Zebra obliquidens (Haplochromis latifasciatus)

De Zebra obliquidens is een robuuste, gestreepte haplochromis die je in de handel al jaren aantreft, terwijl hij in de natuur ernstig onder druk staat. Hij komt uit het Victoria-Nijl-stroomgebied in Oeganda en is een dankbare, actieve aanwinst voor wie een Afrikaans cichlidenaquarium zoekt dat wat minder agressief is dan een mbuna-bak.

Zebra obliquidens (Haplochromis latifasciatus)
Eigen foto van Alessandro

Over deze vis

Haplochromis latifasciatus werd in 1929 door de Britse ichtyoloog Regan beschreven, oorspronkelijk als Haplochromis latifasciatus. De soortnaam is opgebouwd uit het Latijnse latus, breed, en fascia, band, en verwijst naar de brede dwarsbanden op de flank. In de hobby is de vis beter bekend als ‘zebra obliquidens’, en daar zit een addertje onder het gras. Er bestaat namelijk ook een echte Haplochromis obliquidens, een andere soort uit het Victoriameer, die zelden in de aquariumhandel te vinden is. De handelsnaam is dus een historische verwarring, geen aanwijzing voor verwantschap.

De vis behoort tot de haplochromine cichliden van Oost-Afrika, een enorme groep die zich in de meren van de regio in korte tijd tot honderden soorten heeft opgesplitst. Astatotilapia is daarbinnen een geslacht van vrij gewone, aanpasbare soorten, en de Zebra obliquidens past in dat beeld: hij is hardhandig genoeg om in aquaria goed te overleven maar toch met genoeg eigen karakter om boeiend te blijven.

Het lichaam is stevig en vrij hoog, met een duidelijk gestreept patroon van donkere dwarsbanden op een lichtere basiskleur. Bij het mannetje komen daar in de paartijd blauwe en gele tinten bij, terwijl vrouwtjes een bescheiden, zilverig-groenachtige kleur houden. Zoals bij veel haplochromis kan de kleurintensiteit sterk wisselen met stemming en rangorde: een dominant mannetje toont zijn banden en kleuren veel duidelijker dan een ondergeschikt dier.

De soort komt voor in het Kyogameer-systeem in Oeganda, inclusief het Bisinameer, en in het Nawampasameer. Het is een gebied van ondiep, moerassig water, wat het beeld van een ‘Victoria-Nijl’-cichlide een beetje op zijn kop zet: het is geen vis van het diepe, heldere meer, maar van vlak water tussen begroeiing. Over zijn precieze leefwijze in het wild is niet veel gepubliceerd.

De beschermingsstatus is zorgelijk. Na de introductie van de Nijlbaars zijn veel haplochromis-soorten in het Victoria-Kyoga-gebied verdwenen, en ook deze soort is in zijn thuisgebied zeer zeldzaam geworden. In aquaria gaat het beter: de vis kweekt makkelijk en wordt al lange tijd gehouden, waardoor er een stabiele aquariumstam bestaat. Het maakt hem een goed voorbeeld van een soort die door de hobby in stand wordt gehouden.

In het kort

Wetenschappelijke naamHaplochromis latifasciatus (voorheen Astatotilapia latifasciata)
FamilieCichlidae (cichliden)
HerkomstOeganda (Kyogameer, deel van het Victoria-Nijl-systeem)
VindplaatsAfrika – Oeganda – Kyogameer (Victoria-Nijl-stroomgebied)
Maximale grootteca. 11 cm
Minimale aquariumgrootte120 cm / 240 liter
Temperatuur24 – 27 °C
pH7,5 – 8,5
Hardheid (GH)8 – 20 °dGH
Groepsgrootte1 mannetje met minimaal 3 vrouwtjes, liefst een groep van 6 of meer
GedragTerritoriaal maar niet overdreven agressief
MoeilijkheidMakkelijk tot gemiddeld
Levensduur6 – 8 jaar
KarakterVreedzaam, territoriaal
Eet kleine vissenNee
VinnenbijterNee
Veilig met garnalen en slakkenNee
Kwetsbaar voor vinnenbijtersNee
Geschikt voor gezelschapsaquariumJa
Minimale groepsgrootteHarem: 1 mannetje met meerdere vrouwtjes

Welke vissen passen bij de Zebra obliquidens?
Check het in de Combinatiechecker en zie direct of jouw combinatie goed, matig of slecht is.

Wat betekent de naam?

Haplochromis komt van het Griekse haplos (‘eenvoudig’). Het werd voorgesteld als ondergeslacht van Chromis voor soorten met ongekerfde tanden. Het geslacht werd in 1888 beschreven door Hilgendorf.

latifasciatus komt van het Latijnse latus (‘breed’) en fasciatus (‘gebandeerd’), naar de vier brede zwarte dwarsbanden op het lichaam.

De soort werd in 1929 beschreven door Regan. Vroeger stond hij bekend als Astatotilapia latifasciata, en volgens ETYFish wordt hij soms nog steeds in Astatotilapia geplaatst.

Bron: The ETYFish Project

Natuurlijke leefomgeving

Haplochromis latifasciatus is beschreven uit het Kyogameer in Oeganda, een ondiep, moerassig meer dat via de Victoria-Nijl met het Victoriameer is verbonden. Het is een bodem- tot middenwater-vis van het open water en de oevers, waar hij zich voedt met kleine dieren die hij opspoort tussen planten en op de bodem.

Het Kyogameer en het naburige Victoriameer zijn sinds de introductie van de Nijlbaars in de jaren vijftig ingrijpend veranderd; talloze haplochromis-soorten zijn er verdwenen of zwaar bedreigd. Ook voor deze soort is de situatie niet rooskleurig: in FishBase staat hij als ernstig bedreigd vermeld (een beoordeling uit 1996), en in het wild is hij zeer zeldzaam geworden. In aquaria wordt hij echter al lang gehouden en gekweekt, waardoor hij als aquariumvis in elk geval behouden blijft.

Waterwaarden in het aquarium

De Zebra obliquidens verlangt hard en basisch water, net als de meeste cichliden uit Oost-Afrika. Hij is vergevingsgezind, maar zacht, zuur water past absoluut niet.

  • Stroming: matig; een gewone buitenfilter met uitstroomarm is voldoende.
  • Zuurstof: goede beluchting is belangrijk, vooral in een druk bezette bak.
  • Verversen: wekelijks een derde tot de helft van het water, met water van vergelijkbare hardheid.
  • Stabiliteit: schommelingen in samenstelling en temperatuur vermijden.
  • Nitraat: houd het laag; bij hoge waarden worden de vissen bleek en gaan ze sterker onderling vechten.

Aquarium en inrichting

Een aquarium van een meter twintig of meer is een goede maat. Richt het in met een zandbodem, een paar stapels rotsen, wat grote keien en eventueel harde planten als Anubias en Java-varen. Er moeten voldoende schuilplaatsen zijn, zodat vrouwtjes en zwakkere mannetjes kunnen ontsnappen.

Laat voldoende open zwemruimte over. Deze vis doorzoekt graag het zand naar voedsel en graaft zo nu en dan kuiltjes voor paaien; bouw daarom alles stabiel op met stenen die op de bodem rusten. Planten in potten of aan stenen vastgemaakt zijn de beste keuze.

Biotoop nabootsen: een ondiep, zanderig aquarium met rotsen en planten. Denk aan de moerassige oevers van het Kyogameer: zand, hout, een paar stenen en wat drijfplanten voor beschutting.

Gedrag en gezelschap

Het mannetje claimt een territorium en bewaakt dat tegen andere mannetjes, maar hij is veel minder ruw dan een gemiddelde mbuna. Houd daarom liefst een groep met meer vrouwtjes dan mannetjes, zodat de aandacht van het mannetje goed wordt verdeeld. Twee mannetjes in een middelgroot aquarium gaan meestal mis.

Als gezelschap passen vergelijkbare rustige, middelgrote Afrikaanse cichliden, zoals de Pauwoogcichlide of de Electric blue. Een andere Victoria-verwant is de Nyererei-cichlide. Combineer hem niet met langzame, fragiele of kleine vissen, en ook niet met zeer agressieve soorten. Kruisingen met verwante haplochromis-soorten komen voor, dus kies bewust.

Voeding

In de natuur: voornamelijk kleine ongewervelden, insectenlarven en ander dierlijk materiaal van de bodem en tussen planten, aangevuld met wat plantaardig materiaal.

In het aquarium: een goede cichlidenkorrel of -vlokken als basis, aangevuld met bloedwormen, muggenlarven, watervlooien, artemia en mysis. Voer twee keer per dag kleine hoeveelheden en laat een keer per week een dag weg. Met een korrel met wat plantaardige bestanddelen blijven de kleuren mooier.

Voortplanting

De Zebra obliquidens is een mondbroeder. Het mannetje krijgt tijdens de paartijd een sterkere kleur en zoekt een kuiltje of een gladde steen; het vrouwtje legt de eitjes en neemt ze direct in de bek, waar ze zich enkele weken ontwikkelen. Een broedsel bestaat doorgaans uit enkele tientallen jongen. Ze zijn meestal goed groot te brengen met fijn voer zoals pas uitgekomen artemia.

Een goede aanpak is om het broedende vrouwtje na een paar dagen apart te zetten in een rustig kweekbakje, zodat ze niet gestoord wordt. Laat haar niet te lang alleen: na het uitspugen moet ze terug naar de groep.

Tips uit de praktijk

De Zebra obliquidens is een verrassend fijne vis voor iedereen die een Afrikaans cichlidenaquarium wil maar geen zin heeft in de vechtpartijen van een mbuna-bak. Hij is actief, zichtbaar in de bak en heeft een prachtige, wat verwassen gestreepte tekening met veel blauw en geel bij het mannetje. Het gedrag is boeiend om te volgen: het mannetje pronkt met zijn kleuren en houdt zijn vrouwtjes goed in de gaten.

Als het water klopt, is hij opvallend makkelijk. Zorg voor hard, stabiel water en genoeg ruimte, dan is het een dankbare vis die zich in aquaria gewoon voortplant. Andere houders merken vaak dat vrouwtjes heel schuw kunnen zijn als er te weinig schuilplaatsen zijn. Zet er dus rotsen en hout in.

Eerlijk advies: geschikt voor de gevorderde beginner die van een gezelschapsaquarium met Afrikaanse cichliden houdt. Minder geschikt voor mensen met zacht water zonder zin om het te behandelen, of voor wie een kleine bak van 80 cm heeft. Koop bij een kweker zodat de lijn zuiver blijft.

De eerste weken na aankoop zijn jonge Zebra obliquidens vaak nog vrij kleurloos en vrij schuw. Ze zien er dan als grijzige, gestreepte visjes uit, en pas na een paar maanden zie je wie er mannetje wordt. Geef ze in die periode meteen schuilplaatsen en een rustig begin; verhuizen kost ze wat eetlust, maar dat komt binnen een paar dagen goed. Koop liefst zes of meer jonge vissen, zodat er na het uitkleuren nog genoeg vrouwtjes overblijven.

Eten is bijna nooit een probleem. Ze grijpen zowel korrel als levend en diepvriesvoer. Een kieskeurige vis voer je met diepvries muggenlarven of mysis, en je gaat daarna langzaam over op korrel. Let op voor overvoeren: ze zijn gulzig, en een te vet dieet kan op termijn tot leverproblemen en opgeblazen vissen leiden.

Typische fouten zijn te zacht water en te weinig vrouwtjes. Bij zacht water worden de vissen bleek en vatbaar voor ziektes, en bij te weinig vrouwtjes wordt het mannetje pesterig. Andere houders merken vaak dat ze het beste doen in een groep met een duidelijke rangorde en genoeg ruimte.

Wat je pas na maanden ziet: het mannetje kiest een vaste plek, bijvoorbeeld bij een steen, en verdedigt die het hele jaar door. Sterker, hij laat zijn kleuren pas echt zien als er vrouwtjes in de buurt zijn. Vrouwtjes die een broedsel dragen, zoek je een tijd niet meer in het zicht; dat is normaal. Kweken gaat vrijwel vanzelf, en de jongen groeien snel op fijn voer. Wie ze met verwante haplochromis-soorten mengt, krijgt kruisingen, dus houd één soort per bak.

Voor wie is hij geschikt? Voor de gevorderde beginner met een bak van minimaal 120 cm en hard water, die een actieve, wat rustiger Afrikaanse cichlide wil. Voor een klein aquarium of zacht water is hij niet geschikt. Eerlijk advies: koop bij een kweker, houd een groepje met meer vrouwtjes dan mannetjes en zie hem als een dankbare soort die je bovendien helpt in stand te houden.

Voordelen en nadelen

Voordelen

  • Actief en goed zichtbaar
  • Rustiger dan de meeste mbuna
  • Kweekt makkelijk in een goed ingerichte bak
  • Bijdrage aan het behoud van een bedreigde soort

Nadelen

  • Vraagt hard water en een ruim aquarium
  • Mannetjes onderling onverenigbaar in kleine bakken
  • Vrouwtjes zijn onopvallend van kleur

Lees ook: Welke vissen passen bij elkaar en Water verversen in je aquarium.

Veelgestelde vragen over de Zebra obliquidens

Hoe groot wordt de Zebra obliquidens?

Hij wordt ongeveer 11 cm. Voor een groep heb je een aquarium nodig van minimaal 120 cm en 240 liter.

Met hoeveel Zebra obliquidens houd je ze samen?

Houd 1 mannetje met minimaal 3 vrouwtjes, liefst een groep van 6 of meer. Het mannetje is territoriaal, maar niet overdreven agressief.

Hoe oud wordt de Zebra obliquidens?

Met goede verzorging wordt hij 6 tot 8 jaar oud.

Met welke vissen kun je de Zebra obliquidens combineren?

Combineer hem met andere stevige cichliden van vergelijkbaar formaat, zoals de Pundamilia-cichlide, de Kadango-cichlide en de Red empress.

Welke planten passen bij de Zebra obliquidens?

Kies robuuste planten die op hout of steen groeien, zoals het speerblad en de Afrikaanse watervaren. Die worden niet snel uitgegraven.

Geschreven door Alessandro, al meer dan tien jaar aquariumhouder en liefhebber van biotoopaquaria. Deze pagina is samengesteld op basis van vakliteratuur en ervaringen van andere houders.

De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke vis en elk aquarium is anders: houd je waterwaarden goed in de gaten en vraag bij twijfel advies bij een aquariumspeciaalzaak.