Hydrophlox chrosomus, in het Engels rainbow shiner, is een kleine Noord-Amerikaanse karperachtige uit heldere beken in Alabama, Georgia en Tennessee. In de paaitijd krijgen de mannetjes een roze tot paarse rug, neonblauwe vinnen en rode accenten. Een vreedzame scholenvis voor een koel, stromend aquarium zonder verwarming.

Over deze vis
Hydrophlox chrosomus werd in 1877 beschreven door de Amerikaanse ichtyoloog David Starr Jordan, toen nog als Hybopsis chrosomus. De typelocatie ligt in zijriviertjes van de Etowah bij Rome in Floyd County, Georgia. Lange tijd stond de soort bekend als Notropis chrosomus, en onder die naam wordt hij in winkels en op veel websites nog steeds verkocht. In 2022 verscheen een grote stamboomstudie van de Noord-Amerikaanse shiners (Stout en collega’s, onder leiding van Jonathan Armbruster). Daarin werd het oude geslacht Hydrophlox, al in 1878 door Jordan beschreven, weer als zelfstandig geslacht erkend. De rainbow shiner vormt dat geslacht nu samen met vier verwante soorten, waaronder de ook op AquaKompas beschreven Hydrophlox lutipinnis.
De soort hoort bij de familie Leuciscidae, de Noord-Amerikaanse en Euraziatische witvissen die vroeger bij de Cyprinidae werden ingedeeld. Het lichaam is slank en langgerekt, met een iets naar onderen gerichte bek. Buiten de paaitijd is de vis zilverig met een groenige glans op de rug, een smalle donkere lengtestreep en een lichte band daarboven. Al in die ‘gewone’ kleur valt de soort op door een paarsachtige gloed en een vleugje blauw in de vinnen.
In de paaitijd verandert dat sterk. Mannetjes krijgen een roodpaarse rug, een lichte roodpaarse streep boven de lengteband, glinsterende violette vlekjes en neonblauwe borstvinnen. In de rug- en aarsvin verschijnen felrode vlekken, en de bovenste helft van het oog kleurt rood. Beide seksen krijgen dan kleine paaiknobbeltjes op kop en lijf. Vrouwtjes blijven wat bleker en zijn voller rond de buik. Mannetjes herken je ook buiten de paaitijd vaak aan meer blauw in de kleuren.
Met een lengte van ongeveer 5 tot 8 cm blijft de soort compact. In het wild worden de vissen zelden ouder dan twee jaar en zijn ze na één jaar geslachtsrijp. De soort staat op de Rode Lijst van de IUCN als niet bedreigd. In de Verenigde Staten is de rainbow shiner een populaire vis voor aquarium en vijver, en ook in Europa is hij sinds het begin van deze eeuw steeds vaker te koop. De dieren in de handel komen uit nakweek. Een gangbare Nederlandse naam bestaat niet.
In het kort
| Wetenschappelijke naam | Hydrophlox chrosomus (voorheen Notropis chrosomus) |
|---|---|
| Familie | Leuciscidae |
| Herkomst | Zuidoosten van de Verenigde Staten: Alabama, noordwest-Georgia en zuidoost-Tennessee, stroomgebied van de Mobile Bay |
| Vindplaats | Noord-Amerika – Verenigde Staten – Heldere beken in de stroomgebieden van de Coosa, Cahaba en Alabama |
| Maximale grootte | 8 cm |
| Minimale aquariumgrootte | 100 cm / 200 liter |
| Temperatuur | 10 – 24 °C |
| pH | 6,5 – 7,8 |
| Hardheid (GH) | 5 – 20 °dGH |
| Groepsgrootte | Minimaal 10 |
| Gedrag | Vreedzaam, actieve scholenvis |
| Moeilijkheid | Gemiddeld |
| Levensduur | In het wild meestal tot 2 jaar |
| Karakter | Vreedzaam |
| Eet kleine vissen | Nee |
| Vinnenbijter | Nee |
| Veilig met garnalen en slakken | Ja |
| Kwetsbaar voor vinnenbijters | Nee |
| Geschikt voor gezelschapsaquarium | Ja |
| Minimale groepsgrootte | 10 of meer |
Welke vissen passen bij de Hydrophlox chrosomus?
Check het in de Combinatiechecker en zie direct of jouw combinatie goed, matig of slecht is.
Wat betekent de naam?
Hydrophlox komt van het Griekse hydor (‘water’) en phlox (‘vlam’): een ‘watervlam’, naar de felle kleuren van mannetjes in de paaitijd. Het geslacht werd in 1878 beschreven door Jordan.
chrosomus betekent ‘gekleurd lichaam’, naar de kleurrijke mannetjes.
De soort werd in 1877 beschreven door Jordan, als Hybopsis chrosomus. Later stond hij lang bekend als Notropis chrosomus.
Bron: The ETYFish Project
Natuurlijke leefomgeving
De rainbow shiner leeft vrijwel alleen in het stroomgebied van de Mobile Bay, vooral boven de Fall Line in het heuvelland van Alabama. Hij is algemeen in het stroomgebied van de Coosa en in delen van dat van de Cahaba, en komt ook voor in de Alabama en in de bovenloop van de Black Warrior. Opvallend is dat de soort ontbreekt in het stroomgebied van de Tallapoosa. Populaties in zijbeken van de Tennessee zijn mogelijk door mensen uitgezet, bijvoorbeeld met aasvisjes.
Het leefgebied bestaat uit kleine, heldere bovenloopjes en bronbeken met stroomversnellingen en rustige poelen boven een bodem van grind en zand. Het water is er meestal helder en zuurstofrijk, met duidelijke verschillen tussen zomer en winter. In het voorjaar paait de soort vaak boven de grindhopen die andere vissen bouwen, zoals die van Nocomis– en Campostoma-soorten.
Waterwaarden in het aquarium
De soort is niet kritisch over pH en hardheid; Nederlands kraanwater is meestal geschikt. Belangrijker zijn schoon, zuurstofrijk water en een temperatuur die niet te hoog wordt. Kamertemperatuur rond 18 tot 22 °C is ideaal, en verwarming is niet nodig.
- Onverwarmd; in de zomer liefst niet boven 24 °C
- Flinke stroming en goede beluchting
- Koelere winterperiode, rond 10 tot 15 °C, voor een natuurlijk seizoensritme
- Wekelijks 25 tot 30% verversen
- Vermijd snelle temperatuurwisselingen
Aquarium en inrichting
Een langwerpige bak vanaf 100 cm met veel vrije zwemruimte in het midden. Een stromingspomp of krachtig filter zorgt voor een stroom over de bodem, terwijl rustige hoekjes met planten en hout een plek bieden om bij te komen. Dek het aquarium goed af, zoals bij de meeste snelle scholenvissen.
Biotoop nabootsen: een heuvelbeek met een bodem van zand en rond grind, enkele grotere keien, een paar takken en stevige planten langs de randen. Planten worden niet aangevreten. Een goed bevestigde javavaren of mos op stenen past bij de stroming.
Gedrag en gezelschap
Een levendige, vreedzame scholenvis die vooral in de onderste en middelste waterlagen zwemt. In een groep van tien of meer is hij het meest zelfverzekerd; in kleine aantallen is de soort schuw. Mannetjes laten in de paaitijd hun kleuren aan elkaar zien en jagen kort achter elkaar aan, zonder echte schade.
Geschikt gezelschap zijn andere vissen die koel, zuurstofrijk water met stroming waarderen, zoals de verwante Hydrophlox lutipinnis, het Chinees kardinaaltje en kleine grondels uit koele beken, zoals de Japanse beekgrondel. Vissen met lange vinnen en grote of agressieve soorten passen er minder goed bij.
Voeding
In de natuur: vooral kleine ongewervelden; meer dan 80% van de prooien bestaat uit insectenlarven, met name dansmuglarven, aangevuld met andere kleine dieren uit de stroming.
In het aquarium: een makkelijke eter die vlokken, kleine korrels en diepvriesvoer zoals muggenlarven, daphnia en artemia goed eet. Afwisseling met levend voer bevordert kleur en conditie, vooral in de aanloop naar de paaitijd.
Voortplanting
In het wild paait de soort van april tot juni of juli, bij watertemperaturen van ongeveer 16 tot 25 °C. De eitjes worden vaak boven grindnesten van andere vissen afgezet, waar ze tussen het grind terechtkomen. Er is geen broedzorg. In het aquarium lukt kweek het best met een groep in een bak met grind en stroming, na een koelere winterperiode en een langzame temperatuurstijging in het voorjaar. De jongen hebben eerst zeer fijn voer nodig, zoals infusoria en pas uitgekomen artemia.
Tips uit de praktijk
De rainbow shiner wordt in de hobby vaak gezien als de ’tropische’ kleurvis onder de koudwatervissen. Houders merken wel dat de echte pracht pas zichtbaar wordt als de vissen een natuurlijk seizoensritme krijgen. In de winkel zijn het vaak vrij bleke, zilverige visjes met alleen een paarse glans; wie dat niet weet, kan na de aankoop teleurgesteld zijn.
Warmte is de grootste valkuil. Een aquarium in een warme woonkamer kan in de zomer ver boven de 24 °C komen, en dan nemen zuurstofgebrek en ziektes snel toe. In de hobby is bekend dat een koele plek, extra beluchting en eventueel een ventilator boven het wateroppervlak veel problemen voorkomen. Een tropisch gezelschapsaquarium van 26 °C of warmer is voor deze soort geen goede plek.
Stroming maakt een groot verschil in het gedrag. In stilstaand water hangen de vissen vaak wat doelloos rond; met een duidelijke stroming zwemmen ze als school ertegenin en wordt het gedrag veel natuurlijker. Zorg wel voor rustigere zones waar ze kunnen bijkomen.
Groepsgrootte is net zo belangrijk. Een groepje van vier of vijf is nerveus en verstopt zich vaak; vanaf tien dieren ontstaat echt scholengedrag en durven de vissen meer open water in. Meer mannetjes in de groep geeft in het voorjaar meer kleur, omdat ze elkaar dan uitdagen.
Met garnalen gaat het meestal goed: volwassen garnalen worden met rust gelaten, al worden piepkleine jonge garnalen soms opgegeten. Wie garnalen wil kweken, doet dat dus liever in een aparte bak. Slakken lopen geen gevaar.
Voer is gelukkig weinig problematisch, want de soort eet vrijwel alles. Let wel op springen bij schrikreacties en houd de bak goed afgedekt. Eindadvies: kies deze soort als je een onverwarmd aquarium met stroming wilt en bereid bent de vissen een koelere winter te geven. Dan krijg je in het voorjaar een school paars en blauw gekleurde vissen die zich kan meten met veel tropische soorten.
Voordelen en nadelen
Voordelen
- Prachtige paaikleuren
- Vreedzaam en actief
- Eet makkelijk
- Geen verwarming nodig
- Nakweek in de handel
Nadelen
- Gevoelig voor hoge zomertemperaturen
- Volle kleuren vooral in de paaitijd
- Heeft stroming en een grote groep nodig
- Korte levensduur
Lees ook: water verversen in je aquarium.
Veelgestelde vragen over de Hydrophlox chrosomus
Hoe groot wordt Hydrophlox chrosomus?
De rainbow shiner wordt ongeveer 5 tot 8 cm lang. De meeste volwassen dieren blijven rond 5 tot 6 cm.
Heeft de rainbow shiner verwarming nodig?
Nee. Het is een koudwatervis die het best doet bij 10 tot 24 °C, met een koelere winter. Hoge zomertemperaturen zijn het grootste risico.
Hoeveel rainbow shiners houd je samen?
Minimaal tien. In kleinere groepen is de soort schuw; in een grote school laat hij het mooiste gedrag en de beste kleuren zien.
Hoe groot moet het aquarium zijn?
Reken op minimaal 100 cm en ongeveer 200 liter voor een groep, met veel vrije zwemruimte en stroming.
Kun je rainbow shiners met garnalen houden?
Ja, volwassen garnalen en slakken zijn veilig. Heel kleine jonge garnalen worden soms wel opgegeten.
Wat is het verschil tussen mannetjes en vrouwtjes?
Mannetjes zijn slanker en blauwer; in de paaitijd krijgen ze een roodpaarse rug, neonblauwe borstvinnen en rode vlekken in de vinnen. Vrouwtjes zijn voller en bleker.
De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke vis en elk aquarium is anders: houd je waterwaarden goed in de gaten en vraag bij twijfel advies bij een aquariumspeciaalzaak.
