Barca-slangenkopvis (Channa barca)

De barca-slangenkopvis is een zeldzame reus uit het stroomgebied van de Brahmaputra in Noordoost-India. Hij kan bijna een meter lang worden, graaft in het droge seizoen verticale holen in de bodem en heeft, in tegenstelling tot bijna alle tropische aquariumvissen, een koude winter nodig. Een fascinerende vis, maar zeer moeilijk te houden.

Barca-slangenkopvis (Channa barca)
Foto: Beta Mahatvaraj, via Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)

Over deze vis

De barca-slangenkopvis werd in 1822 beschreven door Francis Hamilton, destijds nog onder de naam Ophiocephalus barca. Dat geslacht is later opgegaan in Channa. Er bestaat ook een tweede wetenschappelijke naam, Ophiocephalus nigricans van Cuvier uit 1831, die tegenwoordig als synoniem wordt gezien. Waar de soortnaam precies vandaan komt, is niet duidelijk gedocumenteerd.

Binnen de slangenkopvissen (Channidae) hoort de barca bij de grote soorten uit het Indiase subcontinent. Hij wordt meestal ongeveer negentig centimeter lang, maar er zijn opgaven van ruim een meter. Zoals alle slangenkoppen heeft hij een langgerekt, cilindrisch lichaam, een platte kop met een grote bek en een lange rug- en aarsvin. Over kleurvarianten of sekseverschillen is bij deze zeldzame soort vrijwel niets gepubliceerd.

Zijn verspreidingsgebied is klein. De soort is endemisch in het bovenste deel van het Brahmaputra-stroomgebied, met vaste vindplaatsen in Assam en Nagaland in India en in de regio Sylhet in Bangladesh. Meldingen uit Nepal zijn nooit betrouwbaar onderbouwd. Hij leeft vooral in wetlands, vaak dicht bij de oevers, maar wordt ook in rivieren aangetroffen. In de droge tijd, als de wetlands verdwijnen, graaft hij verticale gangen van ongeveer een meter diep, tot aan de grondwaterspiegel, en wacht daar de droogte af. Een vis die zo leeft, past niet in het beeld dat de meeste mensen van een aquariumvis hebben.

In het wild is hij een uitgesproken roofvis die vooral op vis jaagt. Over de voortplanting is weinig vastgelegd. Er wordt aangenomen dat hij een bekbroeder is waarbij beide ouders voor de jongen zorgen, maar de gegevens zijn schaars.

Zijn beschermingsstatus is onduidelijk. Op wereldschaal staat hij bij de IUCN als ‘data deficient’, omdat er te weinig bekend is om een goede inschatting te maken. In Bangladesh is hij in 2014 als ernstig bedreigd beoordeeld. Alles wijst erop dat het een schaarse soort is die nergens in grote aantallen voorkomt. De vraag uit de aquariumhandel vormt daarbovenop een extra druk, omdat de vissen die worden aangeboden vrijwel altijd uit het wild komen. Juist omdat hij zo bijzonder oogt, is hij voor verzamelaars aantrekkelijk, terwijl hij door zijn afmetingen en zijn behoefte aan een koude winter in vrijwel geen enkele particuliere opstelling thuishoort.

In het kort

Wetenschappelijke naamChanna barca
FamilieChannidae (slangenkopvissen)
HerkomstIndia (Assam en Nagaland) en Bangladesh (Sylhet), Brahmaputra
VindplaatsAzië – India, Bangladesh – Brahmaputra
Maximale grootteca. 90 cm
Minimale aquariumgrootte300 cm / 2000 liter
Temperatuur10 – 28 °C (met seizoensverschil)
pH6,0 – 8,0
Hardheid (GH)2 – 20 °dGH
GroepsgrootteAlleen
GedragTerritoriaal en agressief tegen soortgenoten
MoeilijkheidSpecialist
LevensduurOnbekend
KarakterRoofvis, agressief
Eet kleine vissenJa
VinnenbijterNee
Veilig met garnalen en slakkenNee
Kwetsbaar voor vinnenbijtersNee
Geschikt voor gezelschapsaquariumNee
Minimale groepsgrootteAlleen

Welke vissen passen bij de Barca-slangenkopvis?
Check het in de Combinatiechecker en zie direct of jouw combinatie goed, matig of slecht is.

Wat betekent de naam?

Channa is een naam van Gronow (1763) die door Scopoli geldig werd gemaakt. De herkomst is onbekend; mogelijk komt hij van channe, een Griekse naam voor een wijdbekkige zeevis. Het geslacht werd in 1777 beschreven door Scopoli.

barca is niet uitgelegd. Volgens Valenciennes komt het mogelijk van porco, een lokale naam in India voor een grootschubbige Gangesvis die twee dagen buiten het water kan overleven.

De soort werd in 1822 beschreven door Hamilton.

Bron: The ETYFish Project

Natuurlijke leefomgeving

Channa barca komt voor in het stroomgebied van de Brahmaputra: in de Indiase staten Assam en Nagaland en in de regio Sylhet in Bangladesh. Of hij ook in Nepal leeft, is niet zeker. De soort is schaars en wordt nooit in aantallen gevangen.

Het bijzondere is zijn leefwijze: hij leeft in verticale holen aan de randen van wetlands die in de winter droogvallen. Zo’n hol kan ongeveer een meter diep zijn, met een gang naar een onderaardse kamer. Tijdens het natte seizoen komt de vis naar buiten om te jagen en zich voort te planten. In de droge, koele maanden trekt hij zich terug. Dat maakt hem tot een vis met een uitgesproken seizoensritme.

Waterwaarden in het aquarium

Het belangrijkste kenmerk van de barca is dat hij niet bij een constante temperatuur gehouden hoort te worden. Hij heeft een duidelijke winter en een duidelijke zomer nodig. Een verwarmd tropisch aquarium is dus verkeerd.

  • Seizoenen: laat het water in de winter merkbaar afkoelen en in de zomer opwarmen.
  • Stroming: rustig.
  • Zuurstof: hij haalt lucht boven het water; laat ruimte onder het deksel.
  • Verversing: wekelijks een groot deel; een vis van deze omvang veroorzaakt veel afval.
  • Deksel: zwaar en goed sluitend.

Aquarium en inrichting

Deze vis is voorlopig alleen geschikt voor publieksaquaria of de allergrootste particuliere bakken. Je hebt een aquarium van meerdere meters nodig, met veel wateroppervlak. Denk eerder aan een vijver of een speciaal gebouwde bak dan aan een woonkameraquarium.

Zorg voor een zachte bodem, waarin hij kan graven of een schuilplaats kan maken, en voor stevige schuilplaatsen zoals grote buizen en wortels. Zet alles stevig vast, want een vis van bijna een meter verplaatst inrichting moeiteloos.

Biotoop nabootsen: een wetland in Assam met een duidelijk droog en nat seizoen: zachte bodem, planten en holen.

Gedrag en gezelschap

De barca is agressief territoriaal tegenover soortgenoten. Gewelddadig gedrag kan onverwacht optreden, zelfs bij paren die al lang samen zijn. Houd hem daarom alleen. Met andere vissen combineren is ook onverstandig, want het is een echte roofvis.

Als je gewend bent aan de reuzenslangenkopvis zul je herkennen dat het formaat vergelijkbaar is, al is de barca veel zeldzamer. Ook de blauwe slangenkopvis komt uit dezelfde regio van Noordoost-India en is een stuk beter te houden.

Voeding

In de natuur: een obligate roofvis die vis en andere waterdieren jaagt.

In het aquarium: accepteert rode muggenlarven, regenwormen, garnaal en visfilet. Tip: wissel af en houd de portie klein. Vermijd vlees van zoogdieren en vogels en levende voedervis, wat ziektes en vervetting meebrengt.

Voortplanting

De voortplanting van deze soort is niet vastgelegd. Op basis van andere leden van het geslacht wordt aangenomen dat hij mogelijk een bekbroeder is. Kweek in de hobby is dus geen realistisch doel.

Tips uit de praktijk

Om meteen duidelijk te zijn: dit is geen vis om lichtvaardig aan te schaffen. Zeldzaam, enorm en met een seizoensbehoefte die vrijwel geen enkel huishouden kan bieden. Als hij ergens te koop is, moet je je afvragen waar hij vandaan komt en of de verkoper de soort echt kent.

Wie hem toch overweegt, moet eerst een plan hebben voor het aquarium, de koeling in de winter en de afvoer van afvalwater. Andere houders merken dat de aanschaf vaak een impulsbeslissing is en dat het jonge dier snel groeit. Meestal eindigt dat met een vis die niet meer verhuisd kan worden.

Advies: kijk naar deze vis in een dierentuin of bij een gespecialiseerde kweker en kies zelf een kleinere soort, zoals de goudvlek-slangenkopvis.

Bij grotere slangenkoppen in het algemeen herhaalt zich steeds hetzelfde patroon. De eerste weken gaan het best: een jong dier van enkele centimeters lijkt hanteerbaar, eet gretig van dood voer en blijft vaak lang op dezelfde plek liggen. Na een paar maanden wordt het beeld anders. De groei gaat snel, het water wordt zwaar belast en het aquarium dat eerst ruim leek, is opeens een krappe bak.

Bij een vis met een seizoensritme komt daar een extra probleem bij. Een constant verwarmd aquarium past niet bij hem, maar een bak die je in de winter veel kouder laat worden, is technisch en praktisch een uitdaging. Houders die het probleem onderschatten, merken dat de vis in de loop van het jaar kwijnt of stopt met eten. Daar moet je dus vooraf iets voor bedacht hebben, en niet pas als het misgaat.

Voor het gezelschap geldt wat voor veel slangenkoppen geldt: het gaat goed tot het ineens niet meer goed gaat. Een vis die lang rustig lijkt, kan zich plotseling territoriaal gedragen. Combineren met andere vissen is dus vragen om problemen, en een tweede exemplaar in dezelfde bak al helemaal.

Kweek is geen realistisch doel, omdat er over de voortplanting weinig bekend is. Voor wie er toch over nadenkt: praat eerst met mensen die grote slangenkoppen echt houden, en kijk naar de herkomst van de vis. Omdat de soort in het wild schaars is en de gegevens over de status beperkt zijn, is het verstandig om geen wildvang te kopen zonder duidelijke papieren. Eindadvies blijft daarom: bewonder hem in een publieksaquarium en kies zelf een kleinere, beter houdbare slangenkop.

Voordelen en nadelen

Voordelen

  • Zeer bijzondere, zeldzame soort
  • Uniek seizoensgebonden leefwijze
  • Accepteert dood voer

Nadelen

  • Enorme afmetingen
  • Heeft koude winter en warme zomer nodig
  • Agressief tegen soortgenoten
  • Zeer schaars in de handel

Lees ook: Zo start je succesvol een aquarium en De 10 meest gemaakte beginnersfouten.

Veelgestelde vragen over de Barca-slangenkopvis

Hoe groot wordt de Barca-slangenkopvis?

Hij wordt ongeveer 90 cm. Het is een zeldzame reus die veel ruimte nodig heeft.

Hoe groot moet het aquarium zijn voor de Barca-slangenkopvis?

Je hebt een aquarium nodig van minimaal 300 cm en 2000 liter. Daarom is hij een vis voor specialisten.

Wat eet de Barca-slangenkopvis?

Het is een roofvis die dierlijk voer eet. Geef hem vis, garnalen en andere stukken vlees- of visvoer, en voer gevarieerd.

Met welke vissen kun je de Barca-slangenkopvis combineren?

Hij is territoriaal en agressief tegen soortgenoten en wordt alleen gehouden. Kleine vissen worden gegeten, dus combineer hem hooguit in een enorme bak met grote, snelle vissen, zoals de brasemsbarbeel en de Indische mesvis.

Welke planten passen bij de Barca-slangenkopvis?

Kies planten op hout of steen, zoals bucephalandra en bronmos. Houd rekening met de kracht van zo’n grote vis, want hij trekt snel planten los.

Geschreven door Alessandro, al meer dan tien jaar aquariumhouder en liefhebber van biotoopaquaria. Deze pagina is samengesteld op basis van vakliteratuur en ervaringen van andere houders.

Verwante soorten

De barca komt uit hetzelfde gebied als de goudvlek-slangenkopvis (Channa aurantimaculata) en de regenboog-slangenkopvis (Channa bleheri). Bekijk ook de keizer-slangenkopvis (Channa marulioides). Alle soorten vind je in het overzicht van roofvissen.

De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke vis en elk aquarium is anders: houd je waterwaarden goed in de gaten en vraag bij twijfel advies bij een aquariumspeciaalzaak.