
In de natte zuidwesthoek van Sri Lanka ontspringen talloze beekjes op de beboste hellingen rond Sinharaja en het Knuckles- en Adam’s Peak-massief. Ze kronkelen over keien en zand naar de kustvlakte en de Indische Oceaan. Onderweg veranderen ze van koel, kristalhelder bronwater in warme, trage laaglandstroompjes. In al die trajecten zwemmen vissen die nergens anders ter wereld voorkomen: kersenbarbelen, oranjevinrasbora’s, Malpulutta en een hele reeks endemische barbelen.
De zuidwestmoesson (mei tot september) en de noordoostmoesson (december tot februari) zorgen ervoor dat het hier vrijwel het hele jaar regent. De beken vallen dus zelden droog, maar ze kunnen na een flinke bui binnen een uur aanzwellen tot bruine, kolkende stromen en een dag later weer helder zijn. Het bladerdak sluit zich boven de smallere beken bijna volledig; het licht valt in bundels op het water en speelt over keien en zandbanken.
Laten we de beek volgen, van de bron in het bergbos tot de benedenloop in het laagland. Elk traject heeft zijn eigen sfeer, waterwaarden en bewoners, en dus ook een eigen aquariumbenadering.
Bij de bron: koel, snel en arm aan mineralen
Hoog op de hellingen, tussen 500 en 1000 meter, is de beek smal en ondiep. Het water klatert over granieten en gneisblokken, vormt kleine watervallen en verzamelt zich in heldere kommen. Het gesteente is hard en lost nauwelijks op, waardoor het water zeer zacht blijft. Bladeren van het regenwoud geven op rustige plekken een lichte thee-tint.
| Temperatuur | 20 tot 24 °C |
|---|---|
| pH | 5,5 tot 6,5 |
| GH / KH | 0 tot 3 °dGH / 0 tot 2 °dKH |
| Geleidbaarheid | 20 tot 80 µS/cm |
| Stroming | Sterk, zeer zuurstofrijk |
| Helderheid | Kristalhelder, op rustige plekken licht amberkleurig |
Hier vind je vooral bodemvissen die zich vasthouden aan de stenen, zoals de Sri Lankaanse bermpjes en Garra-soorten, en snelle zwemmers als de Ceylonese danio. Wie dit traject wil nabootsen, heeft koel water nodig: zonder verwarming in een kamer van 21 tot 23 °C lukt dat goed. Een krachtige stromingspomp en osmosewater met een klein deel kraanwater leveren de juiste combinatie van zacht en zuurstofrijk water.
De middenloop: keien, kommen en Cryptocoryne-oevers
Lager op de hellingen, rond 100 tot 400 meter, wordt de beek breder. Stroomversnellingen wisselen af met diepere poelen waarin het water bijna stilstaat. Langs de oevers, in de halfschaduw, staan de beroemde Sri Lankaanse Cryptocoryne-velden, soms deels boven water. Takken en bladeren hopen zich op in de luwte van keien. Dit is het traject waar de meeste aquariumvissen uit Sri Lanka vandaan komen.
- Temperatuur: 23 tot 26 °C
- pH: 6,0 tot 7,0
- Hardheid: GH 1 tot 6 °dGH, KH 1 tot 4 °dKH
- Geleidbaarheid: 50 tot 150 µS/cm
- Stroming: matig in de geulen, zwak in de poelen
In het aquarium benader je dit traject met zacht water rond pH 6,5 en een stroming die niet overal even hard is. Laat de filteruitstroom over één kant van de bak lopen, zodat er aan de andere kant een rustige poel ontstaat. Kersenbarbelen en oranjevinrasbora’s houden van koel water: boven de 27 °C verbleken ze en worden ze vatbaar voor ziekte.
De benedenloop: warm, traag en zanderig
In de kustvlakte stroomt de beek langzaam door secundair bos, rubberplantages en rijstvelden. De bodem wordt zanderig en modderig, het water warmer en iets troebeler, en er groeien meer moeras- en drijfplanten. Hier leven ook soorten uit stilstaand water, zoals de kamstaartgoerami en de tandkarpers van het geslacht Aplocheilus.
- Temperatuur: 25 tot 28 °C
- pH: 6,5 tot 7,2
- Hardheid: GH 3 tot 8 °dGH
- Stroming: zwak
Nog verder stroomafwaarts mengt het zoete water zich met zeewater. Soorten als de gevlekte kogelvis en de riddergrondel leven in die brakke zone en horen dus niet in een regenwoudbeek.
Inrichting
De meeste aquarianen kiezen voor de middenloop, omdat daar de bekendste vissen en planten samenkomen. Daar gaat deze beschrijving van uit.
Zand en grind
Een mengsel van lichtbruin rivierzand (0,5 tot 1 mm) met fijn, rond grind (2 tot 5 mm) geeft het beeld van een beekbedding. Leg het grind vooral in de stroombaan en het fijne zand in de luwte achter de stenen, precies zoals de natuur het sorteert. Kies kalkvrij materiaal, anders loopt de hardheid op.
Keien
Gebruik ronde, gladde rivierkeien in drie maten: enkele grote blokken als vaste punten, een groep middelgrote stenen eromheen en kleine kiezels als overgang naar het zand. Graniet, basalt of rivierkeien van kwarts zijn geschikt. Leg ze schuin op elkaar, zodat er holtes ontstaan waarin bermpjes en schuwe barbelen kunnen schuilen.
Hout en blad
Hout speelt een bijrol. Een paar takken die vanaf de oever het water in hangen, en een dunne laag bladeren in de poelzone zijn genoeg. Bladeren van de Indische amandelboom zijn zeer geschikt, want die boom groeit ook op Sri Lanka.
Planten
Sri Lanka is een van de belangrijkste gebieden ter wereld voor Cryptocoryne, en dat mag je in het aquarium laten zien. Daarnaast groeien er Aponogeton- en Lagenandra-soorten en tal van moerasplanten. Een ruime keuze:
- Wendts waterkelk (Cryptocoryne wendtii), in groene, bruine en rode vormen.
- Walkers waterkelk (Cryptocoryne walkeri), kort en stevig, vaak in stromend water.
- Becketts waterkelk (Cryptocoryne beckettii), met bruingroene, gegolfde bladeren.
- Gegolfde waterkelk (Cryptocoryne undulata), langer en smal, mooi voor de middengrond.
- Dwergwaterkelk (Cryptocoryne parva), de kleinste soort, als voorgrondtapijt.
- Thwaites’ waterkelk (Cryptocoryne thwaitesii), zeldzaam en traag, met getande bladranden.
- Lagenandra (Lagenandra ovata), een grote oeverplant die half boven water groeit.
- Lagenandra thwaitesii (Lagenandra thwaitesii), met zilverig gerande bladeren.
- Stugge Aponogeton (Aponogeton rigidifolius), donkergroene lintbladeren voor de stroming.
- Gekroesde Aponogeton (Aponogeton crispus), voor de diepere poelzone.
- Wiesneria (Wiesneria triandra), een kleine moerasplant uit Zuid-India en Sri Lanka.
- Indische watervaren (Ceratopteris thalictroides), drijvend of geworteld, in de rustige delen.
- Waterweegbree-ottelia (Ottelia alismoides), van stilstaand water in de benedenloop.
- Waterlelie (Nymphaea pubescens), voor wie de benedenloop wil tonen.
- Javavaren (Microsorum pteropus), niet strikt Sri Lankaans, maar visueel passend op keien in de stroming.
- Javamos (Taxiphyllum barbieri), als vervanging voor de mossen die in het wild op natte stenen groeien.
Cryptocorynen kunnen ‘smelten’ na verplanten of bij een plotselinge verandering in de waterwaarden. Laat de wortelstokken gewoon zitten: binnen een paar weken lopen ze opnieuw uit. Een voedingsbodem of wortelkapsels onder de groepen helpt ze snel op gang.
De vissen van de beek
Bijna de helft van de zoetwatervissen van Sri Lanka is endemisch. Een flink deel staat op de rode lijst, maar de bekendste soorten worden al decennia gekweekt.
- Kersenbarbeel (Puntius titteya): schuw en rustig; in de natuur in beschaduwde, rustige delen van de middenloop.
- Oranjevinrasbora (Rasboroides vaterifloris): een koelwaterliefhebber uit de beekjes van het regenwoud.
- Zwartgestreepte barbeel (Pethia nigrofasciata): de mannen kleuren zwart met een purperen kop.
- Cumings barbeel (Pethia cumingii): klein, met twee zwarte vlekken en geel of rood in de vinnen.
- Tweevlekbarbeel (Puntius bimaculatus): onopvallend, maar een typische soort uit de heuvels.
- Ceylonese prachtbarbeel (Dawkinsia singhala): een grotere barbeel met fraaie vinnen voor ruime bakken.
- Ceylonese danio (Devario malabaricus): snelle zwemmer van de bovenloop.
- Wilpita-rasbora (Rasbora wilpita): een slanke, endemische rasbora uit het zuidwesten.
- Malpulutta (Malpulutta kretseri): een kleine, schuwe labyrintvis met lange vinpunten.
- Spitsstaartmakropode (Pseudosphromenus cupanus): een sobere maar boeiende schuimnestbouwer uit de benedenloop.
- Kamstaartgoerami (Belontia signata): robuust en territoriaal, alleen met even grote vissen.
- Dayi’s tandkarper (Aplocheilus dayi) en Werners tandkarper (Aplocheilus werneri): oppervlaktejagers van de rustige oevers.
- Sri Lankaans bermpje (Schistura notostigma): leeft tussen keien in de snelle bovenloop.
- Ceylonese steenlikker (Garra ceylonensis): graast algen van de stenen in sterke stroming.
- Thermalis-modderkruiper (Lepidocephalichthys thermalis): graaft zich in het zand in.
- Oostelijke dwergslangenkop (Channa orientalis): een kleine, endemische rover voor een aparte bak.
Combinaties met aantallen
- Klassieke middenloop (vanaf 80 cm, ca. 110 liter): 12 kersenbarbelen, 10 oranjevinrasbora’s en 6 Lepidocephalichthys thermalis. Rustig, kleurrijk en goed beplant.
- Barbelenbeek (vanaf 100 cm, ca. 200 liter): 10 zwartgestreepte barbelen, 10 Cumings barbelen, 8 kersenbarbelen en 5 Garra ceylonensis. Meer stroming, meer stenen.
- Bovenloop met koel water (vanaf 100 cm, ca. 180 liter): 10 Ceylonese danio’s, 6 Schistura notostigma en 4 Garra ceylonensis, zonder verwarming bij 21 tot 23 °C.
- Rustige benedenloop (vanaf 100 cm, ca. 200 liter): 1 paar kamstaartgoerami’s, 10 zwartgestreepte barbelen en 1 paar Aplocheilus dayi. Veel drijfplanten, zwakke stroming.
- Labyrintpoel (vanaf 60 cm, ca. 60 liter): 1 paar Malpulutta kretseri en 10 oranjevinrasbora’s, met dichte beplanting en weinig stroming.
Een middenloop van 100 cm in de praktijk
Neem een bak van 100 x 40 x 40 cm, ongeveer 160 liter. Mengwater van 70 procent osmosewater en 30 procent kraanwater levert een GH rond 3, een KH rond 2 en een pH die rond 6,5 blijft hangen. De temperatuur staat op 24 °C; in de zomer mag hij zonder problemen een paar graden oplopen, maar houd 27 °C als bovengrens aan.
De bodem loopt licht op van voor naar achter: vooraan fijn zand, in het midden een strook grind die de stroombaan aangeeft. Drie grote ronde keien liggen rechts van het midden, omringd door middelgrote stenen en kiezels. Links ontstaat een rustige poel met een dun bladlaagje en twee takken die vanaf de achterruit naar voren hangen.
Langs de stenen en in de voorgrond staan groepen Cryptocoryne wendtii, C. walkeri en C. parva. Achter de keien groeien Aponogeton rigidifolius en Cryptocoryne undulata, en in de linkerachterhoek een Lagenandra ovata die mag doorgroeien tot boven het water. Javavaren zit vastgebonden op de grootste kei.
Een buitenfilter van rond de 1000 liter per uur stuurt het water via een sproeibuis van links naar rechts over de stenen. Een extra stromingspomp van 1500 liter per uur, laag in de rechterhoek, maakt de stroombaan sterker. Licht: een ledbalk met neutraal wit licht, acht uur per dag, gedimd tot middelmatige sterkte zodat de Cryptocorynen niet veralgen.
Bezetting: 12 kersenbarbelen, 10 oranjevinrasbora’s, 8 zwartgestreepte barbelen en 6 Lepidocephalichthys thermalis. Ververs wekelijks 25 procent met hetzelfde mengwater, en voer afwisselend klein droogvoer, cyclops, artemia en muggenlarven.
