De keizerin-pauwoogcichlide is een van de bekendste pauwoogcichliden uit het Malawimeer: een mannetje met een knalgele romp, een blauwe kop en rode tot oranje vinnen. Hij is rustiger dan de meeste mbuna en past daardoor goed in een groot, zandrijk Malawi-aquarium. Je ziet hem in de handel ook vaak als ‘Nkhomo-Benga peacock’ of ‘yellow regal peacock’.

Over deze vis
De keizerin-pauwoogcichlide werd in 1987 beschreven door de Duitse onderzoekers Meyer, Riehl en Zetzsche. De soortnaam baenschi is een eerbetoon aan Hans A. Baensch, een bekende Duitse aquariumauteur en uitgever. Hetzelfde drietal beschreef in hetzelfde jaar de roodschouder-pauwoogcichlide, Aulonocara hansbaenschi, die eveneens naar hem is vernoemd. Het geslacht Aulonocara ontleent zijn naam aan het Grieks: ‘aulon’ betekent groef en ‘kara’ hoofd, een verwijzing naar de grote sensorische putjes op de kop.
De Engelse handelsnamen zijn talrijk. Naast ‘yellow regal peacock’ en ‘Nkhomo-Benga peacock’ hoor je ook ‘sunshine peacock’, en die namen worden niet altijd op dezelfde vis toegepast. Dat komt doordat de handel vaak gekweekte lijnen verkoopt met een gele of oranje kleur, waarvan de herkomst niet altijd duidelijk is. Een echte wilde baenschi heeft een specifieke tekening, en dat maakt navraag bij de kweker de moeite waard.
Het mannetje heeft een gele tot geeloranje romp, een blauwe kop en vaak rode tot oranje vinnen, zoals ook de intro zegt. De basiskleur van het lijf is bij wilde dieren doorgaans wat helderder geel dan bij sommige gekweekte lijnen. Vrouwtjes zijn grijs tot bruin met vage dwarsbanden. Jonge mannetjes zijn lang vaal en krijgen pas na maanden hun echte kleuren, en de intensiteit hangt af van rang en stemming: een dominant mannetje in baltsstemming is duidelijk feller dan een onderdrukt dier.
In het wild bewoont de soort de zone waar rots overgaat in zand. De putjes op de kop werken als trillingssensoren, waarmee hij kleine dieren in het zand kan opsporen zonder ze te zien. Zijn verspreidingsgebied is beperkt tot een paar plekken langs de westkust van het Malawimeer, zoals de tabel ook aangeeft, en dat verklaart waarom de soort minder vaak in de handel is dan de blauwe kweekvormen.
In de hobby is de keizerin-pauwoogcichlide al jaren populair. Hij is makkelijk te kweken, maar dat heeft ook een keerzijde: de vele kruisingen binnen het geslacht hebben ervoor gezorgd dat zuivere lijnen zeldzamer zijn geworden. Over de beschermingsstatus in het wild is voor zover bekend weinig gepubliceerd.
In het kort
| Wetenschappelijke naam | Aulonocara baenschi |
|---|---|
| Familie | Cichlidae (cichliden) |
| Herkomst | Malawi (Malawimeer, onder meer Nkhomo-rif, Usisya en Benga) |
| Vindplaats | Afrika – Malawi – Malawimeer (Nkhomo-rif, Usisya, Benga) |
| Maximale grootte | 12 cm (mannetje), vrouwtjes blijven kleiner |
| Minimale aquariumgrootte | 120 cm / 240 liter |
| Temperatuur | 24 – 29 °C |
| pH | 7,5 – 9,0 |
| Hardheid (GH) | 10 – 25 °dGH |
| Groepsgrootte | 1 mannetje met 4 tot 6 vrouwtjes |
| Gedrag | Vrij rustig, mannetjes territoriaal tegenover soortgenoten en gelijk gekleurde vissen |
| Moeilijkheid | Makkelijk tot gemiddeld |
| Levensduur | 8 – 10 jaar |
| Karakter | Vreedzaam, territoriaal |
| Eet kleine vissen | Nee |
| Vinnenbijter | Nee |
| Veilig met garnalen en slakken | Nee |
| Kwetsbaar voor vinnenbijters | Nee |
| Geschikt voor gezelschapsaquarium | Ja |
| Minimale groepsgrootte | Harem: 1 mannetje met meerdere vrouwtjes |
Welke vissen passen bij de Keizerin-pauwoogcichlide?
Check het in de Combinatiechecker en zie direct of jouw combinatie goed, matig of slecht is.
Wat betekent de naam?
Aulonocara komt van het Griekse aulos (‘buis’) en kara (‘kop’), naar de vergrote zintuigkanalen in de kop. Het geslacht werd in 1922 beschreven door Regan.
baenschi is een eerbetoon aan Ulrich Baensch, uitvinder van het vlokvoer TetraMin en oprichter van Tetra GmbH, wiens pionierswerk het moderne aquariumhouden mogelijk maakte.
De soort werd in 1985 beschreven door Meyer en Riehl.
Bron: The ETYFish Project
Natuurlijke leefomgeving
De keizerin-pauwoogcichlide komt alleen voor in het Malawimeer. Hij leeft in de zogenoemde tussenzone, waar het rotsachtige oevergebied overgaat in open zand met verspreide rotsblokken. Het water is daar relatief ondiep, meestal enkele meters diep, en helder, warm en flink gebufferd. Mannetjes houden een territorium op de grens tussen rots en zand, vrouwtjes struinen in kleine groepjes over de zandvlakte.
Deze cichliden jagen niet op algen zoals mbuna, maar op kleine bodemdiertjes. Met de gevoelige sensorische holtes op hun kop voelen ze bewegingen van muggenlarven en kleine kreeftachtigen in het zand op. In het meer delen ze de tussenzone met onder meer andere haplochromine soorten, zoals Copadichromis en Lethrinops. Een echt seizoen is er niet: het tropische klimaat houdt de omstandigheden het hele jaar redelijk stabiel.
Waterwaarden in het aquarium
Malawiwater is hard en alkalisch en dat moet je in je aquarium terugzien. Zacht kraanwater kun je opharden met speciaal Malawizout of koraalgruis in het filter. Belangrijker dan het exacte getal is dat de waarden stabiel blijven: pauwoogcichliden reageren slecht op sterke schommelingen.
- Stroming: matig; een uitstroom over het zandoppervlak is prima.
- Zuurstof: goed beluchten, zeker bij hoge bezetting en warm water.
- Verversing: wekelijks 30 tot 50 procent, met water van dezelfde temperatuur en hardheid.
- Nitraat: laag houden; hoge nitraatwaarden geven sneller problemen dan bij mbuna.
- Filtratie: ruim, want deze vissen produceren veel afval.
Aquarium en inrichting
Kies een aquarium van minimaal 120 cm met een grote bodemoppervlakte. Een laag fijn zand is een must: deze vissen scheppen hun voedsel er letterlijk uit en grof grind schaadt hun kieuwen en bek. Bouw met rotsen twee of drie stapels met open zand ertussen, zodat het mannetje een territorium heeft en het vrouwtje zich kan terugtrekken.
Planten zijn lastig in dit harde water en worden bovendien opgegraven; Anubias en Java-varen op steen redden het nog wel. Zorg dat rotsen stevig op de bodem van het glas staan en niet op het zand, want graafwerk kan een stapel laten instorten.
Biotoop nabootsen: lichtgekleurd zand, opgestapelde grijze stenen met grotjes en verder vooral open ruimte. Weinig planten, veel zwemruimte en een achterwand in een neutrale steenkleur.
Gedrag en gezelschap
Het mannetje is prachtig, maar heeft een eigen agenda. Hij dwingt vrouwtjes tot paren en valt alles aan wat op hem lijkt. Houd daarom één mannetje met meerdere vrouwtjes, zodat de aandacht verdeeld wordt. Meerdere mannetjes werken alleen in een zeer groot aquarium.
Combineer hem met rustige Malawi-soorten uit de zandzone, zoals de Electric blue, de Kadango-cichlide of de Venustus. Mbuna zoals de Auratus zijn te druk en te vinnig voor de rustige pauwoogcichliden. Vermijd andere Aulonocara-soorten in hetzelfde bakje: kruisingen zijn in de hobby helaas een groot probleem.
Voeding
In de natuur: kleine bodeminvertebraten, zoals muggenlarven en kleine kreeftachtigen, die uit het zand worden gezeefd of met de zijlijn worden opgespoord.
In het aquarium: hoogwaardig cichlidenvoer met vegetarische bestanddelen als basis, aangevuld met bevroren muggenlarven, Artemia en af en toe watervlooien. Geef liever drie tot vier kleine porties per dag dan één grote. Tip: voer met sinkende korrels, zodat de vissen ze uit het zand kunnen pikken zoals ze dat in de natuur doen.
Voortplanting
De keizerin-pauwoogcichlide is een moedermondbroeder. Het mannetje graaft of poetst een kuil of een vlakke steen schoon, laat het vrouwtje eitjes leggen, die ze meteen in haar bek neemt. Daar ontwikkelen ze zich tot de jongen zwemmen, na ongeveer vier weken. Het mannetje is duidelijk groter en kleurrijker; vrouwtjes zijn grijsbruin met vage dwarsbanden. Jonge vissen zijn vaak pas na een maand of vier goed te sexen. Zet drachtige vrouwtjes eventueel in een apart bakje, maar til ze voorzichtig, anders spuugt ze de eieren uit.
Tips uit de praktijk
De keizerin-pauwoogcichlide is een van de mooiste pauwoogcichliden om naar te kijken, juist omdat hij niet zo’n schreeuwerig kleurpatroon heeft als sommige gekweekte varianten. Het geel op de romp met dat blauwe hoofd blijft opvallend, zeker onder een goed lampje.
Het grootste probleem is niet de vis zelf maar de verkeerde combinaties. Zet je twee gele of blauwe Aulonocara bij elkaar, dan krijg je in het beste geval ruzie en in het slechtste geval hybride jongen die niemand wil. Ook fijne, te scherpe stenen of te grof zand lijken op het eerste gezicht onschuldig, maar veroorzaken bij deze zandvoeders sneller problemen.
Andere houders merken vaak dat mannetjes pas na een maand of acht hun echte kleuren krijgen. Wees dus geduldig bij aankoop: een jonge, nog vale vis in de winkel kan uitgroeien tot een pronkstuk. Voor beginners met een groot aquarium is het een dankbare soort, maar in een klein bakje of samen met vinnige mbuna is hij niet gelukkig. Advies: kies een aquarium van 120 cm of meer, één mannetje, minimaal vier vrouwtjes en houd het water stabiel.
De eerste weken na aankoop zijn bij de keizerin meestal wat onzeker. Hij is schuw, blijft bij de rotsen en houdt de vinnen dicht. Dat is niet ongebruikelijk en ook geen reden tot zorg, zolang hij binnen een paar dagen begint te eten. Geef in de eerste week kleine porties zinkend voer op een vaste plek, zodat hij weet waar het eten valt.
Wat andere houders vaak merken: het duurt lang voordat een jong mannetje zijn kleuren krijgt, en de kleurontwikkeling gaat niet in een rechte lijn. Sommige dieren kleuren binnen een paar maanden, andere hebben bijna een jaar nodig. Ook hangt het af van het gezelschap: een mannetje dat door een ander mannetje wordt onderdrukt, blijft vaak jarenlang vaal. Wie dus twee mannetjes samen houdt, ziet meestal één mooie vis en één die zich verstopt.
Typische fouten zijn een bodem met te grof zand, te veel voer en te weinig verversing. Een vis die zijn kleur verliest en op de bodem hangt, heeft vaak last van slechte waterkwaliteit. Controleer dan eerst het nitraat en ververs meer. Ook zie je soms beschadigde kieuwen of een bek bij grof substraat, wat bij zandzoekende soorten een reëel risico is.
Over kweken zijn de verhalen goed: met één mannetje en meerdere vrouwtjes gaat het bijna vanzelf. Het dragende vrouwtje is vaak wat terughoudend, en het loont om haar met rust te laten. Eindadvies: een mooie en vrij rustige vis voor iemand met een ruim zandaquarium, mits je bereid bent te wachten op de kleur en te letten op de combinatie met andere pauwoogcichliden. Voor een klein aquarium of een bak met veel onrust is hij minder geschikt.
Voordelen en nadelen
Voordelen
- Prachtige kleuren zonder dat hij erg agressief is.
- Rustiger dan de meeste mbuna.
- Leuk zoekgedrag in het zand.
- Kweekt in het aquarium relatief eenvoudig.
Nadelen
- Heeft een groot aquarium en veel filtratie nodig.
- Mannetjes vallen gelijk gekleurde vissen aan.
- Kruist makkelijk met andere Aulonocara-soorten.
Lees ook: Hoe richt je een biotoop-aquarium in? en Welke vissen passen bij elkaar?.
Veelgestelde vragen over de keizerin-pauwoogcichlide
Hoe groot wordt de keizerin-pauwoogcichlide?
Mannetjes van Aulonocara baenschi worden ongeveer 12 cm lang; vrouwtjes blijven kleiner.
Hoe groot moet het aquarium zijn?
Minimaal 120 cm en 240 liter, met fijn zand en een paar rotsstapels. Houd één mannetje met vier tot zes vrouwtjes.
Wanneer krijgt het mannetje zijn kleuren?
Jonge mannetjes zijn lang vaal. De gele romp en blauwe kop komen meestal pas na zes tot twaalf maanden goed door, en alleen bij een dominant mannetje.
Kun je de keizerin samen met mbuna houden?
Liever niet. Mbuna zoals de auratus zijn te druk en te fel. Kies rustige zandbewoners zoals de Electric blue.
Wat eet de keizerin-pauwoogcichlide?
Zinkend cichlidenvoer, aangevuld met diepvries muggenlarven en artemia. Geef meerdere kleine porties per dag.
Kruist de keizerin met andere pauwoogcichliden?
Ja, heel makkelijk. Houd geen andere Aulonocara-soorten in dezelfde bak als je zuivere jongen wilt.
De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke vis en elk aquarium is anders: houd je waterwaarden goed in de gaten en vraag bij twijfel advies bij een aquariumspeciaalzaak.
