Vlindervis (Pantodon buchholzi)

De vlindervis heeft grote, vleugelachtige borstvinnen en jaagt aan het wateroppervlak op insecten. Hij kan zelfs een stukje boven het water ‘zweven’ na een sprong. Een bijzondere oervis voor de bovenste waterlaag.

Vlindervis (Pantodon buchholzi)
Eigen foto van Alessandro

Over deze vis

De vlindervis dankt zijn naam aan de enorme borstvinnen, die als vleugels uitwaaieren. Het is de enige nog levende soort van de familie Pantodontidae, en er is ook geen nauwe verwant in de hobby. Met de zoutwatervlindervissen van het rif heeft hij niets te maken; het enige wat ze delen is de naam. Volgens onderzoek is de dichtste bekende verwant een uitgestorven vorm, Palaeopantodon. Daarmee is de vlindervis een overlevende van een heel oude vislijn, en dat verklaart de bijnaam ‘levend fossiel’. De wetenschappelijke naam Pantodon buchholzi verwijst naar de Duitse zoöloog Reinhold Buchholz, die de soort in Kameroen verzamelde. In de literatuur wordt de soort ook vaak met de spelling buchholtzi aangeduid.

Het lijf is langwerpig met een platte rug, een bovenstandige bek en heel grote borstvinnen. Die vinnen worden aangedreven door flinke spieren. De kleur is bruin tot olijfgroen met een fijn, marmerachtig patroon, waardoor de vis tussen blad en drijfplanten nauwelijks te zien is. De zwemblaas is groot en goed doorbloed, zodat de vis aan het oppervlak lucht kan opnemen. Het is een kleine vis die zelden veel meer dan twaalf tot dertien centimeter wordt.

In het wild komt de soort voor in de stroomgebieden van de Niger en de Congo, in West- en Centraal-Afrika, onder meer rond het Tsjaadmeer, in Kameroen en in de Ogooué. Hij houdt van stilstaand of langzaam stromend water met veel drijvende vegetatie aan het oppervlak. Daar ligt hij roerloos te wachten op insecten en kleine visjes die op het water vallen. Bij gevaar springt hij uit het water en glijdt een stukje boven het oppervlak, terwijl hij zijn borstvinnen snel beweegt. Een echte vlucht is het niet, maar het is een van de weinige vissen met zo’n techniek.

De voortplanting is opvallend: de bevruchting gebeurt waarschijnlijk inwendig, en de vis zet een pakket grote, drijvende eitjes af aan het oppervlak, die na ongeveer een week uitkomen. De IUCN heeft de soort beoordeeld; in de handel komt hij in de regel uit wildvang. Hij staat te boek als een vis die vaak alleen levend of insectachtig voer eet.

In het kort

Wetenschappelijke naamPantodon buchholzi
FamiliePantodontidae
HerkomstWest- en Centraal-Afrika (Nigeria, Kameroen, Congo)
VindplaatsAfrika – Nigeria, Kameroen, DR Congo – Niger, Congo en kustmoerassen
Maximale grootte10 – 12 cm
Minimale aquariumgrootte100 cm / 150 liter (groot oppervlak)
Temperatuur24 – 30 °C
pH6,0 – 7,5
Hardheid (GH)2 – 12 °dGH
GroepsgrootteAlleen of een paar
GedragRustig, eet kleine oppervlaktevissen
MoeilijkheidGemiddeld
Levensduur5 jaar
KarakterRoofvis (eet kleine vissen)
Eet kleine vissenJa
VinnenbijterNee
Veilig met garnalen en slakkenNee
Kwetsbaar voor vinnenbijtersNee
Geschikt voor gezelschapsaquariumJa
Minimale groepsgrootteAlleen of als paar

Welke vissen passen bij de Vlindervis?
Check het in de Combinatiechecker en zie direct of jouw combinatie goed, matig of slecht is.

Wat betekent de naam?

Pantodon komt van het Griekse pas (‘alles’) en odous (’tand’), naar de tanden op bijna alle botten in de mond, zelfs op de tong. Het geslacht werd in 1878 beschreven door Peters.

buchholzi is een eerbetoon aan de Duitse arts, zoöloog en ontdekkingsreiziger Reinhold Buchholz (1837–1876), die het typemateriaal verzamelde.

De soort werd in 1878 beschreven door Peters.

Bron: The ETYFish Project

Natuurlijke leefomgeving

De vlindervis leeft in rustige, dichtbegroeide wateren zoals moerassen, meren en langzame rivieren, vlak onder het oppervlak tussen drijfplanten.

Waterwaarden in de natuur: zacht.

Waterwaarden in het aquarium

  • Nauwelijks stroming aan het oppervlak

Aquarium en inrichting

Een ondiep aquarium met een groot wateroppervlak en een goed sluitend deksel (met luchtlaag).

Biotoop nabootsen: drijfplanten op een deel van het oppervlak, wortels die tot aan het oppervlak komen en rustige medebewoners in de lagere lagen.

Voeding

In de natuur: insecten die op het water vallen, zoals vliegen, kevers en krekels, en kleine visjes.

In het aquarium: drijvende insecten (krekels, fruitvliegen), drijvende sticks, muggenlarven en mysis aan het oppervlak.

Voortplanting

Drijvende eitjes worden aan het oppervlak afgezet. Kweek is lastig; de larven eten alleen zeer klein oppervlaktevoer.

Tips uit de praktijk

Houders noemen de vlindervis een levend fossiel met een fascinerende jachttechniek. Wel eten ze kleine oppervlaktevissen en kunnen ze bij schrik tegen het deksel springen.

De vlindervis is in de eerste weken een schuwe vis die zich hoog in de bak ophoudt. Nieuwe dieren schrikken van elke beweging en kunnen in paniek tegen het deksel springen. Zorg voor een goed sluitend deksel en veel drijfplanten, en dim het licht. Ga niet te vaak met een net of met je hand in de bak. Op een rustige plek gaat de vis binnen een paar weken veel meer in het zicht hangen.

Het voer is de grootste vraag. Veel vlindervissen eten de eerste tijd alleen levende of drijvende insecten, zoals krekels, fruitvliegen en muggen. Bied die aan met een pincet en laat ze over het water bewegen. Daarna kun je proberen over te stappen op drijvende sticks of diepvries mysis aan het oppervlak, maar dat lukt niet bij elke vis. Wees eerlijk over wat je beschikbaar hebt: wie geen levend of insectenvoer wil geven, moet deze vis niet kopen.

Typische fouten zijn een te kleine opening in het deksel, te veel stroming aan het oppervlak en medebewoners die de bovenste laag opeisen. Andere vissen die aan het oppervlak leven, zoals kleine killivissen of zalmpjes, worden vaak opgegeten of gepest. Wat na maanden opvalt, is dat de vissen elkaar niet altijd verdragen: twee exemplaren in een kleine bak gaan soms de strijd aan, dus houd hem alleen of geef heel veel ruimte. Medebewoners uit de onderste laag zoals stevige meervallen gaan meestal goed.

Eerlijk advies: geschikt voor wie een ondiepe bak met veel oppervlak, drijfplanten en tijd voor insectenvoer heeft. Niet geschikt voor beginners, of voor wie een vis wil die gewoon droogvoer eet.

Voordelen en nadelen

Voordelen

  • Uniek uiterlijk en gedrag
  • Gebruikt de bovenste waterlaag

Nadelen

  • Eet kleine vissen aan het oppervlak
  • Springt
  • Voorkeur voor insecten

De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke vis en elk aquarium is anders: houd je waterwaarden goed in de gaten en vraag bij twijfel advies bij een aquariumspeciaalzaak.