Amazonezwaardplant (Echinodorus bleheri)

De Amazonezwaardplant is dé klassieke zwaardplant uit de aquariumhobby: een forse rozetplant met brede, frisgroene bladeren die een leeg achtergrondvak in een paar maanden vult. Hij is sterk, vergevingsgezind en kan decennia meegaan, en dat maakt hem al generaties lang populair bij beginners en ervaren houders.

Amazonezwaardplant (Echinodorus bleheri)
Foto: Salvatore vitale, via Wikimedia Commons (publiek domein)

Over deze plant

De naam Echinodorus bleheri werd in 1970 gepubliceerd door de Tsjechische botanicus Karel Rataj, als eerbetoon aan Heiko Bleher, de bekende aquariumvisvanger en plantenverzamelaar. In de handel kom je de plant ook tegen als Echinodorus amazonicus, een naam die eigenlijk bij een andere soort hoort. Veel botanische bronnen rekenen de plant tegenwoordig tot Echinodorus grisebachii, en in de kweekwereld heet hij vaak ‘Bleherae’. Welke naam je ook op het etiket vindt: het gaat om dezelfde bekende zwaardplant.

De soort hoort bij de waterweegbreefamilie (Alismataceae), samen met bijvoorbeeld de kleinere dwergzwaardplanten en het pijlkruid. Het is een rozetplant met een korte, stevige wortelstok waaruit lange bladstelen groeien. De bladeren zijn lancetvormig tot smal ovaal, helder groen en onder water vaak wat golvend aan de rand. Een volgroeide plant kan flink boven de zestig centimeter uitgroeien en net zo breed worden, dus reken op een groot aquarium.

Opvallend is dat de gangbare handelsvorm vaak driemaal de basischromosomen heeft (triploid) en daardoor onvruchtbaar is. Zaadvorming blijft dan uit, maar de plant maakt wel bloeistengels waarop kleine plantjes ontstaan. Zo wordt hij al decennia vegetatief vermeerderd en is vrijwel iedere plant in de handel een kloon van een beperkt aantal moederplanten. Er bestaan meerdere kweekvormen, zoals een iets kleinere en donkerder groene variant en vormen die onder andere namen worden verkocht.

In de natuur groeit de soort in moerassen, ondiepe oevers en langzaam stromende wateren, waar hij een deel van het jaar droog of half onder water staat. De exacte oorsprong van de handelsvorm is eerlijk gezegd niet helemaal duidelijk: de soort als geheel komt voor van Midden-Amerika tot in Brazilië en Bolivia, en de naam Amazonezwaardplant verwijst naar het Amazonegebied. In de hobby is de plant sinds de jaren zestig en zeventig een vaste waarde, en hij wordt op grote schaal emers gekweekt in kassen.

In het kort

Wetenschappelijke naamEchinodorus bleheri (synoniem: Echinodorus grisebachii)
FamilieAlismataceae (waterweegbreefamilie)
HerkomstZuid-Amerika (soort ook in Midden-Amerika); herkomst van de handelsvorm onzeker
VindplaatsZuid-Amerika – Brazilië, Bolivia – Moerassen en ondiepe, langzaam stromende wateren
Hoogte40 – 60+ cm
GroeisnelheidSnel
LichtGemiddeld tot veel
CO2Niet nodig
Temperatuur20 – 28 °C
pH6,0 – 7,5
Hardheid (GH)3 – 15 °dGH
Plaats in het aquariumAchtergrond
VermeerderingPlantjes op de bloeistengel, deling van de wortelstok
MoeilijkheidMakkelijk

Natuurlijke leefomgeving

Zwaardplanten zijn echte moerasplanten. In het wild staan ze langs oevers en in ondiepe poelen die in het regenseizoen onderlopen en in het droge seizoen dalen. Daardoor groeien ze afwisselend submers (onder water) en emers (met de bladeren boven het water). De emerse bladeren zijn steviger, korter gesteeld en vaak harder van structuur dan de zachte onderwaterbladeren.

De bodem in zulke wateren is meestal voedselrijk: slib, bladafval en modder leveren een stabiele bron van voedingsstoffen voor de dikke wortels. Dat verklaart meteen waarom de plant in het aquarium zo gretig gebruikmaakt van een voedingsbodem of wortelmest.

Verzorging in het aquarium

De Amazonezwaardplant is een zware eter via de wortels en vraagt vooral ruimte, een goede bodem en een beetje geduld. Hij redt zich in de meeste aquaria zonder extra CO2, zolang je hem maar niet in een klein bakje propt.

  • Licht: gemiddeld tot veel. Bij te weinig licht worden de bladeren lang en slap.
  • Voeding en bemesting: wortelmest (tabletten) onder de plant en een vloeibare meststof met ijzer voor de bladeren.
  • Bodem: een voedingsrijke bodem of fijn grind met een laag voedingsbodem eronder, minstens vijf à zes centimeter dik.
  • Snoeien: knip oude, beschadigde of algbegroeide buitenste bladeren aan de basis weg. Zo blijft de plant gezond en laat hij licht door naar de rest van het aquarium.

Planten en vermeerderen

Zet de plant zo diep dat de wortels goed in de bodem zitten, maar laat het hart, waar de nieuwe bladeren uit komen, vrij boven de grond. Wordt het hart bedekt, dan kan het gaan rotten. Kijk de wortels na en kort ze eventueel iets in voor het planten.

Vermeerderen gaat meestal via de bloeistengel. Zodra die onder water lange zijscheuten met kleine plantjes vormt, kun je een stengel naar de bodem buigen en vastzetten met een stukje steen of plantenpin. Als de plantjes eigen wortels en een paar bladeren hebben, knip je ze los en plant je ze apart. Een oude, grote plant kun je bovendien delen door de wortelstok door te snijden, maar dat vraagt wat durf.

Geschikt voor

Door zijn formaat past deze zwaardplant het best in aquaria van minimaal honderd liter, liefst groter, met Zuid-Amerikaanse vissen. Denk aan rustige dwergcichliden zoals de hongslo-dwergcichlide of de cupidocichlide, die de brede bladeren als dekking en grens gebruiken. Ook voor grotere cichliden zoals de draadvinacara is hij geschikt, mits je de plant goed vastzet. Voor een strikt biotoopaquarium is de soort vooral geschikt als Amazone-achtergrond.

Tips uit de praktijk

De eerste weken zijn bij zwaardplanten het belangrijkst. Veel planten komen uit de kas en zijn emers gekweekt, dus de oude bladeren sterven onder water vaak langzaam af. Dat ziet er dramatisch uit, maar is normaal. Snijd de verslechterde bladeren weg en geef de plant tijd: na een paar weken komen er zachtere onderwaterbladeren voor in de plaats. Andere houders merken vaak dat de plant dan opeens flink aantrekt.

Met een goede wortelmest groeit hij erg snel. Een jonge plant kan in een paar maanden een halve aquariumbreedte innemen en het licht van de lagere planten wegneemt. Houd daar rekening mee bij het ontwerp: zet hem links of rechts op de achtergrond en niet midden voor de ruit. Een veelgehoorde fout is hem te klein te plaatsen en later te moeten uitgraven, wat de wortels beschadigt.

Algen op de bladeren komen vooral voor op oude bladeren, zeker in een bak met veel licht en weinig planten. Regelmatig oude bladeren wegknippen helpt meer dan een algenmiddel. Let ook op een gelig blad: dat wijst vaak op ijzergebrek of uitgeputte bodem, en een paar wortelmesttabletten lossen het meestal snel op.

Met vissen gaat het meestal goed. Slakken knabbelen soms aan verweerde bladeren, maar laten gezonde bladeren met rust. Graafzuchtige cichliden kunnen de wortels loswoelen, dus zet de plant vast in de bodem met een paar stenen eromheen. Advies: begin klein, kies een plek met ruimte en geef hem een voedingsbodem. Dan krijg je een plant die jaren probleemloos meegaat.

Voordelen en nadelen

Voordelen

  • Sterk en vergevingsgezind, dus geschikt voor beginners
  • Groeit snel en vult een achtergrond
  • Geen CO2 nodig
  • Vermeerdert via plantjes op de bloeistengel
  • Past goed bij Zuid-Amerikaanse vissen

Nadelen

  • Wordt erg groot en neemt veel ruimte in
  • Vraagt een voedingsrijke bodem of wortelmest
  • Oude bladeren raken snel algbegroeid

De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke plant en elk aquarium is anders: let op je licht, bemesting en waterwaarden en vraag bij twijfel advies bij een aquariumspeciaalzaak.