De kenyi is een van de weinige mbuna’s waarbij mannetje en vrouwtje totaal verschillend zijn: de vrouwtjes zijn blauwwit met zwarte banden, de mannetjes worden zonnig geel. Een opvallende vis met karakter, die in de natuur maar op één klein eiland voorkomt.

Over deze vis
De kenyi werd in 1977 beschreven door de Amerikaanse ichtyoloog Warren Burgess, oorspronkelijk als Pseudotropheus lombardoi. De soortnaam lombardoi is een eerbetoon aan een persoon, zoals bij veel Malawi-cichliden. Later werd de soort verplaatst naar het geslacht Maylandia, dat is genoemd naar de aquariumauteur Hans Mayland. In de hobby gebruikt bijna niemand de wetenschappelijke naam; iedereen zegt kenyi, vaak gespeld als ‘kennyi’. De naam is een handelsnaam geworden die inmiddels bekender is dan de officiële.
Het meest opvallende is het grote verschil tussen de seksen. Bij de meeste mbuna’s lijken mannetjes en vrouwtjes op elkaar, of is het mannetje de blauwere van de twee. Bij de kenyi is het omgekeerd: het mannetje wordt zonnig geel, soms met een vleugje oranje aan de vinnen, en het vrouwtje blijft blauwwit met donkere banden. Jonge dieren van beide geslachten beginnen blauwachtig. De gele kleur verschijnt bij de mannetjes pas als ze zich als dominant dier gaan gedragen, en de kleur kan bij stress of verlies van rang weer verbleken.
In het hobbyaquarium zie je soms vrouwtjes met gele of oranje vlekken, en er bestaan ook kweekvormen met een afwijkende tekening. Zulke dieren zijn minder geschikt als je een zuivere lijn wilt opbouwen.
In het wild komt de soort alleen voor bij Mbenji-eiland in het Malawimeer, een klein rotseiland. Zoals veel mbuna’s graast hij op het algengazon op de rotsen. Door dit minieme leefgebied is de kenyi in het wild kwetsbaar, terwijl hij in het aquarium een van de algemeenste mbuna’s is. Dat verschil is opvallend: de vis die in de natuur op één eilandje leeft, zwemt in duizenden huiskamers.
In de hobby is de kenyi sinds de jaren zeventig populair. Hij is makkelijk te kweken, groeit snel en is direct herkenbaar. Kweekstammen zijn vaak vermengd met verwante zebra-mbuna’s, en dat merk je aan een afwijkende tekening of kleur bij de jongen.
In het kort
| Wetenschappelijke naam | Maylandia lombardoi |
|---|---|
| Familie | Cichlidae |
| Herkomst | Malawi (Mbenji-eiland, Malawimeer) |
| Vindplaats | Afrika – Malawi – Malawimeer (Mbenji-eiland) |
| Maximale grootte | 12 – 13 cm |
| Minimale aquariumgrootte | 120 cm / 200 liter |
| Temperatuur | 24 – 28 °C |
| pH | 7,6 – 8,8 |
| Hardheid (GH) | 10 – 25 °dGH |
| Groepsgrootte | 1 mannetje met 3 of meer vrouwtjes |
| Gedrag | Territoriaal, mannetjes agressief |
| Moeilijkheid | Makkelijk tot gemiddeld |
| Levensduur | 8 – 10 jaar |
| Karakter | Agressief |
| Eet kleine vissen | Nee |
| Vinnenbijter | Nee |
| Veilig met garnalen en slakken | Nee |
| Kwetsbaar voor vinnenbijters | Nee |
| Geschikt voor gezelschapsaquarium | Nee |
| Minimale groepsgrootte | Harem: 1 mannetje met meerdere vrouwtjes |
Welke vissen passen bij de Kenyi-cichlide?
Check het in de Combinatiechecker en zie direct of jouw combinatie goed, matig of slecht is.
Wat betekent de naam?
Maylandia is een eerbetoon aan de cichlidenliefhebber en aquariumauteur Hans-Joachim Mayland (ca. 1928–2004). Veel auteurs gebruiken in plaats daarvan de naam Metriaclima. Het geslacht werd in 1984 beschreven door Meyer en Förster.
lombardoi is een eerbetoon aan John Lombardo van African Fish Imports, die de soort onder de aandacht van de beschrijver bracht en het typemateriaal leverde.
De soort werd in 1977 beschreven door Burgess.
Bron: The ETYFish Project
Natuurlijke leefomgeving
De kenyi komt volgens de gangbare literatuur alleen voor rond het Mbenji-eiland in het Malawimeer. Dat is een klein eilandje met een rotsige kust, dus deze soort heeft een uiterst beperkt natuurlijk verspreidingsgebied. In de hobby is hij daarentegen overal te vinden, want hij kweekt uitbundig.
Zoals bij alle mbuna’s draait het leven om de rotsen. Ze grazen op de algen die op de stenen groeien, schuilen in spleten en verdedigen hun territorium. Het water is helder, hard, alkalisch en zeer stabiel. In de handel wordt de soort ook vaak ‘kennyi’ gespeld.
Waterwaarden in het aquarium
Net als andere Malawicichliden wil de kenyi hard, alkalisch water dat vooral stabiel is. Kalkrijk leidingwater volstaat in veel gebieden al. Zorg voor voldoende ververs en sterke filtering, want deze vis produceert veel afval.
- Wekelijks 30 tot 50% water verversen
- Sterk filter met goede stroming en zuurstof
- Weinig nitraat en geen schommelingen in de waterwaarden
- Koraalzand of -gruis in zachte regio’s als buffer
Aquarium en inrichting
Een aquarium van 120 cm is het minimum, met daarin veel rotspartijen. Bouw de stenen zo op dat er echte grotten en doorgangen ontstaan, en zorg dat er meerdere uitgangen zijn zodat een achtervolgde vis kan ontsnappen. Zet de rotsen op het glas of de bodem, niet op het zand: kenyi’s graven.
Een lichte, zandige bodem en sterke verlichting helpen om een groene algenlaag op de stenen te laten groeien, waar de vissen dan zelf op grazen. Planten zijn niet realistisch, tenzij je Anubias of Java-varen aan stenen bindt.
Biotoop nabootsen: stapels grijze of kalkrijke stenen, zandbodem, helder licht, veel stroming en zo weinig mogelijk hout of planten.
Gedrag en gezelschap
De kenyi is een echte mbuna: territoriaal en met een kort lontje, vooral de mannetjes. Bij dominantie verandert een mannetje van bleek naar geel, en het geel wordt intenser naarmate hij zekerder van zijn positie is. Een groep van één mannetje met meerdere vrouwtjes werkt het best; twee mannetjes in een middelgrote bak leidt bijna altijd tot een verliezer.
Combineer hem met andere stevige mbuna’s van vergelijkbaar formaat, zoals de auratus of de gele Labidochromis. Kies een andere kleur dan geel of blauwwit voor de buren, want de mannetjes vallen soortgenoten en vissen met dezelfde kleur het hardst aan. Kruising met de rode zebra geeft hybriden, dus die combinatie vermijd je. Rustige vissen, peacocks en haplochromines zijn geen geschikte buren.
Voeding
In de natuur: algen en aufwuchs van de rotsen, met wat kleine ongewervelden en plankton.
In het aquarium: een goede mbuna-korrel met veel plantaardige bestanddelen als basis, aangevuld met spirulina, nori en geblancheerde spinazie. Slechts af en toe diepvries artemia of mysis. Geef geen rundvleesharten of tubifex, dat is te zwaar. Houd het bij twee kleine voerbeurten per dag en één vastendag per week; dat scheelt opgeblazen vissen en helderder water.
Voortplanting
De kenyi is een moedermondbroeder en kweekt in een bak met genoeg vrouwtjes vaak spontaan. Het mannetje graaft een kuiltje of kiest een plat stuk steen en paait er met meerdere vrouwtjes. Zij nemen de eitjes op in hun bek en dragen ze ongeveer drie tot vier weken. Een dragend vrouwtje kan tijdelijk de gele kleur van een mannetje aannemen en haar eigen territorium bewaken.
Sekse zie je makkelijk zodra de vissen ongeveer 6 cm zijn: mannetjes worden geel, vrouwtjes blijven blauwwit met zwarte banden. Jonge vissen van beide geslachten zijn in het begin nog blauwig. Wil je jongen grootbrengen, zet het dragende vrouwtje dan in een rustige bak en vang na het uitspugen de jongen op.
Tips uit de praktijk
De kenyi maakt in de winkel veel indruk: een klein groepje jongen waarvan er een aantal langzaam geel begint te kleuren. Wie dat proces meemaakt, is verkocht. Let wel op het volwassen gedrag: een volwassen mannetje jaagt vaak alles achter zich aan wat niet blauwwit is, ook forse vissen van andere soorten.
Andere houders melden hetzelfde. Het is geen soort voor een klein of half gevuld aquarium. In een goed gevulde bak van 150 cm, met veel stenen en een mannetje op drie of vier vrouwtjes, is hij echter prima te houden en heel leuk om naar te kijken. Zorg dat de vrouwtjes niet allemaal dezelfde stenen als schuilplaats hebben, anders wordt een van hen de zondebok.
Advies: koop een groepje jongen, zet ze samen op en verwijder tijdig een tweede mannetje. Hou geen enkel vrouwtje alleen bij een mannetje, want dan krijgt ze niets meer dan stress.
De eerste weken na aankoop zijn jonge kenyi’s meestal rustig en blauwachtig. Wie een groepje van een centimeter of vijf koopt, ziet pas na een paar maanden wie een mannetje wordt. Dat is het moment waarop de rust verdwijnt. Houd er rekening mee dat je waarschijnlijk meerdere mannetjes in je groep hebt, en bedenk vooraf wat je daarmee doet: doorverkopen, overplaatsen of een grotere bak. Wie dat niet doet, staat op een gegeven moment met een bak vol kapotgebeten vissen.
Wat andere houders vaak merken: het gedrag is pas na maanden echt goed te beoordelen. Een mannetje dat het eerste jaar rustig lijkt, kan in het tweede jaar veel harder worden. De vrouwtjes hebben dan vaak beschadigde vinnen. Zorg daarom dat er altijd meer vrouwtjes dan mannetjes zijn en dat er tussen de stenen genoeg ontsnappingsroutes zijn. Bij de vrouwtjes zie je bovendien onderlinge rangorde, en het onderste vrouwtje wordt regelmatig lastiggevallen.
Eten doen ze prima, maar ze zijn gulzig. Dat leidt tot dikke vissen en veel afval. Malawi-bloat komt ook bij kenyi’s voor, vooral bij vissen die te veel eiwit krijgen; herken je opgeblazen dieren met slijmerige uitwerpselen, haal dan het eiwitrijke voer weg en ververs extra. Een gezonde kenyi eet gretig en heeft een strakke, ronde buik.
Kweekervaringen zijn goed: je hebt zelden hulp nodig. Het probleem is juist wat je met de jongen doet, want de markt is voor deze soort zeer verzadigd. Combinaties gaan goed met andere stevige mbuna’s van een andere kleur, maar niet met blauwe of gele soorten. Eindadvies: een prachtige, maar veeleisende vis. Kies hem als je een groot aquarium hebt, bereid bent de stenen regelmatig te herschikken en accepteert dat je niet zomaar alle vissen mag mengen.
Voordelen en nadelen
Voordelen
- Opvallend verschil in kleur tussen mannetje en vrouwtje
- Kweekt makkelijk en betrouwbaar
- Robuust en makkelijk te voeren
- Actief en interessant om te observeren
Nadelen
- Mannetjes kunnen zeer agressief zijn
- Alleen geschikt voor een groot, goed ingericht aquarium
- Kruist zich met verwante soorten
Lees ook: welke vissen passen bij elkaar en water verversen in je aquarium.
Veelgestelde vragen over de kenyi-cichlide
Hoe groot wordt de kenyi?
De kenyi (Maylandia lombardoi) wordt 12 tot 13 cm lang.
Hoe zie je het verschil tussen mannetje en vrouwtje?
Vanaf ongeveer 6 cm worden mannetjes zonnig geel, terwijl vrouwtjes blauwwit blijven met zwarte banden. Jonge dieren zijn allemaal blauwachtig.
Hoe groot moet het aquarium zijn voor de kenyi?
Minimaal 120 cm en 200 liter, met veel rotsen en grotten. Houd één mannetje met drie of meer vrouwtjes.
Is de kenyi agressief?
Ja, vooral volwassen mannetjes. Ze vallen soortgenoten en vissen met een gele of blauwwitte kleur het hardst aan.
Wat eet de kenyi?
Een plantaardige mbuna-korrel met spirulina, nori en geblancheerde spinazie. Geef weinig dierlijk eiwit om Malawi-bloat te voorkomen.
Met welke vissen kun je de kenyi combineren?
Met andere stevige mbuna’s in een andere kleur, zoals de auratus. Vermijd de rode zebra, want daarmee kruist hij.
De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke vis en elk aquarium is anders: houd je waterwaarden goed in de gaten en vraag bij twijfel advies bij een aquariumspeciaalzaak.
