De afra-cichlide is een kleine, actieve mbuna met scherpe, hondachtige tanden, vandaar de Engelse naam ‘dogtooth cichlid’. Mannetjes zijn lichtblauw met donkere banden, en er bestaan tientallen plaatselijke kleurvormen uit het hele meer.


Meer eigen foto’s van Alessandro
Over deze vis
De afra-cichlide werd in 1894 beschreven door Albert Günther, en dat maakt hem een van de oudst bekende mbuna van het Malawimeer. Oorspronkelijk kreeg hij een andere geslachtsnaam; later kreeg hij zijn eigen geslacht, Cynotilapia. De naam is Grieks van oorsprong: kyon betekent hond, en verwijst naar de scherpe, kegelvormige eenpuntige tanden die dit geslacht kenmerken. De soortnaam afra betekent Afrikaans. Een nauwe verwant is Cynotilapia zebroides, en het geslacht is verder onderscheiden van andere mbuna door dat opvallende gebit.
Het uiterlijk is een stevige, langgerekte vis met verticale blauwe en zwarte banden. Wat de vis bijzonder maakt, is dat de kleur van plek tot plek sterk verschilt: er zijn tientallen locatievormen, die in de handel meestal met de naam van de vindplaats worden aangeduid. Sommige zijn helder blauw, andere hebben een gele of oranje rugvin, en bij een aantal is het mannetje bijna volledig blauw met dunne banden. Mannetjes en vrouwtjes verschillen duidelijk; vrouwtjes zijn veel bleker en blijven kleiner, en dat verschil is groter dan bij veel andere mbuna.
In het wild is het gedrag van de sexen anders. Mannetjes houden een territorium in de buurt van rotsen en grotten en pakken daar algen en klein leven van de stenen. Vrouwtjes zwemmen in groepen boven de rotsen en eten vooral plankton uit het water. Dat is ongewoon voor een mbuna en verklaart waarom ze in het aquarium ook graag fijn, dierlijk voer accepteren. De soort is polygaam: een mannetje bewaakt een plek, vrouwtjes komen er eitjes leggen.
De IUCN beschouwt de soort als niet bedreigd. In de handel wordt hij veel aangeboden, meestal als nakweek, maar de kleurvormen lopen door elkaar door kruising in kweekbakken, zodat zuivere vormen niet altijd makkelijk te vinden zijn. Wie een bepaalde herkomst zoekt, moet dus letten op betrouwbare kwekers.
In het kort
| Wetenschappelijke naam | Cynotilapia afra |
|---|---|
| Familie | Cichlidae |
| Herkomst | Malawi en Mozambique (Malawimeer) |
| Vindplaats | Afrika – Malawi, Mozambique – Malawimeer (o.a. Likoma en Chizumulu) |
| Maximale grootte | 10 – 12 cm |
| Minimale aquariumgrootte | 100 cm / 150 liter |
| Temperatuur | 24 – 28 °C |
| pH | 7,5 – 8,5 |
| Hardheid (GH) | 10 – 25 °dGH |
| Groepsgrootte | 1 mannetje met 3 tot 6 vrouwtjes |
| Gedrag | Territoriaal en agressief |
| Moeilijkheid | Makkelijk tot gemiddeld |
| Levensduur | 8 – 10 jaar |
| Karakter | Agressief |
| Eet kleine vissen | Nee |
| Vinnenbijter | Nee |
| Veilig met garnalen en slakken | Nee |
| Kwetsbaar voor vinnenbijters | Nee |
| Geschikt voor gezelschapsaquarium | Nee |
| Minimale groepsgrootte | Harem: 1 mannetje met meerdere vrouwtjes |
Welke vissen passen bij de Afra-cichlide?
Check het in de Combinatiechecker en zie direct of jouw combinatie goed, matig of slecht is.
Wat betekent de naam?
Cynotilapia komt van het Griekse kyon (‘hond’), naar de grote hoektanden, en tilapia, een verlatijnsing van een woord voor ‘vis’ uit de !Kung-taal dat lang als verzamelnaam voor Afrikaanse cichliden werd gebruikt. Het geslacht werd in 1922 beschreven door Regan.
afra is Latijn voor ‘Afrikaans’. ETYFish noemt dat ‘nogal fantasieloos’, omdat alle soorten in het toenmalige geslacht uit Afrika kwamen.
De soort werd in 1894 beschreven door Günther.
Bron: The ETYFish Project
Natuurlijke leefomgeving
De afra-cichlide leeft langs de rotsige kust van het Malawimeer, onder andere bij de eilanden Likoma en Chizumulu, langs de noordwestelijke kust tot Ngara en langs de oostkust tussen Makanjila Point en Chuanga. Mannetjes houden een territorium in de buurt van grotten in rotspartijen. Vrouwtjes zwemmen vaak in het open water en plukken daar plankton.
Er bestaan veel geografische vormen die in de handel bekendstaan onder plaatsnamen, zoals ‘Chewere’, ‘Chinuni’, ‘Cobue’ en ‘Jalo Reef’. Het water is helder, hard, alkalisch en het hele jaar door stabiel.

Planten en hout onder water: Langs de rotskusten van het Malawimeer groeit nauwelijks iets wat je een waterplant zou noemen. Het leven draait om de rotsen zelf, die bedekt zijn met een laagje algen, de zogeheten Aufwuchs, waar mbuna dagelijks van grazen. In de bovenste meters spoelt water- en golfbeweging de rotsen schoon, dieper raken ze bedekt met sediment dat door rivieren wordt aangevoerd. Alleen op zandplekken tussen de rotsriffen staan wat planten, zoals Vallisneria en Ceratophyllum demersum. Hout speelt hier geen belangrijke rol: het decor bestaat uit rotsblokken, kiezelzones en zandstrandjes. Dichte oeverbegroeiing met riet (Phragmites) en Typha vind je pas in beschutte, ondiepe delen van het meer.
Waterwaarden in het aquarium
Hard, kalkrijk en alkalisch water is nodig. Stabiliteit gaat boven exacte waarden.
- Krachtige filtering met veel zuurstof
- Wekelijks 30 tot 50% water verversen
- Laag nitraat
- Koraalgruis of Malawizout in zachte regio’s
Aquarium en inrichting
Een bak van 100 cm kan, maar 120 cm geeft meer ruimte. Bouw rotswanden met veel grotten en laat wat open water tussen de rotsen: de vrouwtjes gebruiken het.
Een lichte zandbodem en helder licht passen bij deze soort. Zet stenen op de bodem van het aquarium en niet op het zand, want mbuna’s graven.
Biotoop nabootsen: rotsen met grotten, een zandbodem, helder licht en een wat open zwemruimte boven de stenen.
Gedrag en gezelschap
De afra-cichlide is territoriaal en agressief, vooral de mannetjes onderling. Ze zijn kleiner dan veel andere mbuna’s, maar even fel. Overbezetting van de bak met andere mbuna’s helpt om de agressie te verdelen.
Combineer hem met andere, stevige mbuna’s zoals de auratus en de gele Labidochromis. Houd geen verwante blauwe soorten zoals de demasoni erbij. Rustige Malawicichliden zijn geen goede buren.
Voeding
In de natuur: mannetjes eten algen en kleine organismen van de rotsen, vrouwtjes voeden zich met plankton in het open water.
In het aquarium: een goede mbuna-korrel, aangevuld met spirulina, nori en geblancheerde spinazie. Een beetje diepvries artemia of mysis is goed, omdat vrouwtjes van nature plankton eten. Houd het zuinig en vermijd rundvlees.
Voortplanting
De afra-cichlide is een moedermondbroeder. Het paaien gebeurt vaak verborgen bij een spleet in de rotsen. Het vrouwtje draagt vijftien tot dertig eitjes tot ongeveer drie weken in de bek.
Mannetjes hebben veel meer kleur dan vrouwtjes. Houd één mannetje met drie tot zes vrouwtjes, zodat de aandacht van het mannetje verdeeld wordt.
Tips uit de praktijk
De afra is een uitstekende keuze voor een middelgrote mbuna-bak. Hij is kleiner dan een zebra, maar heeft evenveel energie. Het is leuk om de mannetjes te zien patrouilleren langs de rotsen, en de vrouwtjes zwemmen vaak in groepjes boven de stenen.
Andere houders merken op dat de kleurvorm veel verschilt: sommige zijn feller gekleurd dan andere. Koop dus bij voorkeur van een betrouwbare kweker en houd één vorm.
Advies: een leuke keuze voor wie een echte mbuna wil in een bak van 100 tot 120 cm. Niet geschikt voor een rustig aquarium.
De eerste weken na aankoop zijn meestal probleemloos. Afra’s zijn brutaal en durven al snel naar voren te komen, maar de rangorde wordt in de eerste dagen bepaald. Zet nieuwe vissen bij voorkeur in nadat je de rotsen hebt verplaatst; dan zijn er geen bestaande territoria en krijgt niemand een voorsprong. Jonge mannetjes zijn in het begin nog net zo bleek als de vrouwtjes en tonen pas na een paar maanden hun kleur.
Met het eten is het geen probleem: ze zijn gulzig en eten bijna alles. Juist daarom is het handig om niet te veel voer te geven en veel plantaardig voer te kiezen. Andere houders merken vaak dat te eiwitrijk voer bij mbuna op den duur leidt tot opgeblazen vissen. Wat hier ook meespeelt is dat de vrouwtjes van nature plankton eten; af en toe een klein beetje fijn diepvriesvoer doet ze daarom goed.
Het meest opvallende gedrag is wat je pas na maanden ziet: het dominante mannetje jaagt vrouwtjes voortdurend en kan er één uitputten als je te weinig vrouwtjes hebt. Drie tot zes vrouwtjes is dus geen luxe. Ook kan het mannetje in een bak met andere blauwe mbuna zijn territorium verkeerd afbakenen en gaan vechten; combineer daarom niet met vergelijkbaar gekleurde soorten. Vaak wordt één vis in de bak het pispaaltje; haal die er dan tijdig uit voor herstel.
Kweken gaat vanzelf. Het vrouwtje draagt de eitjes in haar bek en je hoeft als houder weinig te doen, behalve zorgen dat de jongen kunnen schuilen. Eindadvies: een leuke, actieve mbuna voor wie al eens eerder Malawi-cichliden heeft gehouden. Niet voor een rustige bak, en koop liever een betrouwbare kweker met bekende herkomst dan een willekeurige vis.
Voordelen en nadelen
Voordelen
- Actief en kleurrijk
- Blijft relatief klein
- Vrouwtjes tonen ander, interessant gedrag
Nadelen
- Agressief onderling
- Vormen niet mengen
- Kweek verloopt vaak verborgen
Lees ook: welke vissen passen bij elkaar en water verversen in je aquarium.
Veelgestelde vragen over de afra-cichlide
Hoe groot wordt de afra-cichlide?
De afra-cichlide (Cynotilapia afra) wordt 10 tot 12 cm lang. Het is een kleine, actieve mbuna.
Hoe oud wordt de afra-cichlide?
Met goede verzorging wordt hij 8 tot 10 jaar oud.
Met hoeveel afra-cichliden houd je ze samen?
Houd één mannetje met 3 tot 6 vrouwtjes. Het mannetje is territoriaal en agressief, dus meerdere mannetjes samen leidt tot ruzie.
Hoe groot moet het aquarium zijn voor de afra-cichlide?
Een aquarium van minstens 100 cm lengte en 150 liter is nodig. Bouw veel rotsen en grotten, zodat de vrouwtjes zich kunnen verstoppen.
Is de afra-cichlide geschikt voor beginners?
Hij geldt als makkelijk tot gemiddeld. Let wel op zijn territoriale en agressieve gedrag bij de samenstelling van de groep.
Met welke vissen kun je de afra-cichlide combineren?
Kies andere robuuste Malawi-mbuna, zoals de Kobaltblauwe zebra of de Poederblauwe mbuna. Let op dat de kleuren van de mannetjes niet te veel op elkaar lijken.
Welke planten passen bij de afra-cichlide?
Het Speerblad en het Dwergspeerblad zijn stevig genoeg en kun je op rotsen vastzetten.
De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke vis en elk aquarium is anders: houd je waterwaarden goed in de gaten en vraag bij twijfel advies bij een aquariumspeciaalzaak.
