Johanni (Pseudotropheus johannii)

De johanni is een van de bekendste mbuna’s uit het Malawimeer. Mannetjes zijn diep blauwzwart met lichtblauwe lengtestrepen, vrouwtjes en jongen felgeel tot oranje. Een kleurrijke maar pittige rotscichlide die het best tot zijn recht komt in een Malawi-aquarium met veel stenen en een harem van één mannetje met meerdere vrouwtjes.

Johanni (Pseudotropheus johannii) in het aquarium
Eigen foto van Alessandro

Over deze vis

De johanni werd in 1973 door David Eccles beschreven als Pseudotropheus johannii. De soortnaam eert John Johns, die in die tijd vissen in het Malawimeer verzamelde. Jarenlang stond de soort bekend als Melanochromis johannii, en onder die naam wordt hij in winkels en op fora nog steeds vaak verkocht. Tegenwoordig plaatsen naslagwerken als FishBase de soort weer in het geslacht Pseudotropheus, omdat hij daar nauwer aan verwant zou zijn. In de hobby worden ook de namen ‘electric blue johanni’ en ‘bluegray mbuna’ gebruikt.

De johanni behoort tot de mbuna, de groep rotsbewonende cichliden van het Malawimeer. Het lichaam is langgerekt en stevig, met een vrij korte kop en een mond die geschikt is om algen en kleine diertjes van stenen te schrapen. Het opvallendste kenmerk is het sterke verschil tussen de geslachten: volwassen mannetjes zijn blauwzwart tot paarsblauw met twee lichtblauwe lengtestrepen, terwijl vrouwtjes en jonge vissen helder geel tot oranje blijven. Jonge mannetjes beginnen geel en kleuren pas om naarmate ze ouder en dominanter worden.

Door die kleurwisseling is een groep johanni’s een levendig gezicht: een donkerblauw mannetje tussen een aantal oranje vrouwtjes zorgt voor veel contrast tegen grijze rotsen. De soort wordt soms verward met de verwante maingano, maar bij de maingano zijn ook de vrouwtjes blauw gestreept, terwijl die bij de johanni geel tot oranje zijn.

De johanni is een muilbroeder: het vrouwtje neemt de eitjes in de bek en draagt ze een aantal weken rond. Vrijwel alle johanni’s in de handel zijn nakweek. De soort is niet groot, maar wel uitgesproken territoriaal, en hoort daardoor thuis in een echt Malawi-aquarium en niet in een gemengd gezelschapsaquarium.

In het kort

Wetenschappelijke naamPseudotropheus johannii Eccles, 1973 (voorheen Melanochromis johannii)
FamilieCichlidae
HerkomstEndemisch in het Malawimeer: rotskust van de oostoever (Mozambique en Malawi)
VindplaatsAfrika – Mozambique, Malawi – Malawimeer, rotskust van de oostoever
Maximale grootte12 cm
Minimale aquariumgrootte120 cm / 240 liter
Temperatuur24 – 27 °C
pH7,6 – 8,6
Hardheid (GH)10 – 20 °dGH
Groepsgrootte1 mannetje met minimaal 3 vrouwtjes
GedragTerritoriaal en fel, vooral mannetjes onderling
MoeilijkheidGemiddeld
LevensduurMeerdere jaren bij goede verzorging
KarakterAgressief
Eet kleine vissenNee
VinnenbijterNee
Veilig met garnalen en slakkenNee
Kwetsbaar voor vinnenbijtersNee
Geschikt voor gezelschapsaquariumNee
Minimale groepsgrootteHarem: 1 mannetje met meerdere vrouwtjes

Welke vissen passen bij de Johanni?
Check het in de Combinatiechecker en zie direct of jouw combinatie goed, matig of slecht is.

Wat betekent de naam?

Pseudotropheus komt van het Griekse pseudes (‘vals’). De typesoort lijkt oppervlakkig sterk op Tropheus, maar die gelijkenis is bedrieglijk. Het geslacht werd in 1922 beschreven door Regan.

johannii is een Duitse vorm van de naam John, ter nagedachtenis aan John Johns, die vissen uit het Malawimeer verzamelde voor de aquariumhandel.

De soort werd in 1973 beschreven door Eccles.

Bron: The ETYFish Project

Natuurlijke leefomgeving

De johanni komt alleen voor in het Malawimeer, langs de oostelijke oever. Bekende vindplaatsen liggen tussen Chuanga en Makanjila Point, waaronder Masinje Rocks en Cape Ngombo, deels aan de Mozambikaanse en deels aan de Malawische kant van het meer. De vissen leven op rotskusten in vrij ondiep water, vaak in de overgangszone waar rotsen en zand elkaar afwisselen.

Het water van het Malawimeer is helder, warm, hard en duidelijk alkalisch. Tussen de rotsen groeit een laag algen met kleine diertjes erin, de zogeheten aufwuchs, die voor mbuna’s een belangrijke voedselbron is. Elk mannetje verdedigt een eigen stukje rots met holen en spleten.

Waterwaarden in het aquarium

Hard, alkalisch en schoon water is de basis. Een pH rond 8 en een GH tussen 10 en 20 °dGH sluit goed aan bij het natuurlijke biotoop. In zacht leidingwater kan wat koraalzand of een speciaal Malawi-zout helpen om pH en hardheid stabiel te houden.

  • Temperatuur tussen 24 en 27 °C
  • Wekelijks 25 tot 30% verversen; mbuna’s eten veel en vervuilen het water snel
  • Een krachtige filter en goede zuurstofvoorziening

Aquarium en inrichting

Reken op een bak van minimaal 120 cm en zo’n 240 liter voor één mannetje met een groepje vrouwtjes. Bouw stabiele rotspartijen met veel holen en doorgangen tot vlak onder het wateroppervlak, zodat vrouwtjes en ondergeschikte vissen uit het zicht kunnen zwemmen. Zet de stenen direct op de bodemplaat of op een stuk piepschuim, zodat ze niet omvallen als de vissen eronder graven.

Biotoop nabootsen: grijze rotsen, een bodem van fijn zand en open zwemruimte voor de rotsen. Planten zijn meestal geen succes, omdat ze worden opgegeten of uitgegraven; taaie javavaren op een steen houdt het soms wel.

Gedrag en gezelschap

De johanni is een pittige mbuna. Mannetjes zijn onderling zeer agressief en jagen ook vrouwtjes fel op. Daarom wordt de soort gehouden als harem: één mannetje met minimaal drie vrouwtjes, zodat de aandacht van het mannetje wordt verdeeld. Met maar één vrouwtje loopt dat vrouwtje een groot risico om uitgeput of verwond te raken.

Als medebewoners passen andere mbuna’s van vergelijkbaar formaat en temperament, zoals de gele labidochromis. Vermijd soorten met dezelfde kleuren en verwante Melanochromis-soorten zoals de maingano en de auratus: die worden als concurrent gezien en kunnen met de johanni kruisen.

Voeding

In de natuur: algen en aufwuchs van de rotsen, aangevuld met kleine kreeftachtigen, insectenlarven en ander klein dierlijk voer.

In het aquarium: een plantaardig basisvoer, zoals spirulinavlokken of -korrels voor Malawi-cichliden, aangevuld met af en toe diepvriesvoer zoals mysis of artemia. Te veel eiwitrijk voer, zoals rode muggenlarven, kan bij mbuna’s darmproblemen geven. Geef liever twee keer per dag een kleine portie dan één grote.

Voortplanting

Een dominant mannetje kleurt dieper blauw, poetst een plekje schoon en lokt vrouwtjes naar zich toe. Het vrouwtje legt de eitjes één of enkele tegelijk en neemt ze direct in de bek, waarna het mannetje ze bevrucht. Het vrouwtje draagt de eitjes en larven ongeveer drie weken in de bek en eet in die periode nauwelijks. Een legsel telt meestal enkele tientallen jongen. De jonge visjes eten direct pas uitgekomen artemia en fijngemalen droogvoer. Wie meer jongen wil grootbrengen, vangt het vrouwtje na een week of twee voorzichtig over naar een aparte bak.

Tips uit de praktijk

De johanni wordt vaak als jong, geel visje gekocht zonder dat duidelijk is hoeveel mannetjes er tussen zitten. Houders merken dan pas na enkele maanden, als de mannetjes blauw kleuren, dat de verhouding niet klopt. Een veelgebruikte aanpak is om een grotere groep jonge vissen te kopen en later de overtollige mannetjes terug te brengen naar de winkel of aan een andere houder te geven.

In de hobby is bekend dat de agressie het best beheersbaar is in een bak die vol genoeg is. Een licht overbezet Malawi-aquarium met meerdere mbuna-soorten verdeelt de agressie over meer vissen, zodat niet één vis steeds het doelwit is. Dat werkt alleen met een sterke filter en veel waterverversing.

Advies: verander de rotsopbouw als je nieuwe vissen toevoegt. De bestaande territoria verdwijnen dan en alle vissen moeten opnieuw een plekje zoeken, wat ruzies met nieuwkomers vermindert.

Een veelvoorkomende valkuil is voeding. Johanni’s eten gretig alles wat in het water valt, maar te vet of te eiwitrijk voer zorgt voor een opgezette buik, ook wel Malawi bloat genoemd. Een plantaardige basis met spirulina is veiliger. Houd ook een vastendag per week aan; dat houdt de spijsvertering gezond.

Houders merken vaak dat vrouwtjes door een te fel mannetje achter de stenen gaan schuilen, gehavende vinnen krijgen en niet meer eten. Zorg daarom voor genoeg schuilplekken op verschillende hoogtes en houd de vissen in de gaten. Als één vrouwtje steeds wordt opgejaagd, is een groter aquarium of extra vrouwtjes vaak de oplossing.

Eindadvies: de johanni is een mooie keuze voor wie een Malawi-aquarium van 120 cm of groter heeft en bereid is de groep goed samen te stellen. Kies één mannetje met drie tot vier vrouwtjes, combineer met andere mbuna’s in andere kleuren, en zorg voor hard, schoon water. Dan geniet je jarenlang van het contrast tussen het blauwe mannetje en de oranje vrouwtjes.

Voordelen en nadelen

Voordelen

  • Opvallend kleurverschil tussen mannetjes en vrouwtjes
  • Blijft relatief klein voor een cichlide
  • Sterk en makkelijk te voeren met droogvoer

Nadelen

  • Fel en territoriaal, vooral mannetjes
  • Niet geschikt voor een gewoon gezelschapsaquarium
  • Eet planten en kan kruisen met verwante soorten

Lees ook: aquarium onderhoud: zo houd je je aquarium gezond.

Veelgestelde vragen over de johanni

Hoe groot wordt de johanni?

De johanni (Pseudotropheus johannii) wordt ongeveer 10 tot 12 cm lang. Mannetjes worden meestal iets groter dan vrouwtjes.

Hoe groot moet het aquarium zijn voor johanni’s?

Reken op minimaal 120 cm en zo’n 240 liter, met veel rotsen en holen. In een grotere bak verdeelt de agressie zich beter.

Hoeveel johanni’s houd je samen?

Houd één mannetje met minimaal drie vrouwtjes. Meerdere mannetjes gaan alleen in een ruim aquarium samen, en ook dan blijven ze elkaar fel bestrijden.

Wat is het verschil tussen een mannetje en een vrouwtje?

Volwassen mannetjes zijn blauwzwart met lichtblauwe lengtestrepen. Vrouwtjes en jonge vissen zijn geel tot oranje. Jonge mannetjes zijn eerst ook geel en kleuren later om.

Kun je johanni’s met garnalen houden?

Nee. Johanni’s eten garnalen en slakken, en garnalen passen ook niet bij het harde, alkalische water van een Malawi-aquarium.

Met welke vissen kun je de johanni combineren?

Met andere mbuna’s van vergelijkbaar formaat en in andere kleuren, zoals de gele labidochromis. Vermijd de maingano en andere Melanochromis-soorten, omdat ze op elkaar lijken en kunnen kruisen. Rustige gezelschapsvissen passen er niet bij.

Geschreven door Alessandro, al meer dan tien jaar aquariumhouder en liefhebber van biotoopaquaria. Deze pagina is samengesteld op basis van vakliteratuur en ervaringen van andere houders.

De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke vis en elk aquarium is anders: houd je waterwaarden goed in de gaten en vraag bij twijfel advies bij een aquariumspeciaalzaak.