Regenwoudbeek van Nieuw-Guinea nabootsen: blauwogen en regenboogvissen

Regenwoudbeek van Nieuw-Guinea biotoop onderwater

Onder het dichte regenwoud van Nieuw-Guinea stromen duizenden kleine beken die nauwelijks een naam hebben, maar wel een van de mooiste visgemeenschappen ter wereld herbergen. Kleine blauwogen met gele vinnen schieten tussen de takken door, scholen regenboogvissen glinsteren in elke zonnestraal en op de bodem patrouilleert een slaapgrondel met een oogvlek op zijn staart. Een levendige, heldere biotoop die verrassend goed in een middelgroot aquarium past.

Nieuw-Guinea is na Groenland het grootste eiland ter wereld. De westhelft hoort bij Indonesië, de oosthelft is Papoea-Nieuw-Guinea. Een ruggengraat van bergketens tot ver boven de 4000 meter verdeelt het eiland in een noordelijk en zuidelijk laagland, doorsneden door grote rivieren als de Mamberamo, Sepik en Fly. Daartussen ligt een eindeloos netwerk van regenwoudbeken. Ten zuiden van het eiland, aan de overkant van de ondiepe Straat Torres, vind je op Kaap York in Australië dezelfde soorten in vergelijkbare beken; beide gebieden waren tot het einde van de laatste ijstijd met elkaar verbonden.

Een typische beek is smal en ondiep, 20 tot 80 cm diep, met helder tot licht theekleurig water dat rustig over zand en grind stroomt. Omgevallen stammen en takken vormen dammen waarachter kleine poelen ontstaan. Op de bodem liggen bladeren, langs de oevers hangen wortels en overhangende varens in het water, en waar het bladerdak openbreekt, staan dichte pollen waterplanten in het zonlicht. Het licht is daardoor erg afwisselend: diepe schaduw en felle spots liggen een paar meter van elkaar.

Het klimaat is het hele jaar warm en nat, maar er is wel ritme. In de natte tijd kunnen beken in een paar uur tijd buiten hun oevers treden en wordt het water troebel en snel. In drogere maanden zakt het peil, wordt het water kristalhelder en trekken de vissen samen in de poelen. Die dynamiek verklaart waarom de meeste soorten taai en aanpasbaar zijn.

De sterren van de beek: blauwogen en regenboogvissen

Nieuw-Guinea is het centrum van de regenboogvissen (Melanotaeniidae) en blauwogen (Pseudomugilidae). In vrijwel elke beek leeft wel een soort, vaak beperkt tot één stroomgebied. In het aquarium gaat het bijna altijd om nakweek, en dat is goed nieuws: die vissen zijn sterk en zijn gewend aan gewoon leidingwater.

Blauwogen

  • Vorkstaart-blauwoog (Pseudomugil furcatus): uit beken in het oosten van Papoea-Nieuw-Guinea. Geel-blauwe vinnen, actief, sterk en de makkelijkste blauwoog.
  • Gestippeld blauwoog (Pseudomugil gertrudae): piepklein, uit Zuid-Nieuw-Guinea, de Aru-eilanden en Noord-Australië. Prachtig gestippelde vinnen, maar gevoelig en kortlevend.
  • Paska’s blauwoog (Pseudomugil paskai): uit het zuiden van Nieuw-Guinea, oranje vinnen bij de mannetjes.
  • Connie’s blauwoog (Pseudomugil connieae): uit het noorden van Papoea-Nieuw-Guinea, met gele en zwarte vinnen.
  • Ivantsoffs blauwoog (Pseudomugil ivantsoffi): uit West-Papoea, met rode tinten; zeldzamer in de handel.

Regenboogvissen

  • Neonregenboogvis (Melanotaenia praecox): uit het Mamberamo-gebied. Blijft met 5 tot 6 cm klein en is ideaal voor beekbakken.
  • Dwergregenboogvis (Melanotaenia maccullochi): uit Zuid-Nieuw-Guinea en Noord-Australië; rustig, gestreept en ongeveer 6 cm.
  • Draadvinregenboogvis (Iriatherina werneri): uit begroeide zones in Zuid-Nieuw-Guinea en Kaap York, met lange draadvinnen. Alleen met rustige soorten.
  • Goldies regenboogvis (Melanotaenia goldiei): wijdverbreid in rivieren en beken, robuust en tot 10 cm.
  • Papoea-regenboogvis (Melanotaenia papuae): uit beken rond Port Moresby, rond 7 cm.
  • Affinis-regenboogvis (Melanotaenia affinis): uit Noord-Nieuw-Guinea, met een gele tot oranje rugvin.
  • Gestreepte regenboogvis (Chilatherina fasciata): uit noordelijke rivieren, slank en met goudglans.
  • Mamberamo-schubbenregenboogvis (Glossolepis multisquamata): uit moerassige zijtakken van de Mamberamo.

Op en rond de bodem

  • Pauwoogslaapgrondel (Tateurndina ocellicauda): uit Oost-Papoea-Nieuw-Guinea. Klein, vredig en een fantastische holenbroeder.
  • Gevlekte slaapgrondel (Mogurnda mogurnda): grotere, territoriale slaapgrondel uit Noord-Australië en Zuid-Nieuw-Guinea; alleen met vissen die niet in zijn bek passen.
  • Glossogobius-grondels (Glossogobius spp.): talrijk in beken, maar weinig in de handel.

Houd bij blauwogen altijd meer vrouwtjes dan mannetjes, bijvoorbeeld één op twee. Mannetjes baltsen voortdurend en een overmaat vrouwtjes verdeelt die aandacht. Regenboogvissen kleuren pas volledig als ze volwassen zijn en in een groep van minstens zes tot acht dieren zwemmen.

Samenstellingen

Kleine Papoea-beek
60 cm, vanaf 60 liter

10 vorkstaart-blauwogen (4 mannetjes, 6 vrouwtjes) en 1 paar pauwoogslaapgrondels. Veel hout, fijne planten, holletjes voor de grondels.

Mamberamo-zijtak
100 cm, vanaf 160 liter

10 neonregenboogvissen, 12 vorkstaart-blauwogen en 2 paar pauwoogslaapgrondels. Open zwemruimte in het midden, takken aan de zijkanten.

Zuid-Nieuw-Guinea en Kaap York
80 cm, vanaf 120 liter

8 dwergregenboogvissen, 8 draadvinregenboogvissen en 10 gestippelde blauwogen. Rustig, dicht beplant, zachte stroming.

Water uit het regenwoud

De waterwaarden hangen af van de ondergrond. Veel beken in Nieuw-Guinea stromen door kalksteengebieden en zijn daardoor neutraal tot licht basisch en middelhard. Beken die door veengebieden of over graniet lopen zijn zachter en licht zuur, met theekleurig water. De meeste nakweekvissen gedijen tussen die uitersten in prima.

Temperatuur24 – 28 °C, in bergbeken iets koeler
pH6,5 – 7,8; de meeste beken rond 7,0 – 7,5
GH4 – 12 °dGH
KH3 – 8 °dKH
Geleidbaarheidca. 100 – 400 µS/cm
StromingLicht tot matig, met rustige poelen
KleurHelder, soms licht thee-getint
LichtGefilterd met zonnige plekken

In het aquarium werkt gewoon Nederlands leidingwater goed. Regenboogvissen en blauwogen zijn wel gevoelig voor ophoping van afvalstoffen; ze komen uit beken waar het water continu ververst wordt. Wekelijks 25 tot 30 procent verversen, een ruim filter en een licht bewegend oppervlak zijn belangrijker dan exact afgestemde hardheid. Een handvol bladeren geeft het water een lichte tint en een natuurlijker uiterlijk.

Inrichting

Bodem

Fijn, lichtbruin rivierzand van 0,5 tot 1,5 mm vormt de basis, met plukjes grind en kleine kiezels in de stroming. Pauwoogslaapgrondels spitten graag onder stenen en hout en waarderen een zachte bodem.

Hout en bladeren

Hout bepaalt het beeld. Gebruik vertakte wortels en takken, zoals moeraseiken-, mangrove- of spiderwood, en leg ze diagonaal, alsof ze van de oever in de beek zijn gegleden. Leg in de luwe hoeken een laag eiken-, beuken- of ketapangbladeren. Daaronder vinden grondels schuilplekken en groeien micro-organismen waar jonge blauwogen van eten.

Stenen

Een paar ronde kiezels en kleine rivierstenen, verspreid alsof het water ze heeft meegenomen. Leg een platte steen schuin op een kleine kei of gebruik een stukje kokosnoot onder het hout als broedhol voor de slaapgrondels.

Planten

Nieuw-Guinea heeft een rijke flora, maar de exacte waterplanten van de regenwoudbeken zijn in de handel slecht vertegenwoordigd. Wie het biotoop zo zuiver mogelijk wil houden, kiest planten die in Nieuw-Guinea of het nabije Noord-Australië voorkomen. Mogelijke soorten:

  • Dwergvallisneria (Vallisneria nana): smalle bladeren voor achter en aan de zijkanten.
  • Australische aponogeton (Aponogeton elongatus): solitaire plant met lange, golvende bladeren.
  • Lilaeopsis (Lilaeopsis novae-zelandiae): als lage grasmat op de voorgrond; strikt genomen een Australaziatische soort, maar visueel heel passend.
  • Blyxa (Blyxa aubertii): grasachtige rozetplant uit tropisch Azië tot Nieuw-Guinea en Australië.
  • Indische watervaren (Ceratopteris thalictroides): wijdverbreid in Zuidoost-Azië en Oceanië, wortelend of drijvend.
  • Javavaren (Microsorum pteropus): op hout gebonden, ideaal voor de schaduwzones.
  • Cryptocoryne ciliata: de enige cryptocoryne waarvan het verspreidingsgebied tot Nieuw-Guinea reikt; stevig en groot.
  • Hydrilla (Hydrilla verticillata): stengelplant van rustige poelen, groeit snel.
  • Najas (Najas spp.): fijn, los groeiend kruid, ideaal voor jongen van blauwogen.
  • Ottelia (Ottelia ovalifolia): breedbladige rozetplant uit Australië en Nieuw-Guinea, met drijvende bladeren.
  • Kleine watergentiaan (Nymphoides indica): drijvende rondbladeren en witte franjebloemen.
  • Tropische waterlelie (Nymphaea spp.): voor open plekken in grotere bakken.
  • Waterbies (Eleocharis spp.): fijne halmen langs de oever.
  • Blaasjeskruid (Utricularia spp.): in rustige poelen tussen andere planten.
  • Kroosvaren (Azolla pinnata) of klein kroos (Lemna): als drijflaag die het licht dempt.
  • Oeverplanten zoals Persicaria en emerse varens: voor een bak met open bovenkant.

Voorbeeldopzet: Mamberamo-beek van 100 cm

Een bak van 100 × 40 × 40 cm (160 liter netto) biedt genoeg ruimte voor een school regenboogvissen en een groep blauwogen. Het filter is een buitenfilter van ongeveer 1000 liter per uur met de uitstroom over de lengte van de bak, zodat er een lichte stroming ontstaat. Een verwarming van 150 watt houdt het water op 26 °C. De verlichting is een led van zo’n 30 watt, 9 uur per dag, met een paar drijfplanten die schaduwplekken geven.

Op de bodem ligt 4 tot 5 cm lichtbruin zand, met een strook grind en kiezels voor de uitstroom. Links liggen twee grote vertakte wortels diagonaal tegen de achterwand met javavaren erop, rechts een kleinere tak met een kokosnoothol eronder. In de rustige hoek komt een laag bladeren. Achterin groeit een rij dwergvallisneria, links een Australische aponogeton, en rechts een groep Cryptocoryne ciliata en blyxa. Voor op de bodem komt een strook lilaeopsis, en aan het oppervlak drijft een handje kroosvaren.

Bezetting: 10 neonregenboogvissen (4 mannetjes, 6 vrouwtjes), 12 vorkstaart-blauwogen (4 mannetjes, 8 vrouwtjes) en 2 paar pauwoogslaapgrondels. Voer klein en gevarieerd: artemia, cyclops, fijn korrelvoer en vlokken. Waterwaarden: 25 tot 27 °C, pH 7,0 tot 7,5, GH 6 tot 10 °dGH, KH 4 tot 6 °dKH. Ververs wekelijks 30 procent en zorg voor een goed sluitende afdekking, want regenboogvissen springen bij schrikken.