Altifrons-aardeter (Geophagus altifrons)

De altifrons-aardeter is een grote, gezellige aardeter uit de zijrivieren van de Amazone, met een hoog voorhoofd, zilverblauwe glans en rode tinten op de buik. Hij zeeft de hele dag het zand op zoek naar voedsel en leeft in de natuur in losse groepen. In een ruime bak met zand en een groepje soortgenoten is hij een mooie, rustige vis met veel karakter.

Altifrons-aardeter (Geophagus altifrons)
Foto: Emőke Dénes, via Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)

Over deze vis

De altifrons-aardeter werd in 1840 beschreven door Johann Jakob Heckel, naar exemplaren uit het gebied bij de Rio Negro rond het huidige Manaus. De geslachtsnaam Geophagus is Grieks voor ‘aardeter’ en verwijst naar de manier van eten: de vis neemt een hap zand en zeeft daar met de kieuwen het voedsel uit. De soortnaam altifrons betekent ‘hoog voorhoofd’ in het Latijn, en dat past bij de steile kop van volwassen vissen. In de handel is G. altifrons een van de meest verkeerd gebruikte namen: veel aardeters uit de Amazone worden als altifrons verkocht terwijl het verwante of nog onbeschreven vormen zijn. Populaties uit onder meer de Orinoco en de Guyana’s worden inmiddels als aparte soorten gezien.

Kenmerkend voor de echte altifrons is dat de donkere vlek midden op de flank klein is of ontbreekt, dat er geen donkere vlek op het kieuwdeksel zit en dat er geen verticale banden op het lichaam staan. Hij is daardoor eenvoudiger van kleur dan veel verwanten: een zilverachtig tot geelgrijs lichaam met een groenblauwe glans en fijne stippen op de vinnen. Jonge dieren zijn nauwelijks te onderscheiden van verwante soorten. Mannetjes en vrouwtjes lijken uiterlijk sterk op elkaar; alleen bij het paaien wordt de legbuis van het vrouwtje zichtbaar, wat de geslachten verraadt.

In de natuur leeft de soort in de onder- en middenloop van Amazone-zijrivieren, waaronder de Xingu, de Tapajós, de Trombetas, de Madeira, de Negro en de Purus. Hij zit vooral op zandbodems langs de oevers, vaak waar rotsen en ondergedoken hout in de buurt zijn, in zowel helder als zwart water. Hij zeeft de bodem op zoek naar ongewervelden en plantaardig materiaal. Waar hij ingevoerd is, zoals in Singapore, hebben zich populaties gevestigd.

De IUCN geeft Least Concern (beoordeling 2018). De voortplanting is bijzonder: de soort legt zijn eieren op een vlak stuk steen, waarna het vrouwtje ze in de bek neemt en het mannetje het territorium verdedigt. De jongen worden na ongeveer een week à tien dagen vrij zwemmend. In het aquarium komt dat regelmatig voor, dus gekweekte dieren zijn beschikbaar.

In het kort

Wetenschappelijke naamGeophagus altifrons
FamilieCichlidae (cichliden)
HerkomstBrazilië (Rio Tapajós, Rio Xingu, Rio Negro, Rio Tocantins en andere zijrivieren van de Amazone)
VindplaatsZuid-Amerika – Brazilië – Rio Tapajós, Rio Xingu en Rio Negro
Maximale grootteCa. 22 cm (in het aquarium meestal 18 – 20 cm)
Minimale aquariumgrootte180 cm / 650 liter
Temperatuur26 – 30 °C
pH5,0 – 7,0
Hardheid (GH)0 – 8 °dGH
GroepsgrootteMinimaal 5 – 8
GedragVreedzaam en sociaal, alleen in de broedtijd territoriaal
MoeilijkheidGemiddeld tot moeilijk
Levensduur10 jaar of langer
KarakterVreedzaam, territoriaal
Eet kleine vissenNee
VinnenbijterNee
Veilig met garnalen en slakkenNee
Kwetsbaar voor vinnenbijtersNee
Geschikt voor gezelschapsaquariumJa
Minimale groepsgrootte5 of meer

Welke vissen passen bij de Altifrons-aardeter?
Check het in de Combinatiechecker en zie direct of jouw combinatie goed, matig of slecht is.

Wat betekent de naam?

Geophagus komt van het Griekse ge (‘aarde’) en phagein (‘eten’): ‘aardeter’. Het is een vertaling van Pappaterra, de lokale naam voor deze cichliden in Mato Grosso (Brazilië). Het geslacht werd in 1840 beschreven door Heckel.

altifrons komt van het Latijnse altus (‘hoog’) en frons (‘voorhoofd’), naar het hoge, rechte voorhoofd.

De soort werd in 1840 beschreven door Heckel.

Bron: The ETYFish Project

Natuurlijke leefomgeving

Geophagus altifrons komt voor in verschillende zijrivieren van de Amazone in Brazilië, zoals de Tapajós, de Xingu, de Trombetas, de Madeira, de Negro en de Purus. Hij zwemt in de onderloop van rivieren, in zowel helder als zwart water.

Zijn favoriete plekken zijn zand- of fijngruisbodems langs de oevers, waar de stroming zwak is. Daar zeeft hij het zand door zijn kieuwen om kleine organismen te vinden. Hij leeft er in losse groepen, waarin een rangorde bestaat, en trekt samen op naar rijke voedselplekken.

Planten en hout onder water: Aan de heldere Tapajós zijn de echte waterplanten schaars. In de ondiepe randzones van overstroomde stukken, zoals bij Lago Verde bij Alter do Chão, wordt Lilaeopsis brasiliensis genoemd, naast een gras dat een dichte mat vormt. Verder bestaat de onderwaterwereld uit wortels, boomstammen en takken, een laag bladeren en plantenresten, plus algen en sediment. Tijdens het regenseizoen (ongeveer november tot maart) staan grassen en andere oeverplanten onder water. Langs de oever staan bomen als Couepia paraensis en de palm Leopoldinia pulchra, waarvan takken en wortels vaak tot in het water reiken.

Waterwaarden in het aquarium

Wildvang komt uit zacht, zuur water, terwijl nakweek in de praktijk minder streng is. Toch blijft het een vis die schoon water waardeert en gevoelig is voor nitraat en slecht onderhoud.

  • Ververs regelmatig, bij voorkeur twee keer per week een deel, want aardeters tonen slecht water snel met kop- en zijlijnproblemen.
  • Gebruik een zachte, fijne zandbodem; grof grind kan de mond en kieuwen beschadigen.
  • Zorg voor een rustige stroming met goede filtering en luchtige circulatie.
  • Houd de temperatuur aan de warme kant en stabiel.

Aquarium en inrichting

Deze vis wordt groot en houdt van gezelschap, dus je hebt een lange bak nodig, liefst 180 cm of meer, voor een groep van vijf tot acht dieren. Belangrijk is de bodem: fijn zand en niets scherps. De dieren zitten er de hele dag in te zeven en dat is een prachtig gezicht.

Voor de inrichting kies je wortels, een paar stenen en gedempt licht. Planten kunnen in potten of aan hout worden bevestigd, want de vis woelt de bodem om. Laat veel open zwemruimte over.

Biotoop nabootsen: een zandbodem, verspreide wortels, wat bladeren en een rustige stroming. Zet een paar stenen neer waar mannetjes hun rangorde kunnen bepalen.

Gedrag en gezelschap

De altifrons is verrassend vreedzaam en sociaal. Een groep van vijf tot acht dieren verdeelt de aandacht en voorkomt dat één vis gepest wordt. Pas in de broedtijd worden ze territoriaal, en dan vooral de mannetjes.

Het is een goede tankgenoot voor rustige, grotere vissen. Bijvoorbeeld een severum, een duivelsaardeter of grotere tetra’s. Wat wel opvalt: hij vreet geen vissen groter dan een paar millimeter, dus kleine tetra’s zijn meestal veilig, maar de jongen van andere vissen niet.

Voeding

In de natuur: bodembewonende ongewervelden, plantendelen en organisch materiaal uit het zand.

In het aquarium: fijne, zinkende korrels als basis, aangevuld met bevroren muggenlarven, Artemia, mysis en plantaardig voer zoals spirulina. Tip: verdeel het voer over drie tot vier kleine porties per dag, zo blijft de vis gezond en het water schoon.

Voortplanting

De altifrons is een mondbroeder met biparentale zorg. Het paar legt de eieren op een schoongemaakte steen of in een kuiltje, waarna een van de ouders ze in de bek neemt. Een broedsel is klein, tot ongeveer tweehonderd eieren, en de jongen zwemmen na ruim een week vrij.

Mannetjes zijn groter en hebben langere vinnen en soms een bult. Voor kweek heb je goed voer en een stabiele, schone bak nodig. Het is geen makkelijke kweek, maar wel haalbaar in een goed onderhouden bak met een groep.

Tips uit de praktijk

Aardeters zijn bijzondere vissen omdat je ze de hele dag bezig ziet, en de altifrons is een van de mooiste. Het is een vis waar je naar kunt kijken zonder dat er iets gebeurt: ze zeven, kijken rond en volgen elkaar. Dat geeft een rust in de bak die je bij andere cichliden zelden ziet.

Andere houders melden vaak dat de soort qua uiterlijk erg kan verschillen per herkomst, en dat de naam in de handel niet altijd klopt. Vraag dus naar de herkomst als je er een koopt. Daarnaast is de vis gevoelig voor slechte waterkwaliteit; een bak die op orde is, is de basis.

Advies: neem een groep, geef ze een grote bak met zacht zand en houd het water schoon. Ben je op zoek naar een kleinere aardeter, kijk dan naar de Geophagus Tapajós. Voor een kleine bak is dit niets.

Bij een altifrons is de eerste week vooral wennen. Nieuwe vissen staan vaak in een hoek met gesloten vinnen, en het duurt meestal enkele dagen voor ze beginnen te zeven. Een goed teken is als de vis rustig het zand doorzoekt. Voer in die periode fijn en zinkend voer, en bevroren mysis of muggenlarven. Zorg dat er geen grove grindstukjes tussen het zand zitten, want je ziet ze het zand letterlijk door de kieuwen laten lopen.

Andere houders merken vaak dat het eten sneller gaat als de groep groot genoeg is. Eén vis in een grote bak blijft schuw; in een groep van vier of vijf pikt de een het gedrag van de ander op en durven ze in het vrije zicht te eten. Kieskeurig is de soort niet, mits het voer klein genoeg is. Groot voer wordt uitgespuugd. Een dagelijkse kleine portie werkt beter dan één grote maaltijd.

De typische problemen zijn kieuw- en kopletsel door scherp zand, en gaatjesziekte bij vissen die te lang in vervuild water staan. Een goed verzorgde aardeter krijgt zelden iets, maar zodra het water achteruitgaat zie je het aan de kop en aan de eetlust. Wat pas na maanden opvalt, is de rangorde: de grootste vis bepaalt wie waar mag zeven, en tijdens het paaien kan een mannetje flink tekeergaan tegenover soortgenoten. Genoeg ruimte en wat stenen als grens lossen dat op.

Als tankgenoten werken tetra’s die niet nippen aan vinnen en rustige meervallen. Kleine vissen worden niet altijd opgegeten, maar zeer kleine jongen wel. Wie hem wil kweken, kan een vlakke steen aanbieden; het paar kiest die zelf uit. Eindadvies: hij is geen vis voor een klein of druk aquarium, maar in een grote, rustige bak met zacht zand geeft hij jaren plezier.

Voordelen en nadelen

Voordelen

  • Vreedzaam en sociaal in een groep
  • Fraai uiterlijk met blauwe glans en rode tinten
  • Boeiend zeefgedrag
  • Geschikt voor een bak met grote, rustige vissen

Nadelen

  • Vraagt een zeer grote bak met fijn zand
  • Gevoelig voor slecht water en nitraat
  • Vraagt een groep van minstens vijf dieren
  • Kweek is niet eenvoudig

Lees ook: water verversen in je aquarium en een biotoopaquarium inrichten.

Veelgestelde vragen over de altifrons-aardeter

Hoe groot wordt de altifrons-aardeter?

De altifrons-aardeter wordt ongeveer 22 cm, in het aquarium meestal 18 tot 20 cm. Daarom heeft hij een groot aquarium nodig van minimaal 180 cm en 650 liter.

Met hoeveel altifrons-aardeters houd je ze samen?

Houd er minimaal 5 tot 8 bij elkaar. Het zijn sociale vissen die in de natuur in losse groepen leven en alleen tijdens de broedtijd territoriaal worden.

Wat eet de altifrons-aardeter?

Hij zeeft de hele dag het zand op zoek naar voedsel. Geef hem daarom zinkend voer, zoals granulaat en diepvriesvoer, en zorg voor fijn zand zodat hij kan zeven.

Met welke vissen kun je de altifrons-aardeter combineren?

Vreedzame vissen uit Zuid-Amerika passen goed, zoals de marmerpantsermeerval, de roodoogzalm en de sneeuwbalpleco L142.

Welke planten passen bij de altifrons-aardeter?

Stevige planten met sterke wortels, zoals de Amazonezwaardplant en de Uruguayzwaardplant, houden het zandzeven goed uit.

Geschreven door Alessandro, al meer dan tien jaar aquariumhouder en liefhebber van biotoopaquaria. Deze pagina is samengesteld op basis van vakliteratuur en ervaringen van andere houders.

De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke vis en elk aquarium is anders: houd je waterwaarden goed in de gaten en vraag bij twijfel advies bij een aquariumspeciaalzaak.