Duivelsaardeter (Satanoperca jurupari)

De duivelsaardeter is een vreedzame, grondzevende cichlide met een lange snuit en glanzende blauwe lijnen op de kop. Hij neemt de hele dag mondjes zand op en zeeft er voedsel uit.

Duivelsaardeter (Satanoperca jurupari)
Eigen foto van Alessandro

Over deze vis

De duivelsaardeter werd in 1840 door Johann Jakob Heckel beschreven als Satanoperca jurupari. De naam is een knipoog naar de duivel: Satanoperca betekent zoiets als satansbaars, en Jurupari is in de mythologie van de Tupi-bevolking een boze geest of demon. Waar die schrikwekkende naam vandaan komt, is niet helemaal duidelijk, want de vis zelf is uiterst vreedzaam. De Nederlandse naam ‘aardeter’ verwijst naar het geslacht Geophagus (van het Griekse voor aarde-eter), waar deze vissen nauw mee verwant zijn.

Het geslacht Satanoperca telt meerdere soorten, waaronder S. daemon, S. leucosticta, S. lilith, S. pappaterra en S. acuticeps. Ze lijken sterk op elkaar, en de naam S. jurupari is in de handel lang gebruikt voor vrijwel elke Satanoperca met een lichte grondkleur. Wat als jurupari wordt verkocht, is dus lang niet altijd precies deze soort. Dat is een bekend probleem bij aardeters.

Het lichaam is langgerekt en zijdelings wat afgeplat, met een puntige, spitse kop en een lange, uitschuifbare bek. De kleur is grijs tot bruin met een glans, en op de flank zitten meestal een paar donkere vlekken of een lengtestreep, en soms een groenachtige of blauwe glans. Kenmerkend zijn de blauwe of groene lijnen op de kop rond het oog. Bij opwinding en tijdens het paaien wordt de vis lichter en komen donkere dwarsbanden en vlekken te voorschijn. Mannetjes worden groter en krijgen langere vinuiteinden; de seksen zijn moeilijk te onderscheiden bij jonge dieren.

In het wild zwemt de duivelsaardeter over zandbodems en zeeft hij de hele dag zand door zijn kieuwen. Wat achterblijft op de kieuwbogen, zoals kleine ongewervelden, larven en plantenresten, wordt doorgeslikt, en het zand komt weer via de kieuwdeksels naar buiten. Zo’n zeefgedrag is een echte aanpassing: de kieuwen zijn verfijnd tot een zeef. De soort komt voor in het Amazonegebied en in de rivieren van de Guyana’s, meestal in rustig, zacht water met een zandbodem.

Bij de voortplanting is de duivelsaardeter een larvenmuilbroeder: de eieren worden op een steen gelegd en na een paar dagen neemt een van de ouders de larven in de bek. In de hobby komt de vis zowel uit wildvang als uit kweek. Voor zover bekend wordt de soort niet als bedreigd gezien.

In het kort

Wetenschappelijke naamSatanoperca jurupari
FamilieCichlidae
HerkomstAmazonebekken (Brazilië, Peru, Colombia) en de Guyana’s
VindplaatsZuid-Amerika – Brazilië, Peru, Colombia, Guyana, Suriname, Frans-Guyana – Amazonebekken en rivieren van de Guyana’s
Maximale grootte20 – 25 cm
Minimale aquariumgrootte150 cm / 400 liter
Temperatuur25 – 29 °C
pH5,5 – 7,5
Hardheid (GH)2 – 12 °dGH
GroepsgrootteGroep van 5+
GedragVreedzaam groepsdier
MoeilijkheidGemiddeld
Levensduur8 – 10 jaar
KarakterVreedzaam
Eet kleine vissenNee
VinnenbijterNee
Veilig met garnalen en slakkenNee
Kwetsbaar voor vinnenbijtersNee
Geschikt voor gezelschapsaquariumJa
Minimale groepsgrootte5 of meer

Welke vissen passen bij de Duivelsaardeter?
Check het in de Combinatiechecker en zie direct of jouw combinatie goed, matig of slecht is.

Wat betekent de naam?

Satanoperca komt van satan (‘duivel’), naar de soort S. daemon, en perca (‘baars’), dus een baarsachtige vis. Het geslacht werd in 1862 beschreven door Günther.

jurupari is de lokale Tupí-naam in Brazilië voor deze en verwante cichliden. Het betekent ‘demon’.

De soort werd in 1840 beschreven door Heckel.

Bron: The ETYFish Project

Natuurlijke leefomgeving

De duivelsaardeter leeft boven zandbodems in rustige rivierdelen, meren en overstroomde gebieden.

Waterwaarden in de natuur: zacht.

Planten en hout onder water: In de snel stromende Guyanese rivieren zoals de Essequibo en de Potaro zijn waterplanten schaars; er staan vooral tijdelijk overstroomde landplanten en losgeraakte dode plantendelen langs de oever. Rustige zijwateren en ondiepe oeverzones zijn wel begroeid, met onder andere Echinodorus grisebachii, Echinodorus bolivianus, Cabomba furcata en Eleocharis acicularis. De bodem is fijn zand, soms verslibd, met resten van takken en bladeren. Tijdens hoogwater lopen de omliggende bossen onder, waardoor hout en bladstrooisel zich ophopen op stranden en oevers.

Waterwaarden in het aquarium

  • Zeer schoon water, lage nitraatwaarde

Aquarium en inrichting

Een groot aquarium vanaf 150 cm met veel fijn zand om te zeven, wortels en open ruimte.

Biotoop nabootsen: fijn rivierzand, grote wortels, bladeren en gedempt licht.

Voeding

In de natuur: ongewervelden en plantenresten uit het zand.

In het aquarium: zinkende korrels, diepvriesvoer (muggenlarven, mysis) en plantaardig voer.

Voortplanting

Uitgestelde muilbroeder: de eieren worden op een steen gelegd en na enkele dagen neemt een ouder de larven in de bek.

Tips uit de praktijk

Houders vinden een groep grondzevers fascinerend om te zien, maar benadrukken dat ze gevoelig zijn voor slecht water en een groot aquarium nodig hebben.

Houders weten dat grondzevers de eerste weken lastig kunnen zijn. Een nieuwe duivelsaardeter zit vaak bleek in een hoek, eet niet en zeeft nauwelijks. Het helpt om fijn zand te gebruiken, het licht te dempen en met kleine hoeveelheden diepvriesvoer te beginnen. Zodra de eerste vissen beginnen te zeven, volgen de anderen. Na een paar maanden laten ze hun echte kleuren en hun rangorde zien, en dat is echt de moeite van het kijken waard.

Een terugkerend probleem is de zogenaamde ‘holte in de kop’ en aantasting van de zijlijn. Dit zie je vaak bij aardeters die te lang in vervuild water zitten, op scherp grind worden gehouden of een eenzijdig dieet krijgen. Houd daarom het nitraat laag, ververs wekelijks flink en gebruik zacht, fijn zand waar de vis in kan wroeten zonder zijn bek te beschadigen. Geef daarnaast afwisselend zinkend voer, diepvriesvoer en wat plantaardigs.

Als gezelschap voor aardeters zijn rustige vissen het beste: tetra’s van formaat, pantsermeervallen, maanvissen en andere vreedzame cichliden. Wat andere houders ook merken is dat mannetjes onderling flink kunnen imponeren, maar echte schade is zeldzaam. Wel moet er ruimte zijn om weg te zwemmen. Planten worden losgewoeld, dus zet ze in potjes of kies stevige soorten die je met stenen vastzet.

Voor wie zoekt naar een vreedzame vis met opvallend gedrag is de duivelsaardeter een aanrader, mits het aquarium groot genoeg is en het onderhoud op orde. Voor een kleine bak, een bodem van grind of een houder die weinig verversingen doet, is hij af te raden.

Voordelen en nadelen

Voordelen

  • Vreedzaam
  • Boeiend zeefgedrag
  • Mooie kleuren

Nadelen

  • Heeft veel ruimte nodig
  • Gevoelig voor slechte waterkwaliteit
  • Woelt planten los

Veelgestelde vragen over de duivelsaardeter

Hoe groot wordt de duivelsaardeter?

De duivelsaardeter (Satanoperca jurupari) wordt 20 tot 25 cm groot.

Hoe oud wordt de duivelsaardeter?

Met goede verzorging wordt de duivelsaardeter 8 tot 10 jaar oud.

Met hoeveel duivelsaardeters houd je ze samen?

Het is een vreedzaam groepsdier, dus houd je ze bij voorkeur met minimaal vijf stuks.

Hoe groot moet het aquarium zijn voor de duivelsaardeter?

Kies een aquarium van minimaal 150 cm, ongeveer 400 liter, met een zachte zandbodem om in te zeven.

Met welke vissen kun je de duivelsaardeter combineren?

Hij past bij andere vreedzame Zuid-Amerikanen, zoals de Colombiaanse tetra, de Hoplo en de Zilverbijlzalm.

Welke planten passen bij de duivelsaardeter?

Omdat hij de hele dag door het zand zeeft, zijn drijfplanten zoals de Amazonekikkerbeet en het Watervorkje een goede keuze.

Geschreven door Alessandro, al meer dan tien jaar aquariumhouder en liefhebber van biotoopaquaria. Deze pagina is samengesteld op basis van vakliteratuur en ervaringen van andere houders.

De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke vis en elk aquarium is anders: houd je waterwaarden goed in de gaten en vraag bij twijfel advies bij een aquariumspeciaalzaak.