De sierlijke neongrondel is een kleine stroomgrondel waarvan de mannetjes metaalblauw tot turquoise glanzen. Hij zuigt zich met zijn buikvinnen vast aan stenen en graast daar de aangroei af. Een juweel voor een stromingsaquarium.

Over deze vis
De sierlijke neongrondel kreeg zijn wetenschappelijke naam Stiphodon ornatus in 1974 van de Duitse aquariaan en ichtyoloog Meinken. De soortnaam is Latijn voor ‘versierd’, wat goed past bij de glanzende mannetjes. Hij hoort bij de onderfamilie Sicydiinae, de ‘klimgrondels’, een groep die bekendstaat om zijn opvallende levenswijze. In de handel gaat het ook vaak mis met de naam: onder de noemer neongrondel worden meerdere verwante Stiphodon-soorten verkocht, en niet elke vis met die naam is echt Stiphodon ornatus. Wie zeker wil zijn, moet dus niet alleen op de verkoper vertrouwen.
Het mannetje is het opvallendst. Zijn lijf glanst metaalblauw tot turquoise, met een lichte streep langs de flank en oranje of gele accenten in de vinnen. Vrouwtjes zijn onopvallender: grijsbruin met donkere lengtestrepen, zodat ze in het water tussen de stenen goed gecamoufleerd zijn. De kleuren van de mannetjes zijn afhankelijk van stemming en omgeving; een bleek, weggedoken mannetje in de winkel kan in een goed ingerichte bak binnen weken veel feller worden. De buikvinnen zijn vergroeid tot een zuignap waarmee de vis zich aan stenen vasthecht, en de tanden zijn gebouwd om algen van het oppervlak te schrapen.
Het leven van een Stiphodon is opvallend. De volwassen vissen leven in snelstromende bergbeken dicht bij de kust. Na het paaien spoelen de larven met de stroming naar zee, waar ze enkele maanden als plankton leven, voordat ze als kleine visjes weer de rivier optrekken. Daarbij klimmen ze met hun zuignap zelfs tegen watervallen op. Zo’n cyclus heet amfidroom, en hij verklaart waarom de soort in het aquarium zo moeilijk te kweken is: voor de larven is zout water en zeer fijn voer nodig.
Over de beschermingsstatus en de aantallen in het wild is weinig gepubliceerd. De dieren in de handel zijn vrijwel altijd wildvang uit Indonesië, omdat kweek nauwelijks lukt. Dat maakt het extra belangrijk om alleen een gezond dier te kopen en goed voor te bereiden. In de hobby is de soort vooral gewild bij liefhebbers van stromingsaquaria, die zijn kleur en gedrag waarderen.
In het kort
| Wetenschappelijke naam | Stiphodon ornatus |
|---|---|
| Familie | Gobiidae (Sicydiinae) |
| Herkomst | Indonesië (Sumatra en omliggende eilanden) |
| Vindplaats | Azië – Indonesië (Sumatra) – Snelstromende kustbeken |
| Maximale grootte | 4 cm |
| Minimale aquariumgrootte | 60 cm / 54 liter |
| Temperatuur | 22 – 26 °C |
| pH | 6,5 – 7,5 |
| Hardheid (GH) | 4 – 12 °dGH |
| Groepsgrootte | 1 mannetje met meerdere vrouwtjes |
| Gedrag | Vreedzaam, mannetjes territoriaal |
| Moeilijkheid | Gemiddeld |
| Levensduur | 3 – 5 jaar |
| Karakter | Vreedzaam, territoriaal |
| Eet kleine vissen | Nee |
| Vinnenbijter | Nee |
| Veilig met garnalen en slakken | Ja |
| Kwetsbaar voor vinnenbijters | Nee |
| Geschikt voor gezelschapsaquarium | Ja |
| Minimale groepsgrootte | Harem: 1 mannetje met meerdere vrouwtjes |
Welke vissen passen bij de Sierlijke neongrondel?
Check het in de Combinatiechecker en zie direct of jouw combinatie goed, matig of slecht is.
Wat betekent de naam?
Stiphodon komt van het Griekse stiphos (‘dichte menigte’) en odon (’tand’), naar de dicht opeengepakte tanden in de bovenlip. Het geslacht werd in 1895 beschreven door Weber.
ornatus is Latijn voor ‘versierd’, naar de prachtige kleuren van de mannetjes.
De soort werd in 1974 beschreven door Meinken.
Bron: The ETYFish Project
Natuurlijke leefomgeving
De soort leeft in heldere, snelstromende bergbeken op eilanden, dicht bij de kust. De bodem bestaat uit keien en grind, bedekt met een laag algen en biofilm.
Zoals alle Stiphodon-soorten heeft hij een bijzondere levenscyclus: de larven spoelen naar zee, groeien daar op en trekken als jonge visjes weer de rivieren op. Met hun zuignap klimmen ze zelfs langs watervallen.
Waterwaarden in het aquarium
Zuurstof en stroming zijn belangrijker dan precieze waarden.
- Sterke stroming en veel zuurstof
- Kleine, wekelijkse verversingen
- Niet te warm: in de zomer letten op oplopende temperatuur
Aquarium en inrichting
Een ingedraaid aquarium vanaf 60 cm met ronde stenen, grind en helder licht, zodat er algen op de stenen groeien. Een deksel is verplicht: deze grondels klimmen langs de ruit naar boven.
Biotoop nabootsen: rivierkiezels, platte stenen, weinig planten, een krachtige stromingspomp en helder licht.
Gedrag en gezelschap
Mannetjes verdedigen een steen en pronken met hun kleuren; vrouwtjes zijn vreedzamer. Combineer ze met rustige stromingsminnende soorten, zoals de Borneo-zuigsteenkruiper of kleine danio’s zoals de zebradanio. Vermijd gulzige bodemvissen die de aangroei wegeten.
Voeding
In de natuur: algen en biofilm van stenen.
In het aquarium: vooral aangroei. Vul aan met algentabletten, spirulinavoer en fijn diepvriesvoer. Een kaal nieuw aquarium is ongeschikt.
Voortplanting
Mannetjes zijn blauw, vrouwtjes grijsbruin met donkere lengtestrepen. Ze zetten wel eieren af in het aquarium, maar het opkweken van de larven vraagt zout water en is zeer lastig.
Tips uit de praktijk
Een mannetje in volle kleur lijkt op een stukje blauwe neon op een steen. In de winkel zien ze er vaak bleek uit; in een bak met stroming en licht komen de kleuren binnen een paar weken.
Belangrijk om te weten: ze verhongeren in een bak zonder aangroei. Een handige truc is om de stenen een paar weken in een zonnige emmer groen te laten worden voordat de vissen komen.
Kort gezegd: een van de mooiste kleine vissen voor een stromingsaquarium, mits je het water koel, schoon en zuurstofrijk houdt.
De eerste weken zijn de kritieke periode. Een nieuwe neongrondel is vaak mager en bleek door het transport, en zonder aangroei in de bak gaat hij snel achteruit. Geef hem direct een bak met stenen vol algen, en laat hem rustig wennen. Soms blijft hij een paar dagen op één steen zitten zonder veel te bewegen. Zodra hij begint te grazen, is dat een goed teken; een vis die bij de bodem hangt met een ingevallen buik, gaat het vaak niet redden.
Om kieskeurige eters aan het voer te krijgen, helpt het om naast aangroei ook spirulinavoer en fijn diepvriesvoer aan te bieden, liefst vlak bij zijn steen in de stroming. Droogvoer werkt vaak niet. Andere houders merken dat een bak met fel licht en veel dagen zon op de stenen de beste resultaten geeft. Typische fouten zijn een te nieuwe, kale bak, een te warme zomerbak en een ontbrekend deksel; ze klimmen bij de ruit omhoog en kunnen daardoor makkelijk uit de bak ontsnappen.
Wat pas na maanden opvalt, is de rangorde tussen de mannetjes. Twee mannetjes op dezelfde steen leiden tot voortdurend gekibbel, dus neem er liefst een met meerdere vrouwtjes, of zorg voor veel stenen. De kleuren blijven groeien naarmate de vis zich meer thuis voelt. De eitjes worden soms afgezet, maar de larven komen in het zoetwateraquarium niet verder. Dat hoort gewoon bij de soort.
De sierlijke neongrondel is geschikt voor ervaren houders die een ingedraaid stromingsaquarium hebben en rustige medebewoners. Voor beginners of voor een kaal nieuw aquarium is hij minder geschikt. Eerlijk advies: laat de bak eerst een paar maanden draaien, en koop de vis pas als er genoeg aangroei is. Dan heb je een prachtig visje om naar te kijken.
Voordelen en nadelen
Voordelen
- Prachtige blauwe mannetjes
- Klein en vreedzaam
- Eet algen
Nadelen
- Heeft aangroei en stroming nodig
- Klimt uit een open bak
- Kweek vrijwel onmogelijk
Lees ook: aquarium algen bestrijden.
Veelgestelde vragen over de sierlijke neongrondel
Hoe groot wordt de sierlijke neongrondel?
De sierlijke neongrondel (Stiphodon ornatus) wordt ongeveer 4 cm lang. De mannetjes glanzen metaalblauw tot turquoise.
Met hoeveel sierlijke neongrondels houd je ze samen?
Houd 1 mannetje met meerdere vrouwtjes. Mannetjes zijn territoriaal, dus meerdere mannetjes in een kleine bak geven vaak ruzie.
Is de sierlijke neongrondel geschikt voor beginners?
Hij is gemiddeld lastig. Hij past in een aquarium van 60 cm en 54 liter, maar vraagt stromend, schoon water en veel aangroei op stenen om af te grazen.
Met welke vissen kun je de sierlijke neongrondel combineren?
Kies rustige, kleine vissen die ook van stroming houden, zoals de Borneo-zuigsteenkruiper, de smaragd-dwergdanio en de dwergrasbora.
Welke planten passen bij de sierlijke neongrondel?
Planten die op stenen en hout groeien, zoals Bucephalandra en javamos, passen perfect in een stromingsaquarium.
De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke vis en elk aquarium is anders: houd je waterwaarden goed in de gaten en vraag bij twijfel advies bij een aquariumspeciaalzaak.
