Sphaerichthys vaillanti is een kleine, rustige goerami uit de veenmoerassen van Borneo, waarbij juist de vrouwtjes de mooiste kleuren hebben: rood met groene dwarsbanden. Een echte liefhebbersvis voor een zacht, zuur zwartwateraquarium.

Eigen foto van Alessandro
Over deze vis
Sphaerichthys vaillanti werd in 1930 beschreven door de Franse ichtyoloog Jacques Pellegrin. Hij is een van de chocoladegoerami’s, een klein geslacht van labyrintvissen uit Zuidoost-Azië. Bekendere familieleden zijn de chocoladegoerami (S. osphromenoides) en S. selatanensis. De naaste verwant is S. acrostoma. In de handel wordt hij ook wel samurai gourami genoemd, maar die naam is misleidend: de vis is niet bijzonder agressief en komt niet uit Japan.
Wat deze soort bijzonder maakt, is dat de rollen anders verdeeld zijn dan je zou verwachten. Bij de meeste vissen is het mannetje het mooist gekleurd, maar hier zijn het de vrouwtjes die na het wennen opvallend rood kleuren met groene dwarsbanden. Mannetjes blijven bruinig. Vrouwtjes hebben daarnaast een rechte onderkaak en een spitsere kop, terwijl mannetjes een iets rondere onderkaak hebben door de rekbare keelhuid die ze nodig hebben bij het broeden.
Ook de voortplanting is bijzonder. Bij S. osphromenoides en S. selatanensis neemt het vrouwtje de eitjes in de bek, maar bij S. vaillanti is het mannetje de muilbroeder. Dat maakt de soort ook voor ervaren houders interessant.
De vis is klein en blijft rond 5,5 cm standaardlengte, met de staart erbij tot ongeveer 7 cm. In zijn leefgebied gebruikt hij kleur en houding om op een dood blad te lijken, zodat hij tussen het bladafval niet opvalt. Als labyrintvis kan hij ook lucht happen aan het wateroppervlak. Op de Rode Lijst van de IUCN staat de soort als bedreigd, doordat zijn leefgebied klein is en onder druk staat.
In het kort
| Wetenschappelijke naam | Sphaerichthys vaillanti |
|---|---|
| Familie | Osphronemidae |
| Herkomst | Indonesië, West-Kalimantan (Borneo), stroomgebied van de Kapuas |
| Vindplaats | Azië – Indonesië (Borneo) – Veenmoerassen en zwartwaterbeken in het stroomgebied van de Kapuas |
| Maximale grootte | 7 cm (standaardlengte tot 5,5 cm) |
| Minimale aquariumgrootte | 60 cm / 54 liter |
| Temperatuur | 22 – 27 °C |
| pH | 4,0 – 6,5 |
| Hardheid (GH) | 0 – 3 °dGH |
| Groepsgrootte | Minimaal 6 |
| Gedrag | Rustig en schuw, met een rangorde binnen de groep |
| Moeilijkheid | Moeilijk |
| Levensduur | Meerdere jaren (geen betrouwbare gegevens bekend) |
| Karakter | Vreedzaam |
| Eet kleine vissen | Nee |
| Vinnenbijter | Nee |
| Veilig met garnalen en slakken | Ja |
| Kwetsbaar voor vinnenbijters | Ja |
| Geschikt voor gezelschapsaquarium | Nee |
| Minimale groepsgrootte | 6 of meer |
Welke vissen passen bij de Sphaerichthys vaillanti?
Check het in de Combinatiechecker en zie direct of jouw combinatie goed, matig of slecht is.
Wat betekent de naam?
Sphaerichthys komt van het Griekse sphaira (‘bol’) en ichthys (‘vis’). Dat is niet uitgelegd; mogelijk slaat het op het schijfvormige profiel van S. osphromenoides. Het geslacht werd in 1860 beschreven door Canestrini.
vaillanti is een eerbetoon aan Léon Vaillant (1834–1914), zoöloog aan het natuurhistorisch museum in Parijs en mentor van de beschrijver, die deze soort eerder voorlopig als jonge Ctenops nobilis had gemeld.
De soort werd in 1930 beschreven door Pellegrin.
Bron: The ETYFish Project
Natuurlijke leefomgeving
De soort komt alleen voor in het westen van Indonesisch Borneo, in de provincie West-Kalimantan. Hij lijkt beperkt te zijn tot het stroomgebied van de Kapuas, met vindplaatsen rond het Danau Sentarum-gebied en bij Sintang. De vindplaats waar de soort voor het eerst werd verzameld, ligt ten zuiden van het nationaal park Danau Sentarum.
Hij leeft vooral in veenmoerassen en zwartwaterbeken, soms ook in helder water. Het water is er zuur, zeer arm aan mineralen en bruin gekleurd door looistoffen. Het bos houdt het meeste licht tegen, en de bodem ligt vol bladeren en takken. In kleine kreken met veel dood hout zie je de vissen vaak in paartjes, tussen het bladafval waar ze nauwelijks opvallen.
Waterwaarden in het aquarium
Zacht, zuur water is voor deze soort geen luxe maar een vereiste. Gebruik osmosewater of regenwater, eventueel met een klein beetje kraanwater, en verzuur het met turf, gedroogde bladeren of elzenproppen. Houd de hardheid vrijwel op nul en de pH ruim onder 7.
- Zeer weinig stroming
- Wekelijks 10 tot 20% verversen met water van dezelfde samenstelling
- Vermijd snelle schommelingen in pH en temperatuur
Aquarium en inrichting
Een aquarium vanaf 60 cm is genoeg voor een kleine groep. Richt het donker in, met een donkere bodem, wortelhout, een dikke laag bladeren en veel planten die tegen zacht en zuur water kunnen, zoals javamos en cryptocorynes. Drijfplanten dempen het licht en geven de vissen rust.
Zorg voor veel schuilplekken in de vorm van hout, bladeren en kleine holletjes, en houd het water rustig. Een afgedekt aquarium is verstandig: labyrintvissen ademen ook lucht aan het oppervlak en hebben baat bij warme, vochtige lucht boven het water.
Biotoop nabootsen: een zachte bodem met veel bladafval, wortelhout, gedempt licht en bruin gekleurd water, zoals een veenmoerasbeek op Borneo.
Gedrag en gezelschap
Sphaerichthys vaillanti is een rustige, trage vis die snel wordt weggeconcurreerd bij het voeren. In een groep ontstaat een rangorde, en dominante vissen jagen rivalen wel eens weg, maar echte schade blijft meestal uit. Houd ze in een groep van minimaal zes, waarin zich ook paartjes kunnen vormen.
De soort komt het best tot zijn recht in een soortaquarium. Wie toch medebewoners wil, kiest kleine, zeer rustige vissen die hetzelfde zachte water nodig hebben, zoals de harlekijnrasbora, kleine rasbora’s of kuhli’s. Snelle, drukke of grotere vissen passen er niet bij.
Voeding
In de natuur: kleine kreeftachtigen, wormpjes, insectenlarven en zoöplankton.
In het aquarium: vooral levend en diepvriesvoer: pas uitgekomen artemia, watervlooien, grindalwormpjes, microwormen en kleine muggenlarven. Pas gevangen vissen weigeren droogvoer vaak; sommige leren het later wel. Voer elke dag kleine porties.
Voortplanting
Bij deze soort neemt vaak het vrouwtje het initiatief. De paai vindt meestal plaats in de avond, waarbij het paar elkaar op de bodem omstrengelt. De eitjes worden op de bodem gelegd en daarna door het mannetje in de bek opgepakt.
Het mannetje broedt de eitjes en larven ongeveer 1 tot 3 weken uit en laat daarna zo’n 10 tot 40 jongen vrij, soms verspreid over een paar dagen. De jongen eten direct pas uitgekomen artemia. Rust en stabiel, zacht water zijn de sleutel tot succes.
Tips uit de praktijk
Houders die met Sphaerichthys vaillanti werken, noemen hem vaak een van de mooiste chocoladegoerami’s, maar ook een soort die geduld vraagt. De vissen in de handel zijn vaak wildvang en hebben na de reis tijd nodig om te wennen. In die eerste weken zijn ze schuw en bleek, en zie je nog weinig van de bekende kleuren.
De meest gemaakte fout is te hard water. In kraanwater kunnen de vissen een tijd lang redelijk overkomen en zelfs kleur laten zien, maar op de lange duur doen ze het in zacht, zuur water duidelijk beter. Wie succes heeft, werkt vrijwel altijd met osmose- of regenwater en verzuurt met bladeren en turf.
Voeren is het tweede aandachtspunt. Nieuwe vissen eten vaak alleen levend voer. Zorg dus vooraf voor een voorraad artemia, watervlooien of grindalwormpjes. Een vis die steeds dunner wordt, krijgt meestal te weinig voer, bijvoorbeeld omdat snellere medebewoners alles wegkapen. Ook daarom is een soortaquarium de veiligste keuze.
Na enkele weken wennen de vissen en laten de vrouwtjes hun rode en groene banden zien, vooral tijdens het baltsen. Dan zie je ook het typische gedrag: paartjes die samen in een hoekje hangen of rondjes bij het oppervlak draaien. Een dominant vrouwtje kan andere vissen wegjagen, maar met genoeg schuilplekken blijft het rustig.
Wat houders vaak noemen, is hoe goed de vissen opgaan in hun omgeving. Tussen bladeren en hout lijken ze soms zelf een drijvend blad. Een kaal, licht ingericht aquarium maakt ze juist nerveus. Hoe meer bladafval en gedempt licht, hoe meer natuurlijk gedrag je ziet.
Kweek lukt af en toe in een rustig soortaquarium. Het is een bijzondere ervaring om een mannetje met een volle keel te zien rondzwemmen. Haal het mannetje niet weg en verstoor hem niet, want gestreste muilbroeders slikken of spugen het legsel soms voortijdig uit.
Advies: begin pas met deze soort als je zacht, zuur water kunt maken en een vaste voorraad levend voer hebt. Geef een groep van zes of meer een rustig, donker aquarium vol bladeren en hout. Dan heb je een zeldzame en bijzonder mooie goerami, waarvan de bedreigde status een extra reden is om er goed voor te zorgen.
Voordelen en nadelen
Voordelen
- Bijzondere kleuren bij de vrouwtjes
- Rustig en klein, geschikt voor kleinere aquaria
- Interessant broedgedrag: het mannetje is de muilbroeder
Nadelen
- Heeft zeer zacht en zuur water nodig
- Eet vaak alleen levend of diepvriesvoer
- Past slecht in een gewoon gezelschapsaquarium
Lees ook: water verversen in je aquarium.
Veelgestelde vragen over Sphaerichthys vaillanti
Hoe groot wordt Sphaerichthys vaillanti?
Sphaerichthys vaillanti wordt tot ongeveer 7 cm inclusief staart, met een standaardlengte tot 5,5 cm.
Hoe zie je het verschil tussen mannetje en vrouwtje?
Vrouwtjes kleuren rood met groene dwarsbanden en hebben een rechte onderkaak en een spitsere kop. Mannetjes blijven bruinig en hebben een iets rondere onderkaak.
Welk water heeft deze goerami nodig?
Zeer zacht en zuur water: een hardheid van 0 tot 3 °dGH en een pH tussen 4,0 en 6,5, bij voorkeur bruin gekleurd met bladeren of turf.
Hoeveel vissen houd je samen?
Houd er minimaal zes samen in een rustig aquarium vanaf 60 cm. In een groep vormen zich vanzelf paartjes.
Met welke vissen kun je hem combineren?
Het best in een soortaquarium. Eventueel met kleine, zeer rustige zachtwatervissen zoals harlekijnrasbora’s en kuhli’s.
De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke vis en elk aquarium is anders: houd je waterwaarden goed in de gaten en vraag bij twijfel advies bij een aquariumspeciaalzaak.
