Pelvicachromis subocellatus is een kleine West-Afrikaanse holenbroeder en een naaste verwant van de bekende kribensis. Vooral de vrouwtjes vallen op: in de broedtijd kleuren ze dieproze met zwarte vlekken. Een rustige dwergcichlide voor een beplant gezelschapsaquarium met genoeg holletjes.

Eigen foto van Alessandro
Over deze vis
Pelvicachromis subocellatus werd beschreven door Albert Günther van het British Museum, in een publicatie die in 1872 verscheen. Hij beschreef de vis als Hemichromis subocellatus; later werd de soort in het geslacht Pelvicachromis geplaatst, samen met de kribensis en de gestreepte kribensis. In het Engels heet hij ocellated kribensis. Een gangbare Nederlandse naam heeft de soort niet.
Vergeleken met andere Pelvicachromis-soorten heeft hij een hoger en korter lichaam. Mannetjes zijn groter dan vrouwtjes en krijgen spitse rug- en aarsvinnen. Vrouwtjes zijn ronder en krijgen in paaistemming een opvallend patroon: het midden van de flanken kleurt dieproze, met aan weerszijden een zwarte vlek, en de rugvin glanst sterk. Juist dat broedpatroon maakt de soort zo geliefd.
In de handel zijn verschillende vormen te vinden die naar hun vindplaats genoemd worden, zoals ‘Matadi’ en ‘Moanda’. Ze verschillen vooral in kleurtinten. Houd zulke vormen bij voorkeur apart, zodat ze niet met elkaar of met andere Pelvicachromis-soorten gekruist worden; dat laatste gebeurt in de hobby helaas regelmatig.
De soort blijft klein. In de aquariumliteratuur wordt een maximale lengte van ongeveer 8 cm genoemd, en vrouwtjes blijven duidelijk kleiner. Op de Rode Lijst van de IUCN staat de soort als niet bedreigd (Least Concern, beoordeling 2019).
In het kort
| Wetenschappelijke naam | Pelvicachromis subocellatus |
|---|---|
| Familie | Cichlidae |
| Herkomst | Gabon en Democratische Republiek Congo: kustgebied van Libreville tot de benedenloop van de Kongo bij Moanda |
| Vindplaats | Afrika – Gabon, Democratische Republiek Congo – Kustbeken en poelen van Libreville tot de benedenloop van de Kongo |
| Maximale grootte | 8 cm (mannetje), vrouwtjes blijven kleiner |
| Minimale aquariumgrootte | 60 cm / 70 liter |
| Temperatuur | 22 – 26 °C |
| pH | 6,0 – 7,5 |
| Hardheid (GH) | 5 – 19 °dGH |
| Groepsgrootte | Paar |
| Gedrag | Vreedzaam en wat schuw, territoriaal in de broedtijd |
| Moeilijkheid | Makkelijk tot gemiddeld |
| Levensduur | Meerdere jaren (geen betrouwbare gegevens bekend) |
| Karakter | Vreedzaam, territoriaal |
| Eet kleine vissen | Nee |
| Vinnenbijter | Nee |
| Veilig met garnalen en slakken | Nee |
| Kwetsbaar voor vinnenbijters | Nee |
| Geschikt voor gezelschapsaquarium | Ja |
| Minimale groepsgrootte | Paar |
Welke vissen passen bij de Pelvicachromis subocellatus?
Check het in de Combinatiechecker en zie direct of jouw combinatie goed, matig of slecht is.
Wat betekent de naam?
Pelvicachromis verwijst naar de buikvinnen (pelvica), die bij mannetjes puntig en bij vrouwtjes rond zijn. Het deel chromis komt van Pelmatochromis, waar het eerst een ondergeslacht van was. Het geslacht werd in 1968 beschreven door Thys van den Audenaerde.
subocellatus komt van het Latijnse sub (‘enigszins’) en ocellatus (‘met oogjes’), naar de oogvlekken die op de zachte rugvin en de bovenste staartvinstralen aanwezig kunnen zijn of ontbreken.
De soort werd in 1872 beschreven door Günther.
Bron: The ETYFish Project
Natuurlijke leefomgeving
De soort leeft in het kustgebied van West-Centraal-Afrika, van Libreville in Gabon tot de benedenloop van de Kongo bij Moanda in de Democratische Republiek Congo. Een oudere melding uit het zuidoosten van Nigeria wordt als twijfelachtig beschouwd.
Daar bewoont hij poelen en langzaam stromende beken in de kustvlakte. Een deel van die wateren staat in verbinding met de zee en is licht brak. De bodem bestaat uit zand en bladeren, met hout, wortels en oeverplanten die schuilplekken bieden. In dit soort wateren zoeken de paren een holte onder een wortel of steen om in te broeden.
Waterwaarden in het aquarium
De soort is vrij flexibel. Zacht tot middelhard water met een pH rond neutraal is ideaal, en de meeste vissen in de handel zijn nakweek die ook in gewoon kraanwater goed gedijt. Voor de kweek werkt zachter en iets zuurder water het best, met een pH tussen 5,5 en 6,5 en een temperatuur van 24 tot 26 °C. Een klein beetje zout is niet nodig, ondanks de brakke vindplaatsen.
- Temperatuur tussen 22 en 26 °C
- Weinig tot matige stroming
- Wekelijks 25 tot 30% verversen
- Goed gefilterd, schoon water zonder nitrietpieken
Aquarium en inrichting
Voor één paar is een aquarium van 60 cm en zo’n 70 liter voldoende. Wil je meerdere paren houden of veel medebewoners, kies dan een grotere bak, zodat elk paar een eigen stuk bodem kan claimen.
Richt het aquarium in met een zandbodem, wortelhout, eikenbladeren of ketapangbladeren en flink wat planten. Het belangrijkste zijn holen: kokosnootschalen, stenen holletjes of kleine aardewerken potjes, waarvan er één als broedhol dient. Gedempt licht en drijfplanten maken deze wat schuwe vis zichtbaar rustiger.
Biotoop nabootsen: een zandbodem met bladeren, wortels en oeverplanten zoals Anubias en Bolbitis, in de stijl van een West-Afrikaanse kustbeek.
Gedrag en gezelschap
Pelvicachromis subocellatus is een rustige, eerder schuwe cichlide die goed in een gezelschapsaquarium past. Houd hem als paar; paren blijven vaak lang bij elkaar. In de broedtijd verdedigen ze een territorium rond het broedhol en jagen ze andere bodembewoners weg.
Goede medebewoners zijn vredige, niet te drukke vissen voor de middelste en bovenste waterlagen, zoals kleine zalmen, barbelen, danio’s en rasbora’s, en ook Corydoras, goerami’s en kleine harnasmeervallen. Andere West-Afrikaanse dwergcichliden, zoals de thomasi, kunnen in een ruime bak samen. Vermijd grote of erg drukke soorten, want daar wordt deze vis schuw van. Jonge garnalen en kleine slakken worden gegeten.
Voeding
In de natuur: kleine ongewervelde dieren, zoals insectenlarven en kleine kreeftachtigen, die hij tussen bladeren en zand zoekt.
In het aquarium: eet de meeste voersoorten, maar levend en diepvriesvoer zoals muggenlarven, artemia, daphnia en cyclops moet de basis vormen. Vul dat aan met een goede korrel of vlok die naar de bodem zinkt. Gevarieerd voer zorgt voor de mooiste kleuren en paairijpe vrouwtjes.
Voortplanting
De soort is relatief makkelijk te kweken. Het paar kiest een hol, en het vrouwtje legt tot ongeveer 200 eitjes tegen het plafond of de wand. Het vrouwtje verzorgt de eitjes, terwijl het mannetje het territorium verdedigt. De eitjes komen na twee tot drie dagen uit, en na zeven tot acht dagen zwemmen de jongen vrij.
Daarna leidt het vrouwtje de jongen als een school door het aquarium, soms verplaatst ze ze tussen verschillende kuilen of holen. De jongen eten pas uitgekomen artemia of microwormen en grazen ook op algen en bezinksel. Let op: sommige vrouwtjes keren zich tegen het mannetje zodra de jongen vrij zwemmen. In een ruime bak met schuilplekken is dat meestal te overzien; anders kan het mannetje beter tijdelijk apart.
Tips uit de praktijk
In de hobby wordt Pelvicachromis subocellatus vaak gezien als een iets bijzonderder alternatief voor de gewone kribensis. Het gedrag is vergelijkbaar, maar de broedkleuren van het vrouwtje zijn nog opvallender. Wie een paar heeft dat broedt, krijgt een van de mooiste kleurwisselingen die er bij dwergcichliden te zien zijn.
Houders merken vaak dat de vissen de eerste weken schuw zijn en zich vooral in holen verstoppen. Dat verandert meestal zodra er rustige scholenvisjes in de bovenste waterlagen zwemmen. Die laten zien dat er geen gevaar is, waardoor de cichliden meer naar voren komen. Een kale bak met fel licht werkt juist averechts.
Een veelvoorkomende fout is het kopen van twee losse vissen in de hoop dat het een paar wordt. Kijk bij aankoop goed naar de vinnen: mannetjes hebben spitse rug- en aarsvinnen, vrouwtjes zijn kleiner en ronder en tonen vaak al een roze buik. Lukt het niet om een zeker paar te kopen, dan is een klein groepje jonge vissen waaruit zich een paar vormt een goede tweede keuze, mits de bak groot genoeg is en de overige vissen daarna een nieuw thuis krijgen.
Ook het kruisingsprobleem verdient aandacht. Omdat Pelvicachromis-soorten en -vormen sterk op elkaar lijken, worden ze in de handel soms door elkaar verkocht. Wie wil kweken, kan het best vissen kopen met een duidelijke vindplaatsnaam, zoals ‘Matadi’ of ‘Moanda’, en die zuiver houden.
Bij de kweek is geduld het belangrijkste. Haal medebewoners die op de bodem leven, zoals meervallen, liever uit de kweekbak, want die worden fel verjaagd en eten ook eitjes. Laat de ouders de eerste weken met rust en voer de jongen vaak in kleine porties.
Eindadvies: Pelvicachromis subocellatus is een uitstekende keuze voor een beplant gezelschapsaquarium vanaf 60 cm met rustige medebewoners. Geef het paar een paar holen, zacht licht en gevarieerd voer, en de kans is groot dat je de prachtige broedkleuren en de zorg voor de jongen van dichtbij kunt volgen.
Voordelen en nadelen
Voordelen
- Klein en geschikt voor een aquarium vanaf 60 cm
- Vrouwtjes met prachtige broedkleuren
- Rustig en goed te combineren met vredige vissen
Nadelen
- Wat schuw, zeker in een drukke of kale bak
- Territoriaal in de broedtijd
- Eet jonge garnalen en kleine slakken
Lees ook: water verversen in je aquarium.
Veelgestelde vragen over Pelvicachromis subocellatus
Hoe groot wordt Pelvicachromis subocellatus?
Mannetjes worden tot ongeveer 8 cm lang. Vrouwtjes blijven duidelijk kleiner.
Hoe groot moet het aquarium zijn?
Voor één paar is een aquarium van 60 cm en zo’n 70 liter voldoende. Voor meerdere paren of veel medebewoners is een grotere bak beter.
Hoeveel Pelvicachromis subocellatus houd je samen?
Houd ze als paar. Meerdere paren kan alleen in een ruimer aquarium waarin elk paar een eigen territorium met een hol heeft.
Wat is het verschil tussen mannetje en vrouwtje?
Mannetjes zijn groter en hebben spitse rug- en aarsvinnen. Vrouwtjes zijn ronder en kleuren in de broedtijd dieproze op de flanken met aan weerszijden een zwarte vlek.
Kan Pelvicachromis subocellatus samen met garnalen?
Liever niet. Volwassen garnalen worden meestal met rust gelaten, maar jonge garnalen en kleine slakken worden gegeten, zeker wanneer het paar broedt.
Wat is het verschil met de gewone kribensis?
Beide soorten zijn nauw verwant en hebben vergelijkbaar gedrag. Pelvicachromis subocellatus heeft een hoger, korter lichaam, en de vrouwtjes krijgen in de broedtijd een dieproze flank met zwarte vlekken.
De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke vis en elk aquarium is anders: houd je waterwaarden goed in de gaten en vraag bij twijfel advies bij een aquariumspeciaalzaak.
