Geophagus surinamensis

Geophagus surinamensis is een kleurrijke aardeter uit Suriname en Frans-Guyana, met rode en blauwe lengtestrepen en een karakteristieke, zand-zeefende manier van eten. Een rustige, sociale cichlide die het best tot zijn recht komt in een groot aquarium met veel open zand.

Geophagus surinamensis in het aquarium
Eigen foto van Alessandro

Over deze vis

Geophagus surinamensis werd in 1791 beschreven door de Duitse natuuronderzoeker Marcus Elieser Bloch. De soort is later opnieuw beschreven door Sven Kullander en Han Nijssen, in hun standaardwerk over de cichliden van Suriname. Uit dat onderzoek bleek dat veel van wat vroeger onder de naam Geophagus surinamensis werd beschreven, eigenlijk over andere soorten ging.

De soort hoort bij het zogeheten Geophagus surinamensis-complex: een groep sterk op elkaar lijkende aardeters. Daartoe rekent men onder meer G. brokopondo, G. brachybranchus, G. camopiensis, G. proximus, G. megasema en G. altifrons. In de handel worden deze soorten nog vaak door elkaar verkocht als ‘surinamensis’. Wie zeker wil weten wat hij koopt, vraagt naar de vindplaats.

Het lichaam is langgerekt met een hoge rug en een spitse kop met een lange, uitstulpbare bek. Levende vissen hebben een roze borst, blauwe lengtelijnen met oranje stippen op de flanken en donkerrode onderste vinnen met lichtblauwe strepen. Onder de zijlijn zit een grote donkere vlek. Een kenmerk dat G. surinamensis helpt onderscheiden van verwanten is dat een donkere streep onder het oog ontbreekt.

In het wild leeft de soort in rivieren en kanalen met zand- en modderbodems. Ze is vaak te vinden in de rustige zones bij stroomversnellingen. Op de Rode Lijst van de IUCN staat de soort als niet bedreigd (Least Concern). Ze wordt zowel gevangen voor consumptie als voor de aquariumhandel.

In het kort

Wetenschappelijke naamGeophagus surinamensis (Bloch, 1791)
FamilieCichlidae
HerkomstSuriname en Frans-Guyana (Saramacca, Suriname-rivier en Marowijne)
VindplaatsZuid-Amerika – Suriname, Frans-Guyana – Saramacca, Suriname-rivier en Marowijne
Maximale grootte15 cm standaardlengte (zonder staartvin)
Minimale aquariumgrootte150 cm / 400 liter
Temperatuur22 – 25 °C
pH6,0 – 8,0
Hardheid (GH)5 – 19 °dGH
GroepsgrootteKleine groep
GedragRustig en sociaal; paartjes worden territoriaal bij de kweek
MoeilijkheidGemiddeld
LevensduurMeerdere jaren bij goede verzorging
KarakterVreedzaam, territoriaal
Eet kleine vissenJa
VinnenbijterNee
Veilig met garnalen en slakkenNee
Kwetsbaar voor vinnenbijtersNee
Geschikt voor gezelschapsaquariumJa
Minimale groepsgrootteKleine groep

Welke vissen passen bij de Geophagus surinamensis?
Check het in de Combinatiechecker en zie direct of jouw combinatie goed, matig of slecht is.

Wat betekent de naam?

Geophagus komt van het Griekse gea (‘aarde’) en phagein (‘eten’): ‘aardeter’. De naam verwijst naar de manier waarop deze cichliden voedsel zoeken door happen bodemmateriaal te nemen en door te zeven.

surinamensis betekent ‘uit Suriname’, het land waar de soort vandaan komt.

De soort werd in 1791 beschreven door Bloch.

Bron: FishBase

Natuurlijke leefomgeving

Geophagus surinamensis komt voor in de Saramacca en de Suriname-rivier in Suriname, en in de Marowijne, de grensrivier tussen Suriname en Frans-Guyana. Hij leeft in kanalen en rivieren met zand- en modderbodems, en wordt vaak gevangen in de rustige stukken bij stroomversnellingen.

Vondsten buiten Suriname en Frans-Guyana gaan volgens de literatuur waarschijnlijk over andere soorten uit het surinamensis-complex. Buiten het natuurlijke gebied is de soort uitgezet in Singapore, waar ze zich heeft gevestigd.

Waterwaarden in het aquarium

De soort is niet erg kieskeurig wat pH en hardheid betreft, maar schoon water met weinig nitraat is belangrijk. Aardeters zijn gevoelig voor slechte waterkwaliteit, omdat ze voortdurend de bodem door hun bek en kieuwen halen.

  • Temperatuur 22 tot 25 °C
  • Wekelijks 30 tot 50% verversen
  • Goede filtering, maar geen harde stroming over de bodem

Aquarium en inrichting

Een aquarium vanaf 150 cm met een grote, open vlakte van fijn, rond zand is het belangrijkste. Grof grind of scherp zand beschadigt de bek en kieuwen en verhindert het natuurlijke zeefgedrag. Wortelhout, een paar ronde stenen en wat bladeren geven structuur en schuilplekken.

Biotoop nabootsen: lichte zandbodem, wortels en takken aan de randen, bladeren en gedempt licht. Stevige planten op wortelhout (zoals javavaren of anubias) blijven staan; planten in de bodem worden vaak losgewoeld.

Gedrag en gezelschap

Dit is een rustige, sociale cichlide die het best in een kleine groep wordt gehouden. Buiten de kweek is er weinig agressie. Paartjes die gaan broeden, verdedigen wel een stukje bodem. Goede medebewoners zijn middelgrote scholenvissen, andere vreedzame Zuid-Amerikaanse cichliden en harnasmeervallen. Zeer kleine visjes, zoals neontetra’s, kunnen door volwassen dieren als voer worden gezien.

Voeding

In de natuur: omnivoor met een neiging tot plantaardig voedsel; de vis zoekt eten door met de uitstulpbare bek in de bodem te graven.

In het aquarium: zinkende korrels en tabletten met plantaardige bestanddelen, aangevuld met diepvriesvoer zoals artemia, mysis en muggenlarven. Geef meerdere kleine porties per dag, zodat het voer op het zand terechtkomt waar de vissen het zoeken.

Voortplanting

De ouders vormen paren. De eieren worden afgezet op een vlakke steen of in een kuiltje in het zand. Daarna nemen de ouders de eieren in de bek tot ze na ongeveer drie dagen uitkomen; de soort is een larvofiele muilbroeder. ’s Nachts of bij gevaar zoeken de jongen beschutting in de bek van het vrouwtje. De ouders verzorgen de jongen nog enkele weken.

Tips uit de praktijk

In de hobby is de naam Geophagus surinamensis lange tijd gebruikt voor vrijwel elke aardeter met rode en blauwe strepen. Houders merken daardoor vaak pas later dat hun ‘surinamensis’ eigenlijk een andere soort is, bijvoorbeeld G. altifrons of G. proximus. Voor de verzorging maakt dat weinig uit, maar voor de kweek wel. Advies: koop bij voorkeur vissen met een bekende vindplaats, en houd soorten uit het complex niet door elkaar.

Het mooiste aan deze vissen is het zeefgedrag. Ze nemen een hap zand, kauwen erop en laten het zand weer uit de kieuwen stromen, terwijl voedseldeeltjes achterblijven. Dat lukt alleen op fijn, rond zand. Op grind zie je de vissen zoeken zonder succes, en op den duur kunnen ze beschadigd raken.

Een veelgemaakte fout is de vis als jong exemplaar kopen voor een aquarium van een meter. Jonge aardeters zijn klein en onopvallend, maar groeien flink door en hebben dan veel bodemoppervlak nodig. Reken bij de aankoop meteen op het formaat van een volwassen groep.

Houders merken vaak dat een groep van vijf tot zeven jonge vissen het prettigst werkt. Zo ontstaan vanzelf paren, en de vissen voelen zich zekerder in gezelschap. Een enkel exemplaar is vaak schuw en laat het natuurlijke gedrag minder zien.

Waterkwaliteit is het belangrijkste aandachtspunt. Omdat aardeters de hele dag bodemmateriaal door hun bek halen, merken ze vervuiling eerder dan andere vissen. Regelmatig verversen, de bodem niet te dik maken en niet overvoeren voorkomt veel problemen. Planten die in het zand staan, worden vaak omgewoeld; vastgebonden planten op hout en steen houden het beter.

Eindadvies: Geophagus surinamensis is een rustige, boeiende cichlide voor wie een groot aquarium met een brede zandbodem heeft. Kies een groepje, zorg voor schoon water en kies medebewoners die niet te klein zijn.

Voordelen en nadelen

Voordelen

  • Kleurrijk en rustig van karakter
  • Boeiend zeefgedrag in het zand
  • Bijzondere broedzorg met muilbroeden

Nadelen

  • Heeft een groot aquarium met veel bodemoppervlak nodig
  • Woelt planten in de bodem los
  • In de handel vaak verward met verwante soorten

Lees ook: water verversen in je aquarium.

Veelgestelde vragen over de Geophagus surinamensis

Hoe groot wordt Geophagus surinamensis?

Ongeveer 15 cm standaardlengte, gemeten zonder staartvin. Met staart is een volwassen vis dus duidelijk groter.

Hoe groot moet het aquarium zijn?

Minimaal 150 cm en 400 liter voor een kleine groep, met een grote open vlakte van fijn zand.

Hoeveel Geophagus surinamensis houd je samen?

Houd ze in een kleine groep, bijvoorbeeld vijf tot zeven jonge vissen. Daaruit vormen zich vanzelf paren.

Wat is het verschil tussen mannetje en vrouwtje?

Het verschil is bij deze soort lastig te zien, zeker bij jonge vissen. Vaak blijkt het pas zeker als zich een paar vormt en eieren worden gelegd.

Kan Geophagus surinamensis bij garnalen of neons?

Nee. Garnalen en slakken worden tussen het zand opgezocht en gegeten, en volwassen vissen kunnen zeer kleine visjes zoals neontetra’s als voer zien.

Met welke vissen kun je Geophagus surinamensis combineren?

Met middelgrote, vreedzame scholenvissen, andere rustige Zuid-Amerikaanse cichliden zoals de duivelsaardeter, en harnasmeervallen. Vermijd felle, territoriale cichliden.

Geschreven door Alessandro, al meer dan tien jaar aquariumhouder en liefhebber van biotoopaquaria. Deze pagina is samengesteld op basis van vakliteratuur en ervaringen van andere houders.

De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke vis en elk aquarium is anders: houd je waterwaarden goed in de gaten en vraag bij twijfel advies bij een aquariumspeciaalzaak.