Rock kribensis (Haplochromis sauvagei)

De Rock kribensis is een compacte Victoria-cichlide die bij de kust op harde, rotsige bodems leeft en er een beetje uitziet als een kribensis op steroïden. Het is een kleine mondbroeder met veel karakter, maar helaas ook een vis die in zijn thuismeer onder druk staat.

Rock kribensis (Haplochromis sauvagei)
Foto: Alex Giltjes (User:Haplochromis), via Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0)

Over deze vis

Haplochromis sauvagei werd in 1896 door de Duitse zoöloog Pfeffer beschreven. De soortnaam eert Henri Émile Sauvage (1842 tot 1917), een Franse paleontoloog en ichtyoloog. De naamgeving is sindsdien flink verschoven: de vis stond onder andere bekend als Ctenochromis sauvagei en Ptyochromis sauvagei. Dat zie je terug in de handel, waar je verschillende namen voor dezelfde vis tegenkomt. De Nederlandse handelsnaam ‘rock kribensis’ verwijst naar het gedrag: hij leeft op de rotsen en verdedigt een holletje, net zoals de bekende kribensis uit West-Afrika, al is hij er verder niet mee verwant.

Binnen het Victoriameer hoort de soort bij de grote groep haplochromine cichliden. Dat is een van de meest spectaculaire evolutionaire uitbarstingen die we kennen: in een relatief jong meer ontstonden er honderden soorten, vaak met slechts kleine verschillen in vorm, kleur en dieet. Veel daarvan zijn niet meer te vinden. Als vis is de Rock kribensis vrij gedrongen en compact, met een stevige kop, en daarmee goed uitgerust voor een leven tussen stenen.

Wie de vis in het meer wil bekijken, moet naar de kust met harde bodems. Daar houdt hij zich schuil tussen de rotsen en zoekt hij zijn voedsel onder en tussen de stenen. Uit de beschikbare bronnen blijkt dat er over zijn leefwijze in het wild maar beperkt is gepubliceerd; veel van wat we weten komt uit het aquarium en uit onderzoek naar de hele groep haplochromis-cichliden van het meer.

De beschermingsstatus is zorgwekkend. De IUCN beoordeelt de soort als kwetsbaar, en de belangrijkste oorzaak is de introductie van de Nijlbaars in het Victoriameer, die samen met overbevissing, vervuiling en verslechterend zuurstofgehalte veel endemische haplochromis-soorten deed verdwijnen. Sommige soorten leven alleen nog in aquaria. Voor de Rock kribensis geldt dat gelukkig nog niet in dezelfde mate, maar zijn aanwezigheid in de hobby heeft daardoor extra waarde. Wie er een groep van houdt, houdt in feite een reservepopulatie in stand, mits de herkomst van de vissen bekend is en de stam niet met verwante soorten wordt gekruist.

In de hobby is de soort al lange tijd verkrijgbaar, maar hij blijft een vis voor liefhebbers. Hij is niet zo opvallend gekleurd als de bekende Malawi-cichliden, en dat maakt hem juist een echte kennerssoort. Zijn charme zit in het gedrag en in het verhaal van het meer waar hij vandaan komt.

In het kort

Wetenschappelijke naamHaplochromis sauvagei (ook: Ptyochromis sauvagei)
FamilieCichlidae (cichliden)
HerkomstVictoriameer (Kenia, Oeganda, Tanzania)
VindplaatsAfrika – Kenia, Oeganda, Tanzania – Victoriameer
Maximale grootteca. 10 cm
Minimale aquariumgrootte100 cm / 200 liter
Temperatuur24 – 27 °C
pH7,5 – 8,5
Hardheid (GH)6 – 15 °dGH
Groepsgrootte1 mannetje met 3 of meer vrouwtjes
GedragTerritoriaal, tegenover soortgenoten stevig
MoeilijkheidGemiddeld
Levensduur6 – 8 jaar
KarakterSemi-agressief
Eet kleine vissenNee
VinnenbijterNee
Veilig met garnalen en slakkenNee
Kwetsbaar voor vinnenbijtersNee
Geschikt voor gezelschapsaquariumNee
Minimale groepsgrootteHarem: 1 mannetje met meerdere vrouwtjes

Welke vissen passen bij de Rock kribensis?
Check het in de Combinatiechecker en zie direct of jouw combinatie goed, matig of slecht is.

Wat betekent de naam?

Haplochromis komt van het Griekse haplos (‘eenvoudig’). Het werd voorgesteld als ondergeslacht van Chromis voor soorten met ongekerfde tanden. Het geslacht werd in 1888 beschreven door Hilgendorf.

sauvagei is een eerbetoon aan de paleontoloog en ichtyoloog Henri Émile Sauvage (1842–1917), die vaak wordt aangehaald in het werk van de beschrijver. De naam zelf werd niet toegelicht.

De soort werd in 1896 beschreven door Pfeffer.

Bron: The ETYFish Project

Natuurlijke leefomgeving

Haplochromis sauvagei komt alleen voor in het Victoriameer, het grootste meer van Afrika, dat door Kenia, Oeganda en Tanzania wordt gedeeld. Hij leeft in de oeverzone, vooral op harde bodems en bij zandstranden die aan de golven zijn blootgesteld. Het water is er warm, licht alkalisch en helder tot troebel, afhankelijk van de plek en het seizoen.

Zijn dieet bestaat uit kleine organismen: slakken, insectenlarven, kleine kreeftachtigen en organisch materiaal van de bodem. Sinds de invoering van de Nijlbaars in het meer zijn honderden endemische haplochromis-soorten sterk achteruitgegaan of verdwenen. Deze soort staat bij de IUCN als kwetsbaar te boek (beoordeling 2010). Een reden te meer om aquariumstammen serieus te nemen.

Let op: onder de naam ‘rock kribensis’ worden in de hobby soms verschillende, verwante Victoria-cichliden verhandeld, en de determinatie is niet altijd eenduidig. Vraag de kweker naar de herkomst van zijn stam.

Waterwaarden in het aquarium

Zoals voor alle cichliden uit het Victoriameer: hard, basisch en zuurstofrijk water, met een goede filtering. De vis is minder gevoelig dan veel andere haplochromis, maar houd de waterkwaliteit hoog.

  • Stroming: matig, met wat beweging aan het oppervlak.
  • Zuurstof: goed; extra beluchting is geen luxe.
  • Verversen: wekelijks een derde van het water.
  • Stabiliteit: schommelingen in samenstelling vermijden; pas nieuw water geleidelijk aan.
  • Nitraat: laag houden, want de vis reageert met stress en minder kleur.

Aquarium en inrichting

Een aquarium van een meter is het minimum voor een groepje. Bouw een rotsrijke inrichting met veel spleten en holletjes: dit is een echte rotsbewoner. Een zandbodem past het beste, zeker als je er ook zandbewoners bij wilt zetten.

Laat de bak niet helemaal vol stenen zitten; het mannetje heeft een open plek nodig om te pronken en een territorium af te bakenen. Sterke planten zoals Anubias en Java-varen kunnen op de stenen worden geplakt.

Biotoop nabootsen: bruine en grijze stenen, een zandstrook en veel licht. Laat een beetje algen groeien op de stenen; dat komt de uitstraling en de voeding ten goede.

Gedrag en gezelschap

De Rock kribensis is territoriaal en verdedigt zijn holletje flink, zeker tegenover soortgenoten. Een mannetje met meerdere vrouwtjes werkt het beste. Buiten het broedseizoen is hij goed te houden met andere Victoria-cichliden.

Als gezelschap passen andere Victoria- en haplochromis-soorten van vergelijkbare grootte, zoals de Nyererei-cichlide. Een geschikte tankmate uit Malawi is de Pauwoogcichlide. Vermijd te zachtaardige vissen en te grote of ruwe soorten. Bekijk ook ons artikel over welke vissen bij elkaar passen.

Voeding

In de natuur: slakken, insectenlarven, kleine kreeftachtigen en organisch materiaal van de bodem.

In het aquarium: een kwaliteitskorrel voor cichliden, aangevuld met muggenlarven, mysis, watervlooien en artemia. Tip: geef af en toe een slakje als extraatje, dat komt de natuurlijke voeding ten goede. Voer liever twee kleine porties per dag dan een grote.

Voortplanting

Zoals de meeste haplochromis is het een mondbroeder waarbij het vrouwtje de eitjes uitbroedt. Het mannetje neemt een territorium in, dwingt met zijn kleuren de vrouwtjes tot paaien en het vrouwtje neemt de bevruchte eitjes in de bek. Ze draagt ze enkele weken en spuwt daarna de jongen uit. Sekseverschillen zijn duidelijk: mannetjes zijn kleuriger en groter dan vrouwtjes.

Kweken lukt in een goed ingerichte groep zonder veel gedoe. Geef de jongen veel schuilplaatsen en fijn voer, of vang ze tijdig af.

Tips uit de praktijk

De Rock kribensis is een sympathieke vis met veel persoonlijkheid: een beetje eigenwijs, altijd bezig met zijn territorium en dankbaar voor een goede inrichting. Zijn naam is goed gekozen: het gedrag doet denken aan de klassieke kribensis, maar dan een maat groter en stoerder.

Het leuke is dat hij zo weinig aandacht nodig heeft. Geef hem harde, stabiele omstandigheden en genoeg schuilplaatsen, en hij redt zich prima. Andere houders melden vaak dat hij bij een te kleine groep van slechts twee vissen snel ruzie krijgt; kies dus voor een mannetje met meerdere vrouwtjes.

Advies: goed voor de gevorderde aquariaan die een Victoria-biotoop wil samenstellen. Niet ideaal voor beginners, omdat de vis vrij specifiek water nodig heeft en de determinatie in de handel soms onduidelijk is.

De eerste weken na aankoop zijn bij Victoria-cichliden het spannendst. Jonge vissen zijn vaak nog kleurloos en houden zich op de achtergrond, en verhuizen naar een nieuwe bak kost ze een paar dagen aan eetlust. Geef ze meteen schuilplaatsen en een rustige omgeving. Andere houders merken vaak dat vissen die de eerste week goed eten, het daarna zonder problemen redden. Voer de eerste dagen bewust kleine porties, zodat wat niet gegeten wordt het water niet verpest.

Eten is meestal eenvoudig; hij pakt korrel, mysis en muggenlarven. Bij een kieskeurige vis helpt het om even een paar dagen alleen levend of diepvries voer te geven en daarna langzaam over te stappen op korrel. Let op overvoeren: haplochromissen zijn gulzig en kunnen leverproblemen en een opgezwollen buik krijgen als je te vet voert.

Typische fouten zijn een te kleine groep, te weinig grotten en zacht water. Bij twee vissen in een middelgrote bak wordt het zwakkere dier vaak dag en nacht achtervolgd. Bij een gevoelige soort als deze zie je stress snel terug aan verbleekte kleuren en een vis die zich blijft verstoppen. Ook sluimerende problemen met de waterkwaliteit komen bij hem eerder naar boven dan bij een robuuste mbuna, dus ververs regelmatig water en meet het nitraat.

Wat je pas na maanden ziet, is hoe stevig het territoriumgedrag wordt zodra het mannetje volwassen is. Hij kiest een holletje en verdedigt dat, zeker als er broedvrouwtjes in de buurt zijn. Combinaties met andere Victoria-cichliden gaan meestal goed, met Malawi-cichliden hangt het van de soort af; te wilde mbuna’s zijn geen goed idee.

Voor wie is hij geschikt? Voor de aquariaan die een Victoria-biotoop wil samenstellen en bereid is om ruim en stabiel te houden. Voor wie een kleurrijke showvis zoekt, is hij minder geschikt. Eerlijk advies: koop bij een kweker die de herkomst kent, houd een groepje met meer vrouwtjes dan mannetjes en zie het als een kleine bijdrage aan het behoud van een soort die het in zijn eigen meer moeilijk heeft.

Voordelen en nadelen

Voordelen

  • Compact formaat
  • Boeiend gedrag en sterke aanwezigheid
  • Kweekt goed in aquaria
  • Draagt bij aan het behoud van een bedreigde soort

Nadelen

  • Territoriaal tegenover soortgenoten
  • Vraagt hard, stabiel water
  • Herkomst en naamgeving in de handel niet altijd betrouwbaar

Lees ook: Hoe richt je een biotopenaquarium in en Troebel aquariumwater.

Veelgestelde vragen over de Rock kribensis

Hoe groot wordt de Rock kribensis?

De Rock kribensis (Haplochromis sauvagei) wordt ongeveer 10 cm lang. Het is een compacte mondbroeder uit het Victoriameer.

Hoe oud wordt de Rock kribensis?

Met goede verzorging wordt hij 6 tot 8 jaar oud.

Met hoeveel Rock kribensissen houd je ze samen?

Houd één mannetje met drie of meer vrouwtjes. Het mannetje is territoriaal en stevig tegenover soortgenoten, dus meerdere mannetjes samen geeft problemen.

Hoe groot moet het aquarium zijn voor de Rock kribensis?

Een aquarium van minstens 100 cm lengte en 200 liter is nodig. Zorg voor harde, rotsige schuilplaatsen waar de vrouwtjes kunnen rusten.

Is de Rock kribensis geschikt voor beginners?

Hij geldt als gemiddeld in moeilijkheid. Zijn territoriale gedrag vraagt wel aandacht bij de samenstelling van de groep.

Met welke vissen kun je de Rock kribensis combineren?

Kies soorten uit hetzelfde meer of robuuste, niet te kleine vissen, zoals de Nyererei-cichlide of de Engelvinsynodontis. Vermijd te rustige of kleine vissen.

Welke planten passen bij de Rock kribensis?

Het Speerblad en het Dwergspeerblad zijn stevig genoeg en kun je op rotsen vastzetten.

Geschreven door Alessandro, al meer dan tien jaar aquariumhouder en liefhebber van biotoopaquaria. Deze pagina is samengesteld op basis van vakliteratuur en ervaringen van andere houders.

De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke vis en elk aquarium is anders: houd je waterwaarden goed in de gaten en vraag bij twijfel advies bij een aquariumspeciaalzaak.