Onder de naam ‘Usisya’ verkopen handelaren een lokale kleurvorm van de Grants pauwoogcichlide: het mannetje heeft een blauwe kop en een gouden tot oranje lijf. Het is geen aparte, beschreven soort maar een handelsvariant, en juist daarom is het handig om te weten waar je op moet letten.

Over deze vis
De naam ‘Usisya’ zegt meer over de vindplaats dan over de vis. Usisya is een plaats aan de westkant van het Malawimeer, en de pauwoogcichliden die daar worden gevangen of van die vorm afstammen, verkopen handelaren onder die naam. De basissoort, Aulonocara stuartgranti, werd in 1987 beschreven door Meyer, Riehl en Zetzsche en is genoemd naar Stuart Grant (1937 tot 2007), een exporteur van meercichliden voor de aquariumhandel. Hij was een van de mensen die een groot deel van de Malawi-cichliden in de hobby bekend maakte.
De geslachtsnaam Aulonocara verwijst naar de groeven en holten in de kop van deze vissen. Kenmerkend voor pauwoogcichliden zijn de opvallend grote zintuigporiën rond kop en kaken, onderdeel van het zijlijnsysteem. Daarmee voelen ze de kleinste trillingen van prooien die in het zand zitten. In het meer houden ze zich vaak net boven de zandbodem, schijnbaar zwevend, en pikken ze bodemdiertjes op die ze eerder zonder zicht hebben gelokaliseerd. In de bak zie je dat terug in het typische snuffelen door het zand.
De taxonomie is omstreden. De IUCN en de Catalog of Fishes beschouwen Aulonocara steveni en Aulonocara hansbaenschi als jongere synoniemen van Aulonocara stuartgranti, terwijl FishBase ze als aparte soorten blijft behandelen. De vis die als ‘Usisya’ door het leven gaat, valt in dat gebied. Voor de hobbyist betekent dat vooral: de naam op het etiket geeft geen zekerheid over de zuiverheid van de lijn.
Het mannetje heeft de typische Usisya-tekening: een blauwe kop, een blauwe tot paarsblauwe glans op de vinnen en een goud- tot oranjekleurig lijf, vaak met een nog iets lichtere onderkant. Vrouwtjes zijn grijsbruin en onopvallend, wat handig is voor camouflage en past bij hun rol als broedster. Jonge mannetjes kleuren pas aan het einde van het eerste levensjaar uit, en de intensiteit wisselt met stemming en rangorde. Een dominant mannetje in een rustige bak krijgt de mooiste kleuren.
In de handel is de soort al decennia populair. Wildvang is daarvan een klein deel; veel vissen komen uit kwekerijen, en daar ontstaan de kruisingen waar de vorige alinea op doelde. Dat is een van de redenen waarom ‘Usisya’ in aquaria zo’n breed spectrum aan kleuren laat zien.
In het kort
| Wetenschappelijke naam | Aulonocara stuartgranti ‘Usisya’ (lokale vorm) |
|---|---|
| Familie | Cichlidae (cichliden) |
| Herkomst | Malawi (Malawimeer, westelijke oever bij Usisya) |
| Vindplaats | Afrika – Malawi – Malawimeer (Usisya) |
| Maximale grootte | 12 cm (mannetje) |
| Minimale aquariumgrootte | 120 cm / 240 liter |
| Temperatuur | 24 – 29 °C |
| pH | 7,5 – 9,0 |
| Hardheid (GH) | 10 – 25 °dGH |
| Groepsgrootte | 1 mannetje met 4 tot 6 vrouwtjes |
| Gedrag | Vrij rustig; mannetjes territoriaal en fel tegen gelijk gekleurde vissen |
| Moeilijkheid | Makkelijk tot gemiddeld |
| Levensduur | 8 – 10 jaar |
| Karakter | Vreedzaam, territoriaal |
| Eet kleine vissen | Nee |
| Vinnenbijter | Nee |
| Veilig met garnalen en slakken | Nee |
| Kwetsbaar voor vinnenbijters | Nee |
| Geschikt voor gezelschapsaquarium | Ja |
| Minimale groepsgrootte | Harem: 1 mannetje met meerdere vrouwtjes |
Welke vissen passen bij de Usisya-pauwoogcichlide?
Check het in de Combinatiechecker en zie direct of jouw combinatie goed, matig of slecht is.
Wat betekent de naam?
Aulonocara komt van het Griekse aulos (‘buis’) en kara (‘kop’), naar de vergrote zintuigkanalen in de kop. Het geslacht werd in 1922 beschreven door Regan.
stuartgranti is een eerbetoon aan Stuart M. Grant (1937–2007), exporteur van cichliden uit het Malawimeer. ‘Usisya’ is de naam van deze lokale vorm en geen officiële soortnaam.
De soort werd in 1985 beschreven door Meyer en Riehl.
Bron: The ETYFish Project
Natuurlijke leefomgeving
Usisya is een plaats aan de westkust van het Malawimeer. De vissen die onder de naam ‘Usisya’ verkocht worden, komen van dat stuk oever, waar rotsen overgaan in open zand. Daar leven ze in ondiep, helder en hard water.
Zoals andere pauwoogcichliden foerageren ze op kleine bodemdiertjes die ze in het zand opsporen. De naamgeving is niet helemaal eenduidig: dezelfde plaats wordt ook gekoppeld aan andere vormen, zoals de eerder genoemde flavescent en Aulonocara baenschi. Wie zekerheid wil, kijkt dus naar de lijn van de kweker.
Waterwaarden in het aquarium
Zoals alle pauwoogcichliden wil hij hard, alkalisch en schoon water. Koraalgruis of Malawizout in het filter helpt bij de buffering.
- Stroming: matig.
- Zuurstof: goed beluchten.
- Verversing: wekelijks 30 tot 50 procent.
- Nitraat: laag houden.
- Stabiliteit: geen grote schommelingen.
Aquarium en inrichting
Een aquarium van 120 cm is een goede basis. Gebruik fijn zand en bouw een paar rotsstapels met grotjes. Houd veel open ruimte over, zodat het mannetje zijn terrein kan afbakenen en vrouwtjes kunnen ontsnappen.
Een donkere achterwand laat de kleuren van het mannetje beter uitkomen. Zorg voor stevig geplaatste rotsen, want graven kan een stapel doen instorten.
Biotoop nabootsen: lichtgekleurd zand met enkele grijze rotsgroepen en weinig planten. Niet te fel licht.
Gedrag en gezelschap
De Usisya is vrij rustig, maar het mannetje jaagt gelijk gekleurde vissen weg. Houd één mannetje met meerdere vrouwtjes. Geschikte bakgenoten zijn rustige zandzone-soorten zoals de Electric blue, de Kadango-cichlide en de Venustus. Combineer hem niet met andere Aulonocara, zoals de Pauwoogcichlide (Aulonocara jacobfreibergi), en houd wilde mbuna weg.
Voeding
In de natuur: kleine insectenlarven en andere bodemdiertjes.
In het aquarium: een goed cichlidenvoer met plantaardige bestanddelen, aangevuld met bevroren muggenlarven, Artemia en mysis. Verdeel het voer over enkele kleine porties per dag. Tip: zinkende korrels, zodat hij zijn voer uit het zand kan scheppen.
Voortplanting
Een moedermondbroeder. Het mannetje maakt een kuil of poetst een steen; het vrouwtje legt de eieren en neemt ze in haar bek. Na ongeveer vier weken laat ze de jongen los. Het mannetje is groter en veel kleurrijker; vrouwtjes zijn onopvallend grijsbruin. De jongen zijn makkelijk groot te brengen met fijn voer en pas uitgekomen artemia.
Tips uit de praktijk
Het eerlijke verhaal over de Usisya is dat het meer een handelsnaam is dan een soort. Onder die naam komen veel vissen binnen, en de kwaliteit varieert sterk: van prachtige goud-blauwe mannetjes tot kleurloze kruisingen. Kies dus bij voorkeur bij een kweker die zijn lijn kent.
Wat deze vorm aantrekkelijk maakt, is de combinatie van warme kleuren en een rustig karakter. In een ruime bak met veel zand oogt hij fantastisch. In een kleine bak met onrustige buren zie je hem vooral wegduiken.
Andere houders merken vaak dat de kleur pas volledig doorkomt als het mannetje zich veilig voelt, met voldoende vrouwtjes en een kalme omgeving. Voor wie ervaring heeft met Malawi-cichliden is het een prima keuze; beginners kunnen beter beginnen met een soort waarvan de herkomst zeker is.
De eerste weken na aankoop zijn bij deze vorm bepalend. Jonge mannetjes lijken in de winkel nog op vrouwtjes, dus je weet vaak niet zeker wat je koopt. Neem daarom liefst een groepje jonge vissen en kijk na een paar maanden wie er kleurt. Daarna hou je één mannetje en zoek je een goede plek voor de rest, want twee mannetjes in een middelgrote bak worden snel vijanden.
Eetgedrag is bij pauwoogcichliden meestal geen probleem, maar ze zijn wel snel bleek en schuw als ze te snel of te veel moeten eten in gezelschap van drukke vissen. Ze eten graag zinkend voer, dus strooi een beetje korrel op het zand en voer daarna het drijvende voer. Een vis die weigert, is vaak een vis die zich niet veilig voelt of last heeft van water dat niet klopt.
Typische fouten zijn: te druk gezelschap, te veel voer en te weinig verversen. De ziekte waar deze groep gevoelig voor is, is de zogenoemde Malawi-bloat, een opgezette buik door te vet voer of slechte waterkwaliteit. Andere houders merken vaak dat het helpt om afwisselend te voeren en niet te vaak dierlijk voer te geven.
Gedrag dat je pas later ziet: het mannetje bouwt een kuil in het zand en verdedigt die het hele jaar door, ook zonder dat er vrouwtjes zijn. Als je te weinig vrouwtjes hebt, wordt hij opdringerig. Met vijf of zes vrouwtjes is de aandacht verdeeld en zie je een veel ontspannener vis. Combinaties met een tweede pauwoogsoort gaan slecht: de kans dat je bastaarden krijgt is groot, en die kun je later moeilijk kwijt.
Eindadvies: een goede keuze voor de ervaren Malawihouder met een bak van 120 cm of meer, die op zoek is naar warme kleuren zonder gedoe. Wees kritisch bij de aankoop, vraag naar de kweker en ga niet af op de naam alleen. Voor beginners met een klein aquarium is hij minder geschikt.
Voordelen en nadelen
Voordelen
- Warme kleuren met blauwe kop.
- Relatief rustig gedrag.
- Kweekt goed in het aquarium.
Nadelen
- Geen aparte soort; herkomst en zuiverheid zijn onzeker.
- Heeft een groot aquarium nodig.
- Mannetjes zijn territoriaal.
Lees ook: Welke vissen passen bij elkaar? en Algen bestrijden.
Veelgestelde vragen over de Usisya-pauwoogcichlide
Hoe groot wordt de Usisya-pauwoogcichlide?
Het mannetje van de Usisya-pauwoogcichlide (Aulonocara stuartgranti Usisya) wordt ongeveer 12 cm lang. Hij heeft een blauwe kop en een gouden tot oranje lijf.
Hoe oud wordt de Usisya-pauwoogcichlide?
Met goede verzorging wordt hij 8 tot 10 jaar oud.
Met hoeveel Usisya-pauwoogcichliden houd je ze samen?
Houd één mannetje met 4 tot 6 vrouwtjes. Mannetjes zijn territoriaal en fel tegen vissen met dezelfde kleur, dus meerdere mannetjes in één bak geeft ruzie.
Hoe groot moet het aquarium zijn voor de Usisya-pauwoogcichlide?
Een aquarium van minstens 120 cm lengte en 240 liter is nodig. Combineer open zwemruimte met rotsen en een zandbodem.
Is de Usisya-pauwoogcichlide geschikt voor beginners?
Hij geldt als makkelijk tot gemiddeld en is vrij rustig. Hij is daarmee een goede keuze voor wie begint met Malawi-cichliden.
Met welke vissen kun je de Usisya-pauwoogcichlide combineren?
Kies rustige Malawi-cichliden die niet op hem lijken, zoals de Kadango-cichlide of de Red empress. Fellere mbuna kun je beter vermijden.
Welke planten passen bij de Usisya-pauwoogcichlide?
Het Speerblad en het Dwergspeerblad doen het goed in hard, alkalisch water en kun je op rotsen vastzetten.
De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke vis en elk aquarium is anders: houd je waterwaarden goed in de gaten en vraag bij twijfel advies bij een aquariumspeciaalzaak.
