De schraapbek is direct herkenbaar aan zijn vooruitstekende, vlezige snuit boven de bek, ideaal om algen van de rotsen te schrapen. Mannetjes zijn meestal blauw, terwijl veel vrouwtjes de bekende oranje-gevlekte (‘OB’) kleurvorm hebben. Een van de grootste en meest karakteristieke mbuna’s.

Over deze vis
De soort werd in 1926 door de Duitse ichtyoloog Ahl beschreven als Labeotropheus fuelleborni. De soortnaam eert Friedrich Fülleborn, een Duitse arts en parasitoloog (1866 tot 1933), die rond het begin van de twintigste eeuw in het gebied rond het Malawimeer werkte. De geslachtsnaam laat zich vrij vertalen als ‘lipvoeder’: labeo verwijst naar de lip en tropheus naar het voeden. Dat past, want de vlezige snuit boven de bek is het meest opvallende kenmerk van het hele geslacht.
Het geslacht Labeotropheus bestaat uit maar twee soorten. De nauwste verwant is Trewavas’ schraapbek, Labeotropheus trewavasae, die Ahl een jaar later beschreef. Die laatste heeft een langere, spitsere snuit en een slankere kop, terwijl Fuelleborns schraapbek een korter, gedrongen en stomper profiel heeft. In de handel worden de twee weleens door elkaar gehaald, en omdat ze onderling kruisen, is dat meer dan een kwestie van naamgeving.
Het lichaam is hoog en gedrongen, met een lange rugvin die bijna over de hele rug loopt. De bek ligt onder de overhangende snuit, met kleine, dicht opeen staande tanden waarmee de vis de dunne laag algen en het leven daartussen van de steen kan schrapen. Je ziet hem daarbij vaak schuin met de kop omlaag hangen, vlak bij de rotswand. Zo’n houding ziet er in de bak vreemd uit, maar het is precies hoe hij in het meer eet.
De kleur verschilt sterk per vindplaats. In het Malawimeer bestaan tientallen lokale vormen, waarbij mannetjes vaak in verschillende tinten blauw komen, van lichtblauw tot diep koningsblauw met of zonder donkere banden. Bij een deel van de vrouwtjes komt een erfelijke oranjegevlekte vorm voor, de bekende ‘OB’. Bij sommige mannetjes van dat type ontstaat een marmerachtige oranje tekening, die de hobby ‘marmalade cat’ noemt. Zo’n patroon kan met de leeftijd veranderen en is bij jonge vissen nog niet goed te voorspellen. Mannetjes zijn doorgaans groter en dieper gekleurd dan vrouwtjes.
In het wild leeft de soort op rotsige kusten en rond eilanden, waar hij een klein stukje rots als territorium verdedigt. Hij is ook van belang voor de lokale visserij, al is de handelsvangst voor de aquaria tegenwoordig grotendeels vervangen door kweek. In de hobby is de soort al tientallen jaren een bekende mbuna. Wie er een houdt, krijgt een vis die zich anders gedraagt dan de gemiddelde Malawicichlide, met dat schrapende, bijna schuin hangende eetgedrag.
In het kort
| Wetenschappelijke naam | Labeotropheus fuelleborni |
|---|---|
| Familie | Cichlidae |
| Herkomst | Malawimeer |
| Vindplaats | Afrika – Malawi, Mozambique, Tanzania – Malawimeer (rotskusten en eilanden) |
| Maximale grootte | 12 – 17 cm |
| Minimale aquariumgrootte | 120 cm / 200 liter |
| Temperatuur | 24 – 28 °C |
| pH | 7,6 – 8,8 |
| Hardheid (GH) | 10 – 25 °dGH |
| Groepsgrootte | 1 mannetje met 3 of meer vrouwtjes |
| Gedrag | Zeer territoriaal, agressief tegen soortgenoten |
| Moeilijkheid | Gemiddeld |
| Levensduur | 8 – 10 jaar |
| Karakter | Agressief |
| Eet kleine vissen | Nee |
| Vinnenbijter | Nee |
| Veilig met garnalen en slakken | Nee |
| Kwetsbaar voor vinnenbijters | Nee |
| Geschikt voor gezelschapsaquarium | Nee |
| Minimale groepsgrootte | Harem: 1 mannetje met meerdere vrouwtjes |
Welke vissen passen bij de Fuelleborns schraapbek?
Check het in de Combinatiechecker en zie direct of jouw combinatie goed, matig of slecht is.
Wat betekent de naam?
Labeotropheus verwijst naar het karpergeslacht Labeo, waarbij een vlezige snuit over de bovenlip hangt, net als bij deze soort, en naar Tropheus, waarmee Ahl een verwantschap vermoedde. Het geslacht werd in 1926 beschreven door Ahl.
fuelleborni is een eerbetoon aan Friedrich Fülleborn (1866–1933), parasitoloog en legerarts, die het typemateriaal tijdens zijn reizen verzamelde.
De soort werd in 1926 beschreven door Ahl.
Bron: The ETYFish Project
Natuurlijke leefomgeving
De schraapbek leeft in het Malawimeer langs rotsige kusten en rond eilanden, waar het water ondiep en turbulent is en veel zuurstof bevat. Op de rotsen groeit daar een dik algentapijt. Met zijn bek, die onder de snuit ligt, kan de vis dat tapijt effectief van de steen schrapen.
In het meer bestaan veel kleurvormen. Naast blauwe mannetjes bestaan er oranje en oranjegevlekte (‘OB’) vormen; de zeldzame blauwe mannetjes met vlekken heten ‘marmalade cats’. Het water is helder, hard, alkalisch en zeer stabiel.
Waterwaarden in het aquarium
Deze vis wil hard, kalkrijk en alkalisch water. Belangrijker dan de exacte waarden zijn stabiliteit en goede waterkwaliteit.
- Krachtige filtering en sterke stroming
- Veel zuurstof
- Wekelijks 30 tot 50% water verversen
- Laag nitraat
- Koraalzand of Malawizout in zachte regio’s
Aquarium en inrichting
Een bak van 120 cm is het minimum, met veel rotsen en een stevige waterstroming. Bouw stenen op met verschillende grotten en doorgangen, zodat een achtervolgde vis kan schuilen. Omdat hij van algen leeft, groeit er in een goed verlichte bak vaak vanzelf een gazon op de stenen.
Planten hebben weinig kans. Gebruik zand als bodem en zorg dat alle stenen op de onderkant van de bak rusten.
Biotoop nabootsen: gestapelde rotsen, zandbodem, sterke stroming en helder licht voor algengroei op de stenen.
Gedrag en gezelschap
De schraapbek is agressief en territoriaal, vooral tegenover soortgenoten. Mannetjes lopen als een soort klein baasje langs de rotsen en achtervolgen alles wat te dichtbij komt. Vermijd een tweede mannetje van dezelfde vorm; in een bak van 120 cm heeft een tweede mannetje geen kans.
Combineer hem met andere stevige mbuna’s, zoals de auratus of de gele Labidochromis. Meng geen verschillende kleurvormen van dezelfde soort, en niet met Trewavas’ schraapbek, want dat geeft hybriden. Rustige Malawicichliden zijn geen goede buren.
Voeding
In de natuur: vooral algen en de kleine organismen die daartussen leven.
In het aquarium: een goede mbuna-korrel met veel plantaardige bestanddelen, aangevuld met spirulina, nori en geblancheerde spinazie. Diepvries artemia of mysis alleen af en toe. Geef geen rundvlees of hart. Deze vis is gek op groenvoer, dus als je een stukje sla in een klemmetje aan de bodem hangt, is het binnen een paar minuten op.
Voortplanting
De schraapbek is een moedermondbroeder. Het vrouwtje draagt de eitjes ongeveer drie tot vier weken in haar bek en kan tientallen eitjes dragen. De jongen zijn groot genoeg om direct artemianaupliën te eten.
Mannetjes zijn groter en kleurrijker dan vrouwtjes. Voor kweek houd je een harem met één mannetje en meerdere vrouwtjes. Let op de kleurvorm: alleen dezelfde vorm bij elkaar houden om zuivere jongen te krijgen.
Tips uit de praktijk
Deze vis is een van de karakteristiekste mbuna’s, vooral omdat hij zich zo anders gedraagt: hij hangt schuin, bijna met zijn kop naar beneden, en schraapt de stenen schoon. Het is bijna een levende algenschraper.
Daarnaast is het een zware vis en een felle vechter. In een bak die net groot genoeg is, pest een volwassen mannetje wekenlang dezelfde vis. Andere houders raden aan om hem in een groot, goed gevuld aquarium te houden met veel schuilplaatsen.
Advies: als je een echte, karaktervolle mbuna zoekt en een groot aquarium hebt, is dit een prima keuze. Voor een klein of half gevuld aquarium is hij niet geschikt.
De eerste weken na aankoop zie je vaak dat jonge schraapbekken zich nog nauwelijks laten zien. Ze zoeken de donkerste hoek op en komen alleen naar voren als er voer in het water valt. Dat is normaal. Geef ze rust, een stevig rotsopbouw en niet te veel licht, dan komen ze na een week of twee boven. De kleur zit bij jonge vissen nog niet vast: blauwe mannetjes kleuren soms pas na een halfjaar echt door, en bij de gevlekte vormen verandert de tekening nog geregeld.
Eten is zelden het probleem. Deze vis eet bijna alles, en dat is meteen het risico. Andere houders merken vaak dat te veel eiwit, bijvoorbeeld door regelmatig diepvriesvoer of eiwitrijke korrel, tot opgeblazen buiken en darmproblemen leidt. Dat is bij mbuna’s een bekende ziekte, vaak ‘Malawi bloat’ genoemd. Houd daarom een plantaardige basis aan en geef dierlijk voer echt alleen af en toe. Een vastdag per week helpt de darmen ook.
Gedrag dat je pas na maanden ziet: een mannetje kiest een eigen stuk rots en verdedigt dat met steeds meer overtuiging, ook tegen vissen die er niets mee te maken hebben. Als de bak niet groot genoeg is, kiest hij één slachtoffer uit en blijft die pesten. In een goed ingerichte bak met veel grotten en kortere zichtlijnen verspreidt die agressie zich. Ook in de groep helpt het om één mannetje met meerdere vrouwtjes te houden; ze krijgen anders continu achtervolging te verduren.
Kweken lukt vrij makkelijk, en dat is meteen de valkuil: vissen van verschillende kleurvormen kruisen zonder moeite, en jongen uit zo’n kruising zijn achteraf moeilijk te plaatsen. Wie kweekt, houdt dus één vorm in de bak, of weet vooraf waar de jongen heen kunnen. Onderhoud is vooral regelmatig water verversen en sterke filtering, want een groep mbuna’s produceert flink wat afval.
Voor wie is hij geschikt? Voor iemand met een ruime bak van minimaal 120 cm die een echte mbuna met karakter wil, en niet bang is voor een beetje gedoe onderling. Voor een klein of onrustig gezelschapsaquarium is hij geen aanrader. Eindadvies: kies een goede kweker, houd geen mengeling van kleurvormen en geef hem ruimte, dan is het een van de meest bijzondere vissen in een Malawibak.
Voordelen en nadelen
Voordelen
- Bijzondere vorm en gedrag
- Mooie blauwe en oranje kleurvormen
- Helpt de algengroei op stenen onder controle te houden
Nadelen
- Zeer agressief onderling
- Wordt groter dan de meeste mbuna’s
- Kleurvormen kruisen zich gemakkelijk
Lees ook: algen bestrijden in je aquarium en welke vissen passen bij elkaar.
Veelgestelde vragen over Fuelleborns schraapbek
Hoe groot wordt Fuelleborns schraapbek?
Fuelleborns schraapbek (Labeotropheus fuelleborni) wordt 12 tot 17 cm lang. Hij valt op door zijn vooruitstekende, vlezige snuit.
Hoe oud wordt Fuelleborns schraapbek?
Met goede verzorging wordt hij 8 tot 10 jaar oud.
Met hoeveel Fuelleborns schraapbekken houd je ze samen?
Houd één mannetje met drie of meer vrouwtjes. Hij is zeer territoriaal en agressief tegen soortgenoten, dus meerdere mannetjes samen geeft ruzie.
Hoe groot moet het aquarium zijn voor Fuelleborns schraapbek?
Een aquarium van minstens 120 cm lengte en 200 liter is nodig. Bouw veel rotsen met schuilplaatsen, zodat vrouwtjes en zwakkere vissen kunnen ontsnappen.
Is Fuelleborns schraapbek geschikt voor beginners?
Hij geldt als gemiddeld in moeilijkheid. Zijn agressieve gedrag vraagt wel een zorgvuldig samengestelde groep in een ruim aquarium.
Met welke vissen kun je Fuelleborns schraapbek combineren?
Kies andere robuuste Malawi-mbuna, zoals de Rode zebra of de Afra-cichlide. Rustige of kleine vissen kun je beter niet bij hem houden.
Welke planten passen bij Fuelleborns schraapbek?
Het Speerblad en het Dwergspeerblad zijn stevig genoeg en kun je op rotsen vastzetten.
De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke vis en elk aquarium is anders: houd je waterwaarden goed in de gaten en vraag bij twijfel advies bij een aquariumspeciaalzaak.
