Vijvervissen voeren in de herfst en winter: tot welke temperatuur?

Tot welke watertemperatuur voer je vijvervissen in de herfst? Een tabel per temperatuur, het juiste wintervoer, goed meten en wanneer je in het voorjaar weer begint.

Vijvervissen voer je in de herfst steeds minder naarmate het water afkoelt: zakt de watertemperatuur onder de 10 °C, dan stap je over op een kleine hoeveelheid licht verteerbaar, zinkend wintervoer, en onder ongeveer 7 °C stop je in de meeste vijvers helemaal met voeren. Doorslaggevend is de temperatuur van het water, niet de datum op de kalender en ook niet de buitentemperatuur. In dit artikel staat per temperatuur wat je geeft, waarom te veel voer in koud water schadelijk is, hoe je goed meet en wat je in het voorjaar doet.

Eind oktober is precies het moment waarop deze vraag speelt. De dagen zijn nog af en toe zacht, de nachten koelen sterk af en de vissen lijken soms nog om voer te bedelen. Juist dan gaat het vaak mis.

Waarom vijvervissen in de herfst minder voer nodig hebben

Vissen zijn koudbloedig. Hun lichaamstemperatuur volgt die van het water, en daarmee ook hun stofwisseling. Hoe kouder het water, hoe trager de spijsvertering werkt. Een goudvis of koi die in de zomer binnen een paar minuten een flinke portie wegwerkt, heeft bij 8 °C nog maar een fractie daarvan nodig en verteert dat ook veel langzamer.

Wie in die periode gewoon blijft voeren zoals in de zomer, krijgt twee problemen:

  • Onverteerd voer in de vis. Voer dat in een trage darm blijft liggen, kan de vis belasten. Bij lage temperaturen raden verschillende vijverbronnen daarom af om nog te voeren zodra de spijsvertering vrijwel stilvalt.
  • Vervuiling van het water. Voer dat niet wordt opgegeten, zakt naar de bodem en gaat daar rotten. In de herfst komt dat bovenop afgevallen blad en afstervende planten, terwijl de filterbacteriën in koud water minder hard werken. Het water verslechtert dan sneller dan in de zomer.

Minder voeren in de herfst is dus geen zuinigheid, maar gewoon afstemmen op wat de vissen op dat moment kunnen verwerken.

Vijvervissen voeren per watertemperatuur

De tabel hieronder geeft de vuistregels die in de vijverhobby gangbaar zijn. Bronnen verschillen onderling een paar graden, vooral over het punt waarop je helemaal stopt. Houd daarom de ruime marge aan en kijk ook naar het gedrag van je vissen.

Watertemperatuur Wat geef je? Hoeveel en hoe vaak?
Boven 15 °C Normaal vijvervoer Dagelijks, zoveel als de vissen in enkele minuten opeten
10 tot 15 °C Overstappen op licht verteerbaar voer, zoals voer op basis van tarwekiem Kleinere porties, niet meer dan direct wordt opgegeten
7 tot 10 °C Zinkend wintervoer in kleine hoeveelheden Alleen op zachte dagen en als de vissen actief zoeken, niet meer elke dag
Onder ongeveer 7 °C Niets Stoppen met voeren tot het voorjaar

Over die laatste grens is de hobby het niet helemaal eens. Sommige koibronnen adviseren al te stoppen zodra het water 10 °C bereikt, andere houden ongeveer 4 °C aan. Voor goudvissen en andere siervissen wordt vaak 7 °C genoemd. Wie twijfelt, kiest de voorzichtige kant: een gezonde, goed doorvoede vijvervis overleeft een winter zonder voer prima, terwijl te veel voer in koud water wel problemen geeft.

Hoeveel is “een kleine hoeveelheid”?

Een praktische regel die veel wordt gebruikt: geef nooit meer dan de vissen binnen enkele minuten opeten, en in de herfst eerder minder dan dat. Blijven er korrels liggen of drijven, dan was het te veel. Schep restjes eruit met een schepnet. In koud water geldt: liever een paar korrels te weinig dan een handvol te veel.

Welk voer geef je in de herfst?

Zomervoer bevat vaak veel eiwit, bedoeld voor groei en kleur. In de herfst is dat zwaarder voor een trage spijsvertering. Daarom stappen veel vijverhouders over op:

  • Tarwekiemvoer. Dit voer is lichter verteerbaar en wordt in de vijverhobby veel gebruikt in het voor- en najaar, om de overgang naar een rustige winterperiode geleidelijk te maken.
  • Zinkend wintervoer. Bij lage temperaturen houden vissen zich op in de diepere, iets warmere waterlagen. Drijvend voer komt dan nauwelijks bij ze. Zinkend voer bereikt de vissen wel en wordt in winkelinformatie meestal aangeraden voor water van ongeveer 5 tot 10 °C.

Lees altijd de verpakking: fabrikanten geven per product het temperatuurbereik aan waarvoor het voer bedoeld is. Houd je naast goudvissen ook bodemvissen zoals de goudzeelt, dan helpt zinkend voer ook in de rest van het jaar.

Zo meet je de watertemperatuur goed

Het hele voerschema staat of valt met een betrouwbare meting. Een paar aandachtspunten:

  1. Meet het water, niet de lucht. Water koelt veel trager af dan lucht. Een koude nacht betekent nog niet dat het water al koud is, en een zonnige middag maakt de vijver niet ineens warm.
  2. Meet op diepte. Een thermometer die net onder het oppervlak hangt, geeft vooral de temperatuur van de bovenste laag. In het najaar zitten de vissen juist lager. Hang de thermometer op het diepere deel van de vijver, waar de vissen zich ophouden.
  3. Let op het type thermometer. Een thermometer op zonne-energie werkt alleen als de vijver voor een deel in de zon ligt. Een simpele drijvende of hangende thermometer is in de herfst vaak betrouwbaarder.
  4. Kijk naar een paar dagen achter elkaar. In oktober en november schommelt de temperatuur flink. Baseer het voerschema op de lijn van meerdere dagen en niet op één warme middag.

Vissen bedelen nog om voer: wat nu?

Houders merken vaak dat vissen ook in de herfst nog naar de kant komen zodra iemand bij de vijver staat. Dat is aangeleerd gedrag: ze verbinden een persoon aan de rand met voer. Het betekent niet automatisch dat ze honger hebben of voer kunnen verteren. Volgens koibronnen is het verstandig om je niet te laten verleiden als het water al koud is.

Een vijver bevat bovendien natuurlijk voedsel, zoals algen en kleine waterdiertjes. Daar knabbelen vissen ook in het koude seizoen nog wat aan. Op zachte dagen boven de 10 °C kunnen een paar korrels geen kwaad. Op koude dagen houd je het voer gewoon in de schuur.

Verschil tussen goudvissen, koi en andere vijvervissen

Niet elke vijvervis is hetzelfde. Komeetgoudvissen en shubunkins zijn sterk en overwinteren in een goed ingerichte vijver zonder problemen. Ze kunnen een lange periode zonder voer. Koi zijn groter en worden vaak wat eerder in het najaar op een licht dieet gezet, omdat koibronnen een hogere stopgrens aanhouden. Ook grotere soorten zoals de goudwinde volgen hetzelfde principe: minder voer naarmate het water afkoelt.

Een overzicht van soorten die buiten in de tuinvijver kunnen leven, staat in de categorie vijvervissen. Twijfel je welke soorten bij jouw vijver passen, gebruik dan de Vissenzoeker en filter op vijvervissen.

Vijver winterklaar maken: meer dan alleen het voer

Minder voeren is één stap. Een paar andere maatregelen in oktober en november zorgen ervoor dat de vissen de winter goed doorkomen.

Blad en slib verwijderen

Schep vallend blad regelmatig uit de vijver of span een fijnmazig net over het water. Rottend blad en slib op de bodem verzuren het water en verbruiken zuurstof. Zuig de bodem waar nodig voorzichtig af, maar haal niet alle planten weg: vissen hebben ook in de winter beschutting nodig.

Genoeg diepte

Vissen overwinteren in het diepste deel van de vijver, waar het water het minst afkoelt. Voor goudvissen wordt een deel van minimaal een meter diep aangeraden als de vissen de hele winter buiten blijven. Is de vijver veel ondieper, dan is overwinteren binnen of in een koude ruimte het overwegen waard.

Pomp en filter

Vijverwinkels raden aan de pomp en het filter in de winter liever niet uit te zetten, maar op een lagere stand te laten draaien. Bij strenge vorst moet je wel opletten dat leidingen en een bovengronds filter niet bevriezen. De UV-lamp kan uit: bij temperaturen onder de 10 °C groeien algen veel minder.

Een opening in het ijs

Een volledig dichtgevroren vijver is riskant. Onder een gesloten ijslaag kunnen schadelijke gassen niet ontsnappen en komt er geen verse zuurstof bij. Houd daarom een opening vrij met een ijsvrijhouder of een luchtsteen. Hak nooit met kracht een gat in het ijs, want dat kan de vissen schaden. Een pan met heet water op het ijs zetten en laten smelten is veel veiliger. Zie je in de winter of het voorjaar vissen aan het oppervlak happen, lees dan waarom vissen naar lucht happen.

Wanneer begin je in het voorjaar weer met voeren?

In het voorjaar draai je het schema om. Begin pas weer als het water een aantal dagen achter elkaar boven ongeveer 10 °C blijft, en niet bij de eerste zonnige dag. Start met kleine porties licht verteerbaar voer, zoals tarwekiemvoer, en bouw de hoeveelheid langzaam op naarmate het water warmer wordt. De filterbacteriën worden pas weer echt actief bij hogere temperaturen, rond de 12 °C. Wie te snel te veel voert, belast een filter dat nog op gang moet komen.

Het voorjaar is ook het moment om de vissen goed te bekijken. Na een lange winter zijn ze gevoeliger voor ziektes. Opgezette buiken, rechtopstaande schubben, witte stippen of rafelige vinnen zijn een reden om verder te kijken in het overzicht van visziektes herkennen en behandelen.

Veelgestelde vragen

Kunnen vijvervissen de hele winter zonder voer?

Ja. Bij lage watertemperaturen staat hun stofwisseling op een laag pitje en teren gezonde vissen op hun reserves en op natuurlijk voedsel in de vijver. Daarom is het belangrijk ze in de zomer en vroege herfst goed te voeren.

Vanaf welke temperatuur stop je met voeren?

Voor goudvissen en andere siervissen wordt vaak een grens van ongeveer 7 °C genoemd. Koibronnen variëren van 10 °C tot ongeveer 4 °C. Tussen 7 en 10 °C geef je alleen nog af en toe een kleine hoeveelheid zinkend wintervoer.

Wat is tarwekiemvoer en waarom geef je het in de herfst?

Tarwekiemvoer is een vijvervoer dat lichter verteerbaar is dan gewoon groei- of kleurvoer. Het wordt in het voor- en najaar gebruikt als overgangsvoer, wanneer de spijsvertering van de vissen trager werkt.

Moet de vijverpomp in de winter uit?

Liever niet. Het advies is om pomp en filter op een lagere stand door te laten draaien. Alleen bij strenge vorst is het nodig om bevriezing van leidingen en bovengrondse onderdelen te voorkomen.

Hoe diep moet een vijver zijn om vissen buiten te laten overwinteren?

Voor goudvissen wordt minimaal een deel van ongeveer een meter diep aangeraden. In dat diepere deel blijft het water in de winter het warmst en het meest stabiel.

Kort samengevat: laat de thermometer het voerschema bepalen. Minder voer vanaf 15 °C, licht verteerbaar en zinkend voer onder de 10 °C, en stoppen rond 7 °C. Zo komen je vijvervissen gezond de winter door en start de vijver in het voorjaar met schoon water.

Geschreven door Alessandro van der Weerden
Ruim 10 jaar aquariumhouder en jarenlang werkzaam in een aquariumspeciaalzaak. Ik schrijf en controleer alle artikelen op AquaKompas zelf. Zie je een fout? Laat het me weten.

Geef een reactie

Je e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *