Grof hoornblad (Ceratophyllum demersum)

Grof hoornblad is een wortelloze waterplant met stijve, donkergroene, vertakte ‘naalden’ die vrij door het water drijft. Ze groeit razendsnel, neemt veel voedingsstoffen op en is daardoor een favoriet in vijvers, koudwateraquaria en nieuwe aquaria waar algen op de loer liggen.

Grof hoornblad (Ceratophyllum demersum)
Eigen foto van Alessandro

Over deze plant

Ceratophyllum demersum werd door Carl Linnaeus in 1753 beschreven. De geslachtsnaam komt uit het Grieks en betekent zoveel als hoornblad (keras is hoorn, phyllon is blad), naar de stijve, hoornachtige bladeren. De soortnaam demersum betekent ondergedoken. De plant vormt samen met enkele verwante soorten de familie Ceratophyllaceae, een kleine, oude plantenfamilie die niet nauw verwant is aan de meeste andere waterplanten.

Grof hoornblad heeft geen echte wortels. De stengel draagt kransen van fijn vertakte, stijve bladeren, die bij aanraking ruw aanvoelen. De plant leeft los in het water of hecht zich met kleurloze, wortelachtige zijtakjes vast aan andere planten en voorwerpen. Er zijn mannelijke en vrouwelijke bloemen op dezelfde plant; de bestuiving gebeurt onder water, wat voor een waterplant opmerkelijk is.

Verwant is het zacht hoornblad (Ceratophyllum submersum), dat in de natuur voorkomt en zachter en fijner van structuur is. In de aquariumhandel wordt vooral Ceratophyllum demersum verkocht, soms onder de Engelse naam hornwort. Er zijn geen echte kweekvormen; wel zie je verschillen in kleur en stevigheid, afhankelijk van licht en voeding.

In het wild groeit de plant in stilstaand en langzaam stromend water in vrijwel de hele wereld. In het najaar vormt ze dichte toppen die afsterven of naar de bodem zakken en in het voorjaar weer uitlopen. Een leuk weetje: grof hoornblad geeft stoffen af die de groei van algen afremmen, wat de populariteit in de aquarium- en vijverhobby verklaart.

In het kort

Wetenschappelijke naamCeratophyllum demersum
FamilieCeratophyllaceae (hoornbladfamilie)
HerkomstVrijwel wereldwijd (kosmopoliet), ook inheems in Nederland
VindplaatsAlle werelddelen behalve Antarctica – Europa (inclusief Nederland), Azië, Afrika, Noord- en Zuid-Amerika en Australië – Stilstaande en langzaam stromende zoete wateren zoals sloten, vijvers, meren en kanalen
Hoogte30 – 100 cm of meer (lengte van de stengels)
GroeisnelheidSnel
LichtGemiddeld
CO2Niet nodig
Temperatuur10 – 28 °C
pH6,0 – 8,0
Hardheid (GH)3 – 20 °dGH
Plaats in het aquariumDrijvend
VermeerderingStekken en deling van de stengels
MoeilijkheidZeer makkelijk

Natuurlijke leefomgeving

Grof hoornblad is een van de meest wijdverbreide waterplanten ter wereld. Ze groeit in sloten, vijvers, meren en langzaam stromende rivieren, vaak in voedselrijk, kalkhoudend water. Ook in Nederland is ze algemeen in polders en sloten.

De plant leeft volledig onder water en bloeit ook daar. Ze kan dichte matten vormen, waarin veel kleine waterdieren een schuilplaats vinden. In het najaar zakken stengeldelen met compacte toppen naar de bodem, waar ze overwinteren en in het voorjaar weer uitgroeien.

Verzorging in het aquarium

De verzorging is eenvoudig. Laat de plant drijven of plant haar licht in de bodem, en snoei als ze te veel ruimte inneemt. Een voedselrijk aquarium met veel licht laat haar het hardst groeien.

  • Licht: gemiddeld tot fel; bij te weinig licht wordt ze kaal en bruin.
  • Voeding en bemesting: meestal is extra bemesting niet nodig; ze haalt voeding uit het water.
  • Bodem: niet nodig; ze kan vrij drijven of losjes worden vastgezet.
  • Snoeien: knip of schep overtollige stengels regelmatig weg.

Planten en vermeerderen

Je hoeft haar niet te planten. Laat de stengels gewoon drijven, of druk ze losjes in de bodem of tussen stenen. Als je haar verankert, zorg dan dat de stengels niet te diep worden begraven.

Vermeerderen gaat eenvoudig door stukken van de stengel af te knippen. Elk stuk groeit door en vormt nieuwe zijscheuten. In een goed ingericht aquarium of vijver verdubbelt de hoeveelheid snel. Gooi overtollige plant nooit in de natuur, maar droog haar en voeg haar toe aan het restafval of de compost.

Geschikt voor

Grof hoornblad is bijzonder geschikt voor koudwateraquaria en vijvers met inheemse vissen. Denk aan de kroeskarper, het goud-ruisvoorn en de bittervoorn. Plantenetende vissen, zoals sommige goudvissen en karpers, kunnen het hoornblad flink uitdunnen.

Tips uit de praktijk

Over grof hoornblad hoor je zelden iets negatiefs, maar een paar dingen moet je weten. In de eerste weken verliest ze nog weleens veel van haar naalden, vooral als ze uit koud water in een warm aquarium komt. De stengels blijven dan kaal over, en dat ziet er slordig uit. Meestal groeit ze na enkele weken weer door met nieuwe, gezonde toppen.

De groei is indrukwekkend. In een nieuw aquarium is ze een uitstekende startplant: ze neemt zoveel voedingsstoffen op dat algen minder kans krijgen. Andere houders merken vaak hetzelfde, en veel mensen laten haar een paar maanden staan en halen haar dan weer weg als het aquarium stabiel is. Wel zorgt ze voor rommel: als ze te warm of te donker staat, laten de naalden los en blijft er een rommeltje achter dat je moet opruimen.

Algen op de naalden komen voor als licht en voeding uit balans zijn. Door de ruwe structuur blijft er snel draadalg hangen. Slakken en garnalen helpen, en je kunt de toppen eenvoudig afknippen. Op zijn mooist is hoornblad in een vijver of koudwateraquarium, waar het groene bossen vormt waar jonge vissen zich verschuilen.

Met vissen gaat het goed zolang ze niet te veel planten eten. Cichliden die graven, trekken haar niet uit de bodem omdat ze toch niet wortelt. Advies: begin met een handvol, kijk hoe het gaat en haal regelmatig een deel weg. Wil je een plant die je verzorgt zonder gedoe, dan is dit een ideale keuze.

Voordelen en nadelen

Voordelen

  • Groeit razendsnel en neemt veel voedingsstoffen op.
  • Afremmend effect op algen, vooral in nieuwe aquaria.
  • Hoeft niet geplant te worden en is voordelig.
  • Geeft jonge vissen en garnalen een schuilplaats.

Nadelen

  • Laat naalden vallen bij slechte omstandigheden en kan rommelig worden.
  • Groeit snel en vraagt regelmatig snoeien.
  • Kan een aquarium overwoekeren als je haar laat begaan.

De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke plant en elk aquarium is anders: let op je licht, bemesting en waterwaarden en vraag bij twijfel advies bij een aquariumspeciaalzaak.