Grote zoetwaternaald (Microphis boaja)

De grote zoetwaternaald is een van de langste zeenaalden en leeft volledig in zoet water. Een rustige, bijzondere vis voor een soortaquarium.

Grote zoetwaternaald (Microphis boaja)
Foto: Factumquintus, via Wikimedia Commons (publiek domein)

Over deze vis

De grote zoetwaternaald werd in 1850 beschreven door de Nederlandse ichtyoloog Pieter Bleeker, die veel vissen uit toenmalig Nederlands-Indië beschreef. De geslachtsnaam Doryichthys is samengesteld uit de Griekse woorden voor speer en vis, een verwijzing naar het lange, spitse lichaam en de buisvormige snuit. In de literatuur kom je de soort ook tegen onder oudere namen, zoals Syngnathus boaja en Microphis boaja. Die wisselende plaatsing laat zien hoe lastig de zeenaalden van zoet en brak water taxonomisch te ordenen zijn.

Het is de grootste bekende zoetwaterzeenaald en daarmee een buitenbeentje binnen een familie die verder vooral uit zeevissen bestaat. Het lichaam is lang en stijf, omdat het bedekt is met benige ringen in plaats van gewone schubben. Het wordt daardoor weinig buigzaam, en de vis zwemt dan ook rustig en bijna sierlijk met golvende bewegingen van de rugvin. De tekening bestaat uit afwisselend blauwe en bruine dwarsbanden over romp en staart, waardoor hij tussen waterplanten en wortels goed schuilgaat.

In het wild leeft de soort in beken en rivieren in Zuidoost-Azië, onder meer in Indonesië, Maleisië, Thailand, Cambodja en Vietnam. Hij houdt zich op tussen oeverbegroeiing en verzonken hout, en jaagt daar op kleine kreeftachtigen, wormen en insecten. Zoals alle zeenaalden zuigt hij zijn prooi in één beweging naar binnen via de smalle mondopening. Grotere prooi past dus simpelweg niet, wat verklaart waarom hij in het aquarium zo afhankelijk is van heel klein levend voer.

Bij de voortplanting zorgt het mannetje voor de eieren, die hij tot de jongen uitkomen met zich meedraagt. Deze broedzorg is typisch voor de hele familie van zeenaalden en zeepaardjes en is een van de redenen waarom deze vissen zoveel belangstelling wekken. De IUCN beschouwt de soort als ‘data deficient’: er is te weinig bekend over aantallen en bedreigingen om een goede inschatting te maken. Wildvang voor de aquariumhandel gebeurt wel, maar over de omvang is weinig gepubliceerd. Kweek in het aquarium komt nauwelijks voor.

In het kort

Wetenschappelijke naamMicrophis boaja (voorheen Doryichthys boaja)
FamilieSyngnathidae (zeenaalden en zeepaardjes)
HerkomstZuidoost-Azië (Thailand, Maleisië, Borneo, Sumatra)
VindplaatsAzië – Thailand, Maleisië, Indonesië (Borneo, Sumatra) – Rivieren en riviermondingen
Maximale grootte30–40 cm
Minimale aquariumgrootte200 liter (120 cm)
Temperatuur24 – 28 °C
pH6,5 – 7,5
Hardheid (GH)5 – 15
GroepsgroottePaar of kleine groep
GedragVreedzaam, traag
MoeilijkheidMoeilijk
Levensduur3–5 jaar
KarakterVreedzaam
Eet kleine vissenNee
VinnenbijterNee
Veilig met garnalen en slakkenNee
Kwetsbaar voor vinnenbijtersJa
Geschikt voor gezelschapsaquariumJa
Minimale groepsgroottePaar of kleine groep

Welke vissen passen bij de Grote zoetwaternaald?
Check het in de Combinatiechecker en zie direct of jouw combinatie goed, matig of slecht is.

Wat betekent de naam?

Microphis komt van het Griekse mikros (‘klein’) en ophis (‘slang’), waarschijnlijk naar de slangachtige vorm. Het geslacht werd in 1853 beschreven door Kaup.

boaja is niet uitgelegd. Mogelijk is het een verlatijnsing of andere spelling van buaya, uit sumpit buaya, de lokale naam in Indonesië.

De soort werd in 1850 beschreven door Bleeker. Vroeger stond hij bekend als Doryichthys boaja.

Bron: The ETYFish Project

Natuurlijke leefomgeving

Rustige rivieren en beken met begroeide oevers en verzonken takken.

Waterwaarden in de natuur: neutraal, warm water.

Waterwaarden in het aquarium

  • Rustige stroming

Aquarium en inrichting

Soortaquarium of met zeer rustige vissen, veel planten en takken om zich aan vast te houden.

Biotoop nabootsen: zand, wortels, dichte oeverbeplanting en gedempt licht.

Voeding

In de natuur: kleine garnalen, larven en zoöplankton.

In het aquarium: levende artemia, kleine garnaaltjes en muggenlarven.

Voortplanting

Het mannetje draagt de eieren onder zijn buik tot ze uitkomen.

Tips uit de praktijk

Houders melden dat voeren de grootste uitdaging is: zonder levend voer vermageren ze snel.

De eerste weken na aankoop zijn bepalend. Veel wildvangdieren hebben een lange reis achter de rug en zijn dan al iets vermagerd. Houders geven aan dat je het beste vooraf een bak klaar hebt met een vaste voedselbron, bijvoorbeeld een aparte kweek van levende artemia of watervlooien. Zonder zo’n voorraad kom je snel in de problemen, omdat de vis niets eet wat niet beweegt. Levende prooi is daarom het startpunt, en pas veel later probeert een enkeling met de pincet aangeboden diepvriesvoer.

Ook gedrag pas je pas na weken op. Een gezonde naaldvis staat vaak bijna roerloos tussen planten en schiet met een korte ruk naar voren om prooi op te zuigen. Dat kan vreemd lijken voor wie snelle vissen gewend is, maar het hoort bij de soort. Een vis die aan het oppervlak hangt, hijgt of steeds dunner wordt, heeft juist een probleem. Houd daarom de buik in de gaten: een ingevallen buik is het eerste teken dat er te weinig gegeten wordt.

Bij de keuze van medebewoners geldt hetzelfde als bij andere rustige soorten: snelle etende vissen zijn uit den boze. Een schaal met langzame, kleine vissen die niet in de weg zwemmen kan werken, maar dan moet het voer zo worden aangeboden dat de naaldvis niet steeds wordt weggedrukt. Een soortaquarium blijft de veiligste keuze. Verder is stabiel, schoon water belangrijk, want ze reageren gevoelig op schommelingen en op afval van veel levend voer.

Voor wie is dit een geschikte vis? Voor de houder die tijd en zin heeft om een voedselcultuur bij te houden en een bijzondere vis wil observeren, niet voor beginners. Eerlijk advies: neem alleen dieren die al aan het voer zijn gewend en begin pas als het levende voer geregeld is.

Voordelen en nadelen

Voordelen

  • Uniek zoetwater-zeenaaldje
  • Vreedzaam

Nadelen

  • Vraagt levend voer
  • Kan niet met snelle vissen samen

Veelgestelde vragen over de grote zoetwaternaald

Hoe groot wordt de grote zoetwaternaald?

De grote zoetwaternaald wordt 30 tot 40 cm en is een van de langste zeenaalden. Hij leeft volledig in zoet water.

Hoe groot moet het aquarium zijn voor de grote zoetwaternaald?

Reken op minimaal 200 liter (120 cm). Een rustig aquarium met veel beplanting past het beste bij deze trage vis.

Wat eet de grote zoetwaternaald?

Hij eet levend voer, zoals kleine garnalen, watervlooien en jonge visjes. Daarom is hij moeilijk te houden en kan voeren lastig zijn als er snelle medebewoners zijn.

Met welke vissen kun je de grote zoetwaternaald combineren?

Kies rustige, kleine vissen die niet om het voer concurreren, zoals de Rode kuhli, de Oranjevinrasbora en de Roodstreeprasbora.

Welke planten passen bij de grote zoetwaternaald?

Dichte beplanting, zoals Downoi en Rondbladige rotala, geeft de naaldvis rustplekken en jachtdekking.

Geschreven door Alessandro, al meer dan tien jaar aquariumhouder en liefhebber van biotoopaquaria. Deze pagina is samengesteld op basis van vakliteratuur en ervaringen van andere houders.

De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke vis en elk aquarium is anders: houd je waterwaarden goed in de gaten en vraag bij twijfel advies bij een aquariumspeciaalzaak.