Zilverbijlzalm (Gasteropelecus sternicla)

De zilverbijlzalm is een zilverglanzende oppervlaktevis met een diepe, bijlvormige buik vol spieren. Hiermee kan hij bij gevaar enkele meters over het water ‘vliegen’.

Zilverbijlzalm (Gasteropelecus sternicla)
Foto: Neale Monks, via Wikimedia Commons (CC BY-SA 3.0)

Over deze vis

De zilverbijlzalm heeft een lange naamgeschiedenis. Linnaeus beschreef hem in 1758 als Clupea sternicla, dus als een soort haring. Daarna volgden verschillende andere namen, waaronder Salmo gasteropelecus van Pallas (1770) en Gasteropelecus argenteus van Lacépède (1803), voordat de vis in het geslacht Gasteropelecus kwam. De geslachtsnaam betekent ‘buikbijl’ (Grieks gaster, buik, en pelekys, bijl), en verwijst naar de scherp uitpuilende, bijlvormige borst en buik. In het Engels heet hij common hatchetfish of river hatchetfish.

Dat bijlvormige lichaam is gevuld met de grote spieren voor de borstvinnen. Dat is de basis van de beroemde ‘vluchten’ boven het water, waarmee de vis bij gevaar uit het water schiet. Meestal wordt dat gezien als een sprong of glijvlucht gevolgd door een flinke klap van de borstvinnen. De bek staat naar boven gericht, precies aangepast aan een leven vlak onder het oppervlak.

De soort heeft een groot verspreidingsgebied. Hij komt voor in de stroomgebieden van de Amazone, de Orinoco, de Essequibo, de Tocantins-Araguaia, de Mearim en de bovenloop van de Paraguay, plus in kustrivieren van de Guyana’s, en ook op Trinidad. Het gaat om een groot aantal landen, van Bolivia en Peru tot Colombia, Ecuador en Frans-Guyana. Over zijn levenswijze in het wild is minder gepubliceerd dan je bij zo’n bekende vis zou verwachten; hij leeft in groepen dicht bij het oppervlak en jaagt op insecten. De soort staat in de Rode Lijst van de IUCN, maar details over de status zijn niet gevonden.

In de hobby is de bijlzalm een klassieker die in veel oude aquariumboeken opduikt, juist door zijn ongewone vorm en gedrag. Ook is het altijd een vis die vraagt om een goed afgesloten bak, want het springgedrag is geen verzinsel.

In het kort

Wetenschappelijke naamGasteropelecus sternicla
FamilieGasteropelecidae (bijlzalmen)
HerkomstAmazonebekken, Guyana en Suriname
VindplaatsZuid-Amerika – Brazilië, Guyana, Suriname – Amazonebekken
Maximale grootte6 – 6,5 cm
Minimale aquariumgrootte100 cm / 150 liter
Temperatuur23 – 28 °C
pH5,5 – 7,5
Hardheid (GH)2 – 12 °dGH
GroepsgrootteMinimaal 6
GedragVreedzaam, schrikachtig
MoeilijkheidGemiddeld
Levensduur5 jaar
KarakterVreedzaam
Eet kleine vissenNee
VinnenbijterNee
Veilig met garnalen en slakkenJa
Kwetsbaar voor vinnenbijtersNee
Geschikt voor gezelschapsaquariumJa
Minimale groepsgrootte6 of meer

Welke vissen passen bij de Zilverbijlzalm?
Check het in de Combinatiechecker en zie direct of jouw combinatie goed, matig of slecht is.

Wat betekent de naam?

Gasteropelecus komt van het Griekse gaster (‘buik’) en pelekys (‘strijdbijl’), naar de kenmerkende bijlvormige borst. Het geslacht werd in 1777 beschreven door Scopoli.

sternicla is niet uitgelegd, maar komt mogelijk van het Griekse sternon (‘borst’), naar de diepe, scherpe borstkas.

De soort werd in 1758 beschreven door Linnaeus.

Bron: The ETYFish Project

Natuurlijke leefomgeving

De zilverbijlzalm leeft in rustige rivieren, beken en overstromingsgebieden, altijd vlak onder het wateroppervlak.

Waterwaarden in de natuur: zacht.

Waterwaarden in het aquarium

  • Lichte oppervlaktestroming

Aquarium en inrichting

Een langer aquarium vanaf 100 cm met een volledig sluitend deksel en veel open ruimte aan het oppervlak.

Biotoop nabootsen: zand, wortels, bladeren en enkele drijfplanten.

Voeding

In de natuur: vliegende en vallende insecten.

In het aquarium: drijvende vlokken, fruitvliegjes, muggenlarven en artemia.

Voortplanting

In het aquarium zelden gekweekt; de meeste dieren zijn wildvang.

Tips uit de praktijk

Houders merken dat de zilverbijlzalm na gewenning een stevige, drukke oppervlaktevis is. Zonder deksel eindigt hij helaas vaak op de vloer.

Uit ervaring: de eerste weken bepalen alles. Bijlzalmen komen vaak schichtig en soms wat vermagerd aan. Het helpt om het licht gedempt te houden, veel drijfplanten te geven en de eerste dagen niets te forceren. Als ze eenmaal het eerste voer van het oppervlak pakken, zit je meestal goed. Kieskeurige eters krijg je aan de gang met vleugelloze fruitvliegjes en levende of diepvries muggenlarven; zinkend voer laten ze liggen, en vlokken die aan de bodem liggen zijn voor hen verloren.

De typische fouten zijn een open bak, een te kleine groep en een te felle stroming aan het oppervlak. Een bijlzalm die schrikt, springt, en zonder goed sluitende deksel vind je hem de volgende ochtend op de vloer. Ook witte stip komt voor bij nieuwe dieren, en bij dit type vis kun je slecht een behandeling forceren, dus quarantaine met rustig water is beter. Wat je pas na maanden merkt is hoe rustig de school wordt: ze hangen bijna bewegingsloos onder de drijfplanten en schieten alleen weg als er iets gebeurt.

Met andere rustige vissen uit de middelste en onderste lagen, zoals kleine tetra’s, pantsermeervallen en dwergcichliden, gaat het goed. Met drukke of vinnenpikkende soorten niet. Onderhoud is weinig werk, maar houd het water schoon en stabiel. Eindadvies: een bijzondere vis voor wie een rustige Zuid-Amerikaanse bak heeft, een goed sluitend deksel accepteert en zelf een groepje van zes of meer neemt. Voor beginners is hij haalbaar, maar vergeeflijk is hij niet.

Voordelen en nadelen

Voordelen

  • Opvallende vorm
  • Levendig aan het oppervlak
  • Vreedzaam

Nadelen

  • Springt zeer goed
  • Vrijwel altijd wildvang
  • Neemt vooral drijvend voer

Veelgestelde vragen over de zilverbijlzalm

Hoe groot wordt de zilverbijlzalm?

De zilverbijlzalm (Gasteropelecus sternicla) wordt 6 tot 6,5 cm lang.

Hoe oud wordt de zilverbijlzalm?

Je kunt rekenen op ongeveer 5 jaar.

Met hoeveel zilverbijlzalmen houd je ze samen?

Houd er minimaal zes bij elkaar. Het zijn schrikachtige scholenvissen die zich in een groep veiliger voelen.

Hoe groot moet het aquarium zijn voor de zilverbijlzalm?

Een aquarium van 100 cm en 150 liter is het minimum. Hij zwemt vlak onder het oppervlak, dus lengte is belangrijker dan hoogte.

Kan de zilverbijlzalm uit het aquarium springen?

Ja, bij schrik kan hij enkele meters over het water vliegen. Een goed sluitend deksel is daarom echt nodig.

Met welke vissen kun je de zilverbijlzalm combineren?

Kies vreedzame vissen die niet te druk zijn, zoals het koplampje, de glowlighttetra of de bronzen pantsermeerval die de bodem bewoont.

Welke planten passen bij de zilverbijlzalm?

Drijfplanten zoals de Amazonekikkerbeet geven schaduw en dekking aan het oppervlak. Daaronder past de Braziliaanse waternavel goed.

Geschreven door Alessandro, al meer dan tien jaar aquariumhouder en liefhebber van biotoopaquaria. Deze pagina is samengesteld op basis van vakliteratuur en ervaringen van andere houders.

De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke vis en elk aquarium is anders: houd je waterwaarden goed in de gaten en vraag bij twijfel advies bij een aquariumspeciaalzaak.