Olifantsvis (Gnathonemus petersii)

De olifantsvis, ook wel tapirvis genoemd, heeft een lange, slurfachtige onderlip waarmee hij voedsel in de bodem zoekt. Hij gebruikt zwakke elektrische velden om zich te oriënteren en heeft voor een vis een opvallend groot brein.

Olifantsvis (Gnathonemus petersii)
Foto: billycorgan84, via Wikimedia Commons (publiek domein)

Over deze vis

De olifantsvis, Gnathonemus petersii, werd in 1862 door Günther beschreven en is vernoemd naar de Duitse natuuronderzoeker Wilhelm Peters. De geslachtsnaam Gnathonemus betekent ‘kaakdraad’ en verwijst naar het aanhangsel aan de onderkaak. Dat aanhangsel, in de literatuur het Schnauzenorgan genoemd, is geen slurf in de eigenlijke zin, maar een vlezige verlenging van de onderlip, vol met elektrische zintuigcellen. De vis tast er de bodem mee af als een soort elektrische zaklamp. In het Engels heet hij ‘Peters’s elephantnose fish’.

Het lichaam is donkerbruin tot bijna zwart, met twee lichtere, verticale strepen bij de staartwortel, een gevorkte staart en een lange rug- en aarvin die tegenover elkaar liggen. De ogen zijn klein en liggen onder een dun vel, wat past bij een leven in troebel water. Jonge dieren hebben een kortere snuit die tijdens de groei langer wordt. Verschillen tussen de seksen zijn moeilijk te zien, al zouden de aarvinnen bij mannetjes iets anders gevormd zijn.

Wetenschappelijk is deze vis een van de bekendste zwak-elektrische vissen. Met een elektrisch orgaan in de staartwortel stuurt hij korte pulsen uit, en de ontvangers in zijn huid meten hoe die worden verstoord. Dat systeem gebruikt hij voor oriëntatie, het vinden van prooien en voor communicatie met soortgenoten. Hij heeft ook een buitengewoon groot brein: bij een vis van dit formaat verbruikt het brein naar schatting een groot deel van de totale zuurstofopname, en dat is vergelijkbaar met wat bij de mens wordt gezien. Dat verklaart de reputatie als ‘slimme vis’.

In het wild komt hij voor in West- en Centraal-Afrika, onder meer in het Niger- en Kongobekken, in troebel, traag stromend water met een modderige of zanderige bodem. Overdag zit hij verborgen tussen wortels en hout, en ’s nachts zoekt hij insectenlarven en wormen in de bodem. De IUCN beschouwt de soort als niet bedreigd. In de handel zijn het grotendeels wildvangdieren, al worden er ook exemplaren op kwekerijen in Azië gekweekt. Zoals veel mormyriden is de soort erg schuw en gevoelig voor transport.

In het kort

Wetenschappelijke naamGnathonemus petersii
FamilieMormyridae (tapirvissen)
HerkomstWest- en Centraal-Afrika (Niger, Congo, Kameroen)
VindplaatsAfrika – Nigeria, Kameroen, DR Congo – Niger en Congo
Maximale grootte20 – 25 cm
Minimale aquariumgrootte150 cm / 350 liter
Temperatuur24 – 28 °C
pH6,0 – 7,5
Hardheid (GH)2 – 12 °dGH
GroepsgrootteAlleen, of groep van 5+ in een grote bak
GedragVreedzaam naar andere soorten, onderling territoriaal
MoeilijkheidMoeilijk
Levensduur6 – 10 jaar (soms langer)
KarakterVreedzaam, territoriaal
Eet kleine vissenNee
VinnenbijterNee
Veilig met garnalen en slakkenNee
Kwetsbaar voor vinnenbijtersNee
Geschikt voor gezelschapsaquariumJa
Minimale groepsgrootte5 of meer

Welke vissen passen bij de Olifantsvis?
Check het in de Combinatiechecker en zie direct of jouw combinatie goed, matig of slecht is.

Wat betekent de naam?

Gnathonemus komt van het Griekse gnathos (‘kaak’) en nema (‘draad’), naar de ‘kegelvormige flap of baarddraad’ aan de onderkaak. Het geslacht werd in 1863 beschreven door Gill.

petersii is niet uitgelegd, maar is vermoedelijk een eerbetoon aan Wilhelm Peters (1815–1883), Duits herpetoloog en ontdekkingsreiziger, die met een enorme natuurhistorische collectie uit Afrika terugkeerde.

De soort werd in 1862 beschreven door Günther.

Bron: The ETYFish Project

Natuurlijke leefomgeving

De olifantsvis leeft in troebele, langzaam stromende rivieren en overstroomde gebieden met modderige bodems en veel wortels en hout. Door het troebele water is zijn elektrische ‘zicht’ belangrijker dan zijn ogen.

Waterwaarden in de natuur: zacht.

Waterwaarden in het aquarium

  • Zeer stabiel, schoon water; gevoelig voor medicijnen (vooral koper)

Aquarium en inrichting

Vanaf 150 cm, met gedempt licht en veel schuilplaatsen.

Biotoop nabootsen: een zachte, fijne zandbodem (de ‘slurf’ is gevoelig), veel wortelhout, pvc-buizen of grotten, bladeren en drijfplanten. Vermijd scherpe stenen.

Voeding

In de natuur: insectenlarven en wormen die hij uit de bodem haalt.

In het aquarium: diepvries muggenlarven, tubifex (diepvries), artemia en mysis; soms leren ze zinkend droogvoer eten. Voer in de schemering.

Voortplanting

In het aquarium vrijwel niet gekweekt. Weinig bekend over voortplanting in gevangenschap.

Tips uit de praktijk

Houders vinden olifantsvissen fascinerend, verrassend speels en intelligent. Ze waarschuwen dat de vissen gevoelig zijn en vaak de concurrentie om voer verliezen van snellere bodemvissen. Rustige medebewoners en gericht voeren zijn essentieel.

De eerste weken zijn de moeilijkste. Een nieuwe olifantsvis verstopt zich, eet vaak niet en schrikt snel van licht en beweging. Dim de verlichting, zorg voor buizen en wortels om in te schuilen en voer in de avond. Levende of diepvries muggenlarven zijn meestal het succesvolst, en later kun je met zinkende korrels proberen. Houd in de gaten of de vis daadwerkelijk eet; een smalle, ingevallen buik is een duidelijke waarschuwing. Vissen die de eerste weken goed eten, blijven meestal jaren leven.

Wat andere houders vaak merken, is dat de vis pas na maanden echt zijn karakter laat zien. Hij wordt ineens veel actiever, zwemt in de avond rond, en herkent de voedertijd. Je ziet hem ook vaak in een vaste schuilplek, en hij controleert dan telkens zijn omgeving. Een klein groepje kan werken, maar pas in een grote bak met veel afscheidingen, en soms is de ene vis het doelwit van de andere. Een enkel dier is vaak rustiger en zet meer in op zijn omgeving.

De meest voorkomende problemen zijn voedsel dat hem niet bereikt en te zwakke conditie, schade aan de snuit door scherpe grond, en kwetsbaarheid bij medicijnen. Zout, koper en sommige middelen tegen ziektes zijn riskant, en hij is ook gevoelig voor nitraat en slecht water. Zorg dus voor een grote, goed ingedraaide bak en geregeld kleine waterbeurten.

Eindadvies: een prachtige, intelligente vis die meer aandacht vraagt dan de meeste aquariumvissen. Hij past in een rustig, goed ingericht aquarium met zachte bodem, en niet bij drukke of snelle bodemvissen. Voor beginners blijft het een lastige keuze.

Voordelen en nadelen

Voordelen

  • Uniek uiterlijk en gedrag
  • Intelligent en speels
  • Vreedzaam naar andere soorten

Nadelen

  • Gevoelig voor waterkwaliteit en medicatie
  • Kieskeurig met voer
  • Onderling territoriaal

De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke vis en elk aquarium is anders: houd je waterwaarden goed in de gaten en vraag bij twijfel advies bij een aquariumspeciaalzaak.