Rio Grande en Texaanse rivieren nabootsen: biotoopaquarium

Rio Grande biotoop onderwater, Texaanse rivier

De Rio Grande, in Mexico de Río Bravo del Norte, slingert ruim 3000 kilometer van de Rocky Mountains naar de Golf van Mexico en vormt een groot deel van de grens tussen Texas en Mexico. Het is een rivier van uitersten: zinderende zomers, koude winters, droogte en plotselinge vloedgolven. Toch leeft er een verrassend rijke visfauna, met als bekendste bewoner de texascichlide, de enige cichlide die van nature in de Verenigde Staten voorkomt.

Het landschap rond de benedenloop en de Texaanse zijrivieren, zoals de Pecos, de Devils River en de bronrivieren van het Edwards Plateau (San Marcos en Comal), is droog en kalkrijk. Onder water zie je zand- en grindbanken, platen kalksteen, ronde keien en omgevallen bomen. Het water van de hoofdstroom is vaak licht troebel en olijfgroen; de bronrivieren zijn juist glashelder, met dichte velden waterplanten. In het voorjaar en na zware stortbuien kan de rivier binnen enkele uren meters stijgen en bruin kleuren, terwijl hij in droge zomers uiteenvalt in losse poelen.

Een rivier met seizoenen

Het grootste verschil met tropische biotopen is de temperatuur. De Rio Grande ligt op de grens van het subtropische klimaat, en dat zie je terug in het water. Vissen uit dit gebied zijn aan die schommeling aangepast en worden gezonder, kleurrijker en broedlustiger als je die in het aquarium nabootst.

SeizoenRivier (benedenloop) / Bronrivier / Advies aquarium
Winter (dec tot feb)10 tot 16 °C / 22 tot 23 °C / 18 tot 20 °C, minder voeren
Voorjaar (mrt tot mei)17 tot 24 °C / 22 tot 23 °C / langzaam naar 22 tot 24 °C, broedtijd begint
Zomer (jun tot sep)27 tot 32 °C / 23 tot 24 °C / 25 tot 27 °C, veel voeren, extra verversen
Najaar (okt tot nov)18 tot 25 °C / 22 tot 23 °C / geleidelijk terug naar 20 °C

De overige waarden zijn het hele jaar vrij constant:

  • pH: 7,4 tot 8,4. Kalksteen buffert sterk.
  • GH: 12 tot 25 °dGH; in de benedenloop kan het water door verdamping en zouten nog harder zijn.
  • KH: 8 tot 14 °dKH.
  • Geleidbaarheid: 600 tot ruim 1500 µS/cm in de hoofdstroom, 500 tot 650 µS/cm in de bronrivieren.
  • Stroming: matig, met snelle stukken over grind en rustige poelen achter boomstammen.
  • Helderheid: hoofdstroom licht troebel, bronrivieren helder.

Hard, basisch leidingwater is ideaal. Is jouw leidingwater zacht, dan helpen kalksteen in het decor en wat koraalgruis of kalksteengrit in het filter. Een verwarming met thermostaat maakt het eenvoudig om de seizoenen te volgen: zet hem in de winter op 19 °C en schroef hem in het voorjaar in stappen van een graad per week op.

Inrichting

Bodem: zand en grind

Een mengsel van beige rivierzand met fijn grind van 2 tot 8 mm, met hier en daar grotere kiezels. Texascichliden zijn fanatieke gravers en verplaatsen hele bergen zand rond de broedtijd. Houd de laag 5 tot 8 cm dik.

Stenen: kalkplaten en keien

Grote, platte stukken lichtgrijze kalksteen en ronde keien. Leg ze direct op de bodemplaat en vul het zand er pas daarna omheen. Een platte steen in een rustige hoek wordt vrijwel zeker de broedplaat van het koppel.

Hout: omgevallen bomen

Twee of drie forse wortels of takken die schuin het water in liggen, als bomen die van de oever zijn gezakt. Ze breken zichtlijnen en geven ondergeschikte vissen een uitwijkplek.

Planten

De hoofdstroom van de Rio Grande is door troebelheid en sterke waterstandschommelingen vrij plantarm. De bronrivieren van Texas zijn juist rijk begroeid. Wil je planten in een bak met texascichliden, kies dan stevige soorten, zet ze in potten of tussen stenen, en reken erop dat ze soms worden aangevreten. Realistische opties uit het stroomgebied en de omgeving:

Laat Texaans wilde rijst (Zizania texana) buiten beschouwing: het is een ernstig bedreigde soort die alleen in de San Marcos River groeit.

Vissen van de Rio Grande

  • Texascichlide (Herichthys cyanoguttatus), mannen tot 25 à 30 cm
  • Parelschubcichlide (Herichthys carpintis), uit het zuidelijker Pánuco-stroomgebied; kruist met de texascichlide, dus houd er één van beide
  • Mexicaanse tetra (Astyanax mexicanus), de ziende vorm van de bekende blinde holenvis, algemeen in de Rio Grande
  • Rode shiner (Cyprinella lutrensis), mannetjes in de broedtijd blauw met rood
  • Proserpine-shiner (Cyprinella proserpina), uit de Devils River en Pecos
  • Roodsnuitminnow (Dionda episcopa)
  • Breedvinmolly (Poecilia latipinna), in de benedenloop
  • Amazonemolly (Poecilia formosa), een volledig vrouwelijke soort die zich voortplant met hulp van mannetjes van verwante mollies
  • Variatusplaty (Xiphophorus variatus), iets zuidelijker in Tamaulipas
  • Westelijke muggenvis (Gambusia affinis)
  • Langoorzonnebaars (Lepomis megalotis)
  • Rio Grande-grondbaars (Etheostoma grahami), een kleine bodembaars van grindbanken
  • Gevlekte katvis (Ictalurus punctatus), te groot voor het aquarium maar beeldbepalend in de rivier

Veel van deze Noord-Amerikaanse soorten zijn in Europa zelden te koop. De samenstellingen hieronder gaan daarom uit van wat realistisch verkrijgbaar is bij speciaalzaken en via vereniging en nakweek.

Samenstellingen

Klassiek koppel
Vanaf 150 cm (ca. 450 liter). 1 koppel texascichliden en 10 Mexicaanse tetra’s als snelle dithervissen in de bovenlaag.
Benedenloop
Vanaf 180 cm (ca. 600 liter). 1 koppel texascichliden, 12 Mexicaanse tetra’s en 6 volwassen breedvinmollies (2 mannen, 4 vrouwen).
Tamaulipas-zijrivier
Vanaf 150 cm. 1 koppel parelschubcichliden, 8 Mexicaanse tetra’s en 10 volwassen variatusplaty’s.
Bronrivier zonder cichliden
Vanaf 100 cm. 12 rode shiners en 10 Mexicaanse tetra’s in een dicht beplante bak met vallisneria en sterke stroming.

Voorbeeldopzet

Een bak van 160 x 60 x 55 cm, ongeveer 525 liter, met een stevig onderstel. De bodem is een mengsel van beige zand en fijn grind, achterin 8 cm, voorin 5 cm. Links een terras van drie grote kalkplaten, direct op de bodemplaat, met daaronder twee holen. In het midden ligt één platte steen vrij in het zand: de toekomstige broedplaats. Rechts steken twee grote wortels vanaf de achterwand schuin naar voren. Tegen de achterwand rechts staat Amerikaanse vallisneria in een verzonken pot, links een hartbladige zwaardplant tussen de kalkplaten; op de wortels is bronmos gebonden en aan de oppervlakte drijft hoornblad.

De techniek: twee buitenfilters met samen ongeveer 2500 liter per uur, de uitstroom aan één kant zodat er een duidelijke stroming over het zand loopt, en een verwarming van 300 watt met thermostaat. Ledverlichting van middelhoge sterkte, 9 uur per dag in de zomer en 8 uur in de winter. Waterwaarden: pH 7,8, GH 15, KH 10, temperatuur volgens het seizoensschema hierboven. Bezetting: eerst 12 Mexicaanse tetra’s, twee weken later een jong koppel texascichliden van rond 8 cm, en na een maand 6 breedvinmollies. Ververs wekelijks 40 procent, in de zomer bij hoge voergiften de helft.