De spattende zalm is een slanke, rustige oppervlaktevis uit het noordoosten van Zuid-Amerika met een van de vreemdste voortplantingsmethoden in de visenwereld: het paar springt uit het water en plakt de eieren op een blad erboven. Het mannetje houdt ze dagenlang nat door er met zijn staart water op te spatten. Wie dat ooit in het eigen aquarium heeft gezien, vergeet het niet meer.

Over deze vis
De spattende zalm is in 1912 door Charles Tate Regan beschreven en draagt zijn naam ter ere van de Duitse aquariaan Johann Paul Arnold (1869-1952), die de eerste exemplaren verzamelde. De soort stond lang bekend als Copeina arnoldi; dat geslacht is opgegaan in Copella. Hij hoort niet bij de echte zalmen, ondanks zijn naam, maar bij de Lebiasinidae, de familie van de potloodvissen. Internationaal heet hij splash tetra. Die naam verwijst, net als de Nederlandse, naar het gedrag van het mannetje bij de eieren.
Het is een slank visje met een bovenstandige, opwaarts gerichte bek, aangepast aan het eten van wat op het water valt. Kenmerkend zijn een donkere vlek in de rugvin en een donkere streep van de snuit naar het oog. Mannetjes zijn groter en hebben langere, gekleurde vinnen, terwijl vrouwtjes kleiner en subtieler zijn. Ze lijken in bouw op de potloodvissen, maar de opgewipte bek en de gebogen bovenkaakbeenderen zijn typisch voor deze soort.
In het wild komt de soort voor van de Orinoco tot de Amazone, zowel in heldere bosbeken als in zwartwatermoerassen. Hij eet ongewervelden en kleine insecten die op het water vallen. Ook is de vis in Trinidad uitgezet. De IUCN beoordeelt hem als niet bedreigd (Least Concern), dus wildvang is geen probleem voor het voortbestaan van de soort, al zijn de dieren in de handel vaak gekweekt.
De voortplanting is beroemd. Een paar springt tegelijk uit het water tegen een overhangend blad, waar het zes tot tien eieren tegen plakt, en dat herhaalt zich tot er een tros van enkele honderden eitjes hangt. Daarna spat het mannetje er met zijn staart water tegenaan om ze vochtig te houden, in de literatuur wel tot tientallen keren per uur. Na ruwweg anderhalf tot drie dagen komen de larven uit en vallen ze in het water.
In de hobby werd deze soort in het begin van de twintigste eeuw een klassieker, juist door dit paaigedrag, en veel oude aquariumboeken noemen hem. Hij blijft een favoriet voor wie de natuur graag in de eigen woonkamer wil zien gebeuren.
In het kort
| Wetenschappelijke naam | Copella arnoldi |
|---|---|
| Familie | Lebiasinidae (potloodvissen en verwanten) |
| Herkomst | Guyana, Suriname, Frans-Guyana en het benedenstroomse Amazonegebied in Brazilië (o.a. Essequibo, Demerara, Suriname-rivier, Nickerie) |
| Vindplaats | Zuid-Amerika – Guyana, Suriname, Frans-Guyana, Brazilië – Essequibo, Suriname-rivier en beneden-Amazone |
| Maximale grootte | ca. 5,5 cm (mannen), vrouwen kleiner |
| Minimale aquariumgrootte | 80 cm / 100 liter |
| Temperatuur | 22 – 28 °C |
| pH | 5,0 – 7,0 |
| Hardheid (GH) | 1 – 8 °dGH |
| Groepsgrootte | Minimaal 6, liefst 8 – 10 |
| Gedrag | Vredelievend, rustig oppervlaktezwemmer; springt |
| Moeilijkheid | Gemiddeld |
| Levensduur | 3 – 5 jaar |
| Karakter | Vreedzaam |
| Eet kleine vissen | Nee |
| Vinnenbijter | Nee |
| Veilig met garnalen en slakken | Ja |
| Kwetsbaar voor vinnenbijters | Nee |
| Geschikt voor gezelschapsaquarium | Ja |
| Minimale groepsgrootte | 6 of meer |
Welke vissen passen bij de Spattende zalm?
Check het in de Combinatiechecker en zie direct of jouw combinatie goed, matig of slecht is.
Wat betekent de naam?
Copella is een eerbetoon aan de Amerikaanse zoöloog en paleontoloog Edward Drinker Cope (1840–1897); -ella is een liefkozende verkleinvorm. Het geslacht werd in 1956 beschreven door Myers.
arnoldi is een eerbetoon aan de Duitse aquariaan Johann Paul Arnold (1869–1952), die het typemateriaal verzamelde.
De soort werd in 1912 beschreven door Regan.
Bron: The ETYFish Project
Natuurlijke leefomgeving
De spattende zalm leeft in de kustgebieden van de Guyana’s en in het benedenstroomse deel van het Amazonebekken. Je vindt hem in kleine beken, zijarmen en bosstroompjes waar de oevervegetatie ver over het water hangt. Juist die overhangende bladeren zijn essentieel: daarop legt de soort haar eieren.
Het water is er meestal thee-kleurig door rottende bladeren en hout, zacht en duidelijk zuur. De stroming is traag en de oppervlakte ligt vaak in de schaduw. Begeleidende soorten zijn onder meer potloodvissen, kleine zalmen, bijlzalmen en dwergcichliden. In het regenseizoen stijgt het water en overstroomt de oever, en dat is ook het moment waarop de meeste vissen paaien.
Planten en hout onder water: In de snel stromende Guyanese rivieren zoals de Essequibo en de Potaro zijn waterplanten schaars; er staan vooral tijdelijk overstroomde landplanten en losgeraakte dode plantendelen langs de oever. Rustige zijwateren en ondiepe oeverzones zijn wel begroeid, met onder andere Echinodorus grisebachii, Echinodorus bolivianus, Cabomba furcata en Eleocharis acicularis. De bodem is fijn zand, soms verslibd, met resten van takken en bladeren. Tijdens hoogwater lopen de omliggende bossen onder, waardoor hout en bladstrooisel zich ophopen op stranden en oevers.
Waterwaarden in het aquarium
Deze soort is gevoeliger dan de gemiddelde tetra. Zacht, licht zuur water met wat humuszuren maakt het verschil tussen een bleke, schuwe vis en een actieve, gekleurde groep. Hard, alkalisch kraanwater is op de lange termijn geen goed idee; meng zo nodig met osmosewater.
- Stroming: zo weinig mogelijk aan de oppervlakte. Een sponsfilter of een naar beneden gerichte uitstroom werkt het best.
- Zuurstof: een licht rimpelend oppervlak volstaat; drijfplanten geven genoeg schaduw zonder de gasuitwisseling te blokkeren.
- Verversing: wekelijks 20 tot 25 procent met voorbehandeld, zacht water.
- Stabiliteit: grote schommelingen in hardheid of zuurgraad worden slecht verdragen.
- Nitraat en organische vervuiling: houd die laag; bij slechte waterkwaliteit zie je als eerste de vinnen inklappen.
Aquarium en inrichting
Een bak van tachtig centimeter is voor een groepje prima, zolang het oppervlak groot genoeg is. Hoogte is minder belangrijk dan lengte en breedte, want de spattende zalm leeft bijna uitsluitend in de bovenste laag. Een strak sluitende dekruit is verplicht: dit is een echte springer, en een kier naast de filterslang is genoeg om hem op de vloer te vinden.
Zorg voor drijfplanten zoals Salvinia of Limnobium en een paar planten waarvan de bladeren boven het wateroppervlak uitsteken. Laat het waterniveau een paar centimeter onder de rand staan, zodat er ruimte is voor een bladerdak boven water. Gedempt licht en een donkere bodem geven rust.
Biotoop nabootsen: gebruik een zandbodem met een dikke laag afgevallen bladeren, wortelhout en eventueel wat elzenproppen voor bruin water. Laat een paar takken of bladeren van een emerse plant boven het water hangen; zo bied je ook direct een paaiplaats.
Gedrag en gezelschap
De spattende zalm is vredelievend en eerder schuw dan brutaal. Mannen verdedigen vooral in de paaitijd een klein stukje onder een blad en jagen rivalen weg, maar schade komt zelden voor. In een groep laten ze meer natuurlijk gedrag en meer kleur zien dan in een paartje.
Goede medebewoners zijn rustige vissen die de onderste en middelste laag gebruiken, zoals de dwergpotloodvis, de dwergpantsermeerval en een dwergcichlide als de Agassizi-dwergcichlide. Wees voorzichtig met andere oppervlaktevissen zoals de gemarmerde bijlzalm: dat kan, maar dan wel in een ruime bak. Drukke, snelle eters als barbelen of grote danio’s zijn ongeschikt; de spattende zalm komt dan niet aan voer toe.
Voeding
In de natuur: een micropredator die vooral kleine insecten eet die op of net onder het wateroppervlak terechtkomen, aangevuld met muggenlarven en klein zoöplankton.
In het aquarium: accepteert fijne vlokken en drijvend korrelvoer, maar blijft pas echt in conditie met regelmatig klein levend of diepvriesvoer: pas uitgekomen artemia, moina, daphnia, grindal en fruitvliegjes. Tip: strooi een paar keer per week vleugelloze fruitvliegjes op het water. Het jachtgedrag dat je dan ziet, is het mooiste van deze vis.
Voortplanting
Mannen zijn groter, hebben langere vinnen en een fellere tekening met rood in de vinnen en een witte rand. Vrouwen zijn kleiner en valer. Rijpe mannen kunnen tijdens de balts een donkere lengteband krijgen.
Het paaien is uniek. Het paar zwemt onder een blad of een ander vlak boven het water, springt tegelijk omhoog en blijft een ogenblik aan het oppervlak hangen, waar een klein pakketje eieren wordt afgezet. Dit herhaalt zich vele keren. Daarna blijft het mannetje in de buurt en spat met zijn staart regelmatig water op het legsel zodat het niet uitdroogt. Na twee tot drie dagen komen de eieren uit en vallen de larven in het water. In een aquarium met een emers blad of een stukje matglas boven het water lukt dit vaak spontaan. Haal de larven daarna apart en voer ze met infusoriën en vervolgens pas uitgekomen artemia.
Tips uit de praktijk
Veel mensen kopen spattende zalmen puur vanwege het verhaal over de eieren boven water, en verwachten een saaie grijze zalm met een leuk trucje. Dat valt mee: de mannen hebben een prachtige tekening in de rugvin en ze patrouilleren de hele dag rustig langs de oppervlakte, als kleine snoekjes die op een vlieg wachten.
De bekendste fout is een dekruit die niet goed aansluit, bijvoorbeeld rond de verwarmingskabel. Binnen een week ligt er dan een vis op de vloer. Wees bij deze soort dus echt fanatiek met afdekken. Het tweede aandachtspunt is het water. In hard kraanwater blijven ze bleek en schichtig; met een mengsel met osmosewater en wat eikenbladeren verandert de groep vaak binnen een maand.
Het paaien gebeurt vaak spontaan, bijvoorbeeld onder het uitstekende blad van een Anubias die bovenop een stuk hout is gebonden. Je ziet dan ineens een groepje doorzichtige eitjes een paar centimeter boven het water plakken, met een mannetje dat er om de zoveel minuten met een zwiep van zijn staart water tegenaan spuit. Dat soort momenten maakt deze vis bijzonder.
Andere houders merken vaak dat de vis in een druk gezelschapsaquarium verdwijnt en slecht eet. Dat klopt: het is geen vis voor een bak vol barbelen en danio’s. Geef hem daarom een rustige, bruine biotoopbak te geven met een paar kalme medebewoners. Geschikt voor de houder die al wat ervaring heeft en graag gedrag observeert; minder geschikt als je vooral veel beweging en kleur in het hele aquarium wilt.
Houd er rekening mee dat het een paar weken voordat de groep zijn plek in de bak heeft gevonden. In het begin staan ze dicht tegen elkaar bij het oppervlak, vaak onder drijfplanten. Pas als ze zich veilig voelen, beginnen ze te patrouilleren en daarna pas komt de kleur van de vinnen goed uit. Eten is zelden een probleem: vliegjes en drijvend voer worden meteen gepakt. Kieskeurige exemplaren krijg je meestal aan het eten met kleine vleugelloze fruitvliegjes, ook als ze fijn diepvriesvoer eerst negeren. Zinkend voer laten ze liggen, dus wie alleen zinkkorrels geeft, ziet ze verhongeren.
De typische fouten zijn een te felle verlichting, te sterke stroming aan het oppervlak, een open bak zonder deksel en te drukke bakgenoten. Ook bij deze soort zie je witte stip na de overdracht van de winkel, en soms vinrot in een vervuilde bak. Wat goed werkt: veel drijfplanten, een lage waterstand en een deksel dicht onder de rand, zodat de dieren zich veilig voelen. Met kleine tetra’s, pantsermeervallen en dwergcichliden gaat het goed. Met snelle, drukke soorten komt hij niet tot zijn recht.
Kweken lukt vooral in een rustige bak zonder concurrentie. Een tros eitjes komt vaak voor het merendeel uit, maar zonder heel fijn voer voor de jongen gaat het daarna mis. Wie serieus wil kweken, heeft een aparte bak en pas uitgekomen artemia nodig.
Eindadvies: dit is een vis voor de houder die geniet van gedrag, niet van drukte. Geef hem een lage, goed afgedekte bak met veel drijfplanten en een paar rustige buren, en hij blijft je jarenlang verrassen.
Voordelen en nadelen
Voordelen
- Uniek paaigedrag dat ook in het aquarium regelmatig te zien is
- Rustige, vredelievende vis die de bovenste laag van de bak benut
- Mooie tekening in de vinnen van de mannen
- Blijft klein en past goed in een biotoopbak
Nadelen
- Springt uitstekend; een goed sluitende dekruit is verplicht
- Heeft zacht, zuur water en regelmatig levend of diepvriesvoer nodig
- Komt in een druk gezelschapsaquarium niet tot zijn recht
Lees ook: hoe richt je een biotopenaquarium in en de 10 meest gemaakte beginnersfouten.
De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke vis en elk aquarium is anders: houd je waterwaarden goed in de gaten en vraag bij twijfel advies bij een aquariumspeciaalzaak.
