij een natuurlijke, bijna prehistorische uitstraling geeft en bovendien niet in de bodem hoeft te staan.

Afrikaanse watervaren (Bolbitis heudelotii)
Foto: Zaire (de.wikipedia), via Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0)

Over deze plant

De soortnaam heudelotii verwijst naar Jean-Pierre Heudelot (1802-1837), een Franse botanicus en ontdekkingsreiziger die in West-Afrika planten verzamelde. Bolbitis heudelotii is een echte varen en hoort bij de familie Dryopteridaceae, de niet-aquatische familie van de mannetjesvarens. Dat maakt hem een vreemde eend in de aquariumwereld, waar de meeste planten bloemplanten zijn. In de handel gaat de plant ook onder namen als Congovaren of Kongo-watervaren.

De plant heeft een kruipende wortelstok, het rizoom, waaruit draadvormige wortels groeien die zich aan rotsen en hout vastklampen. De bladeren zijn donkergroen en geveerd en worden volgens Wikipedia 15 tot 40 centimeter lang. Ze hebben een enigszins leerachtig, soms licht golvend uiterlijk, en nieuwe bladeren beginnen vaak in een lichtere tint. Een volgroeide plant ziet er rijk en gevuld uit, juist doordat de bladeren in een waaier uit het rizoom komen.

De soort komt in een groot deel van tropisch en subtropisch Afrika voor, van Ethiopië tot Senegal en zuidwaarts tot het noorden van Zuid-Afrika. Hij groeit in rivieren en beken, vaak op rotsen of hout in stromend, helder, zacht en iets zuur water. Daar zit de plant vastgehecht in het stromende water.

In de hobby geldt de watervaren als een plant met karakter, maar niet als de makkelijkste. Hij groeit langzaam, vraagt schoon water en houdt niet van veel vuil in het bakje. Hij is gevoelig voor een te volle bak met veel visafval. Wie hem goed behandelt, krijgt er een prachtige plant voor terug die jarenlang meegaat.

In het kort

Wetenschappelijke naamBolbitis heudelotii
FamilieDryopteridaceae (mannetjesvarenfamilie)
HerkomstTropisch Afrika
VindplaatsAfrika – Van Senegal tot Ethiopië en het noorden van Zuid-Afrika – Rivieren en beken, op rotsen en hout
Hoogte15 – 40 cm
GroeisnelheidLangzaam
LichtWeinig
CO2Niet nodig
Temperatuur20 – 28 °C
pH5,0 – 7,0
Hardheid (GH)2 – 10 °dGH
Plaats in het aquariumOp hout of steen
VermeerderingDelen van het rizoom
MoeilijkheidGemiddeld

Natuurlijke leefomgeving

In het wild groeit de Afrikaanse watervaren in rivieren en beken met een zandige of rotsachtige bodem. Het water is er schoon, zacht en iets zuur, en vaak stroomt het flink. De plant zit met zijn rizoom vast op stenen en hout, meestal op plekken met enige schaduw.

Die herkomst verklaart waarom hij in het aquarium goed presteert bij wat stroming en helder water, en zo slecht met vervuild of zeer hard water. Een biotoop van een Afrikaanse rivier is zijn ideale decor.

Verzorging in het aquarium

Het belangrijkste is schoon water en een rustige plek. Daarnaast let je op deze punten:

  • Licht: zacht tot gemiddeld licht is genoeg. Veel licht geeft algen op de bladeren.
  • Voeding en bemesting: de plant haalt zijn voeding uit het water. Een bescheiden gift vloeibare meststof volstaat, maar overdrijf niet.
  • Bodem: de plant hoort niet in de bodem. Het rizoom moet vrij blijven.
  • Snoeien: knip verdorde of kapotte bladeren weg bij het rizoom. Meer is niet nodig.

Planten en vermeerderen

Net als bij Anubias geldt: begraaf het rizoom niet, want dan rot het weg. Bind de plant met draad vast aan hout of een steen, of klem hem in een spleet. De fijne wortels grijpen zich vanzelf vast, en de draad kun je later verwijderen.

Vermeerderen kan door het rizoom te delen met een scherp mes, zodat elk stuk wortels en blad heeft. Omdat de plant zo langzaam groeit, is dat meestal pas na lange tijd de moeite waard.

Geschikt voor

De watervaren past in een rustig Afrikaans biotoopaquarium met vissen die niet veel in de inrichting woelen. Denk aan de gestreepte kribensis of de bultkopcichlide, die allebei bij stromend, zacht water passen. Wees voorzichtig met sterke planteneters en grote graafvissen: die kunnen de vaste plant losmaken.

Tips uit de praktijk

De Afrikaanse watervaren is een plant die je liever geduld dan haast geeft. In de eerste weken zie je vaak dat de oudste bladeren geel worden of wegsmelten. Dat is normaal: de plant heeft ze op een kwekerij emers gekweekt en moet omschakelen naar groeien onder water. Houd het water schoon en wacht af. Na een tijd komen er nieuwe, aangepaste bladeren.

Wat vaak misgaat is het te diep planten of het begraven van het rizoom. Dan rot de plant weg, en dat gaat sneller dan je denkt. Een tweede probleem is vuil: op de fijne bladeren blijft stof en slib liggen, en dan komen er algen. Andere houders merken dat een beetje stroming dit tegengaat, en dat een filter met wat uitstroom de bladeren schoon houdt.

Algen op de bladeren zijn lastig te verwijderen, omdat de bladeren breekbaar zijn. Knip aangetaste bladeren liever af dan ze te schrobben. Slakken kunnen op de plant zitten, maar eten hem zelden op. Wel zie je soms een slak het jonge blad aanvreten.

Met vissen werkt de watervaren prima, zolang ze niet aan de wortels wroeten. Cichliden die graven kunnen een plant losmaken die niet stevig vastzit, dus gebruik zwaar hout of grotere stenen. In een rustig aquarium met zacht water en wat stroming groeit hij het mooist.

Eerlijk advies: begin hiermee niet als je je eerste plant zoekt. Een Anubias vergeeft meer. Heb je een goed ingedraaide bak met schoon water, dan is deze varen een mooie aanvulling die veel indruk maakt.

Voordelen en nadelen

Voordelen

  • Mooie, natuurlijke uitstraling met geveerde bladeren
  • Hoeft niet in de bodem te staan
  • Weinig licht en geen CO2 nodig
  • Past goed in een Afrikaans biotoopaquarium

Nadelen

  • Groeit langzaam
  • Gevoelig voor vuil water en veel visafval
  • Gaat dood als het rizoom wordt begraven

De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke plant en elk aquarium is anders: let op je licht, bemesting en waterwaarden en vraag bij twijfel advies bij een aquariumspeciaalzaak.