Lilaeopsis (Lilaeopsis novae-zelandiae)

Lilaeopsis novae-zelandiae is een grasachtig plantje uit Nieuw-Zeeland dat met kruipende wortelstokken een dicht gazon op de voorgrond vormt. Het is populair omdat het ook zonder CO2 redelijk te houden is en heel natuurlijk oogt, als een stukje oever.

Lilaeopsis (Lilaeopsis novae-zelandiae)
Foto: Agnieszka Kwiecień, Nova, via Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)

Over deze plant

De soortnaam novae-zelandiae verraadt de herkomst: Nieuw-Zeeland. De plant werd oorspronkelijk door Michel Gandoger beschreven en later door Arthur William Hill in het geslacht Lilaeopsis geplaatst; daarom staat de naam met ‘Gand.’ en ‘A.W.Hill’ als auteurs in de botanische literatuur. Lilaeopsis hoort bij de schermbloemenfamilie (Apiaceae), dezelfde familie als peterselie, wortel en dille. Dichter bij huis is ook de waternavel (Hydrocotyle) een verre neef.

Het uiterlijk lijkt op gras, maar met echt gras heeft de plant niets te maken. Uit een kruipende wortelstok groeien smalle, stijve, buisvormige bladeren, de zogeheten phyllodiën, die in het aquarium enkele centimeters hoog worden. De bladeren staan rechtop en geven een strak, frisgroen gazon. Als de plant emers groeit, verschijnen er kleine witte bloemetjes.

Verwarring ligt op de loer. Onder de naam Lilaeopsis novae-zelandiae wordt in de handel vaak een Lilaeopsis uit Amerika verkocht, meestal Lilaeopsis brasiliensis. Die wordt hoger en groeit in een wat andere standplaats. De echte Nieuw-Zeelandse soort blijft lager en compacter, al is het verschil op een foto of in een bakje weefselkweek lastig te zien. Wil je zeker zijn van de herkomst, kies dan een gerenommeerde kweker.

In het wild is het een echte oeverplant: een obligate moerasplant die op natte grond en in ondiep water groeit. Dat verklaart waarom hij in het aquarium zo goed kan wortelen en uitlopers kan sturen, maar ook waarom hij op de bodem zijn best doet om dicht bij het licht te blijven. In de hobby wordt de plant al tientallen jaren gebruikt voor natuurlijke voorgronden, zeker sinds de opkomst van aquascaping in de jaren negentig.

In het kort

Wetenschappelijke naamLilaeopsis novae-zelandiae
FamilieApiaceae (schermbloemfamilie)
HerkomstNieuw-Zeeland en Tasmanië
VindplaatsOceanië – Nieuw-Zeeland, Tasmanië – Natte oevers, moerassen en ondiep water
Hoogte3 – 8 cm
GroeisnelheidGemiddeld
LichtGemiddeld
CO2Aanbevolen
Temperatuur15 – 26 °C
pH5,5 – 7,5
Hardheid (GH)2 – 15 °dGH
Plaats in het aquariumVoorgrond
VermeerderingUitlopers van de wortelstok
MoeilijkheidGemiddeld

Natuurlijke leefomgeving

Lilaeopsis novae-zelandiae komt voor in Nieuw-Zeeland en, volgens sommige bronnen, ook op Tasmanië; sommige botanici beschouwen hem als endemisch voor Nieuw-Zeeland. Hij groeit op vochtige, kale oevers, in moerassige gebieden en langs de rand van meertjes en beken.

De plant is erop gebouwd om op natte grond met veel licht te groeien. Daarom vormt hij onder water ook alleen een mooi tapijt als er voldoende licht en een voedingsrijke bodem is.

Verzorging in het aquarium

Lilaeopsis is wat makkelijker dan Glossostigma, maar blijft een plant die tijd nodig heeft. Een goede bodem en voldoende licht zorgen voor veel uitlopers; zonder die twee blijft de plant zielig en dun.

  • Licht: gemiddeld tot veel; bij te weinig licht worden de bladeren lang en slap.
  • Voeding en bemesting: wortelvoeding en een alles-in-één meststof; CO2 versnelt het dichtgroeien duidelijk.
  • Bodem: fijn grind of zand, liefst met een voedingsbodem eronder.
  • Snoeien: knip het gazon zo nu en dan kort af, dat stimuleert nieuwe uitlopers en houdt de bladeren fris.

Planten en vermeerderen

Verdeel de plant in kleine plukjes en plant die met een pincet in de bodem, met een paar centimeter ertussen. Zorg dat de wortelstok niet te diep zit: de basis van de bladeren moet net boven de grond blijven. Eerst blijft het kaal, maar na een paar weken beginnen de uitlopers te kruipen.

Vermeerderen gaat vanzelf via de wortelstok. Wil je een nieuw stuk starten, steek dan een plukje van de rand van het gazon los en plant dat elders. Het beste kun je dit doen als de plant dicht genoeg staat, dan gaat er geen volume verloren.

Geschikt voor

Lilaeopsis is een logische keuze voor een biotoopaquarium met vissen uit Oceanië, zoals de dwergregenboogvis, de draadvinregenboogvis of de pauwoogslaapgrondel. De plant verdraagt rustige vissen prima; graafgrage soorten zoals cichliden trekken hem er in een mum van tijd uit.

Tips uit de praktijk

De eerste weken zijn bij Lilaeopsis meestal iets sneller voorbij dan bij andere voorgrondplanten, maar een terugval komt ook hier voor. Het oude, emers gekweekte blad sterft af en pas daarna komt er nieuw, submers blad. Andere houders merken vaak dat dit eerste kale stadium schrikt. Mijn advies: wacht minstens vier weken voor je de plant wegdoet.

De groei is gemiddeld, maar bij voldoende licht en CO2 kan een paar plukjes in een paar maanden een heel gazon vormen. Zonder CO2 gaat het veel langzamer en blijft de plant hoger en slapper. Het mooiste resultaat ontstaat in combinatie met een stukje hout of steen op de voorgrond, waar de plant tegenaan kan groeien.

Algen op de bladeren zijn een veelgehoord probleem. De smalle bladeren houden afval en draadalg vast, vooral als de filtering niet voldoende is. Een troep garnalen of een paar oorkatvissen helpt hier, maar snoei en verwijder oude bladeren ook regelmatig. Slakken doen weinig kwaad.

Met vissen gaat het meestal prima, mits ze de bodem niet omwoelen. Grote gravende cichliden maken van elk gazon puin, kleine regenboogvisjes en grondels laten het met rust. Eerlijk advies: houd de verwachting realistisch. Lilaeopsis is minder gevoelig dan Glossostigma, maar een strak tapijt zoals op de foto’s van aquascapingwedstrijden vraagt geduld, snoeiwerk en goed licht.

Voordelen en nadelen

Voordelen

  • Vormt een natuurlijk, grasachtig gazon op de voorgrond.
  • Komt uit Nieuw-Zeeland en past in een Oceanië-biotoop.
  • Minder veeleisend dan veel andere tapijtplanten.
  • Groeit via uitlopers snel door als de omstandigheden kloppen.

Nadelen

  • Het begin is kaal en vraagt geduld.
  • Gevoelig voor algen op de smalle bladeren.
  • In de handel wordt vaak een andere Lilaeopsis onder deze naam verkocht.

De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke plant en elk aquarium is anders: let op je licht, bemesting en waterwaarden en vraag bij twijfel advies bij een aquariumspeciaalzaak.