Regenboogcichlide (Herotilapia multispinosa)

De regenboogcichlide is een kleine, relatief vreedzame cichlide uit Midden-Amerika die van kleur kan wisselen als een kameleon: van goudgeel met rode en blauwe glans tot bijna zwart met geel tijdens het broeden.

Regenboogcichlide (Herotilapia multispinosa)
Eigen foto van Alessandro

Over deze vis

De regenboogcichlide werd in 1867 door Albert Günther beschreven, oorspronkelijk in het geslacht Heros. Later kreeg hij een eigen geslacht, Herotilapia, waarvan de naam is samengesteld uit Heros en Tilapia. De soortnaam multispinosus is Latijn voor ‘met veel stekels’ en verwijst naar het grote aantal stekelstralen in de rug- en aarsvin. In de hobby en op deze pagina zie je ook de naam Archocentrus multispinosus, want lange tijd werd de soort daar ingedeeld. DNA-onderzoek liet later zien dat zijn naaste verwanten elders zitten, onder andere bij de geslachten Tomocichla en Astatheros, en tegenwoordig heet hij weer Herotilapia multispinosa. Zo is hij een van de cichliden met de meest wisselende naam in de literatuur.

Zijn bijnaam dankt hij aan de wisseling in kleur, want een regenboog is hij niet. De basiskleur is geelbruin tot goudgeel, met een rij donkere vlekken van het oog tot de staartwortel. Binnen een paar seconden kunnen de vlekken samenvloeien tot horizontale of verticale banden, en kan het hele lichaam donkerbruin tot bijna zwart worden met heldergele accenten. Dat is een opvallend kenmerk voor een zoetwatervis en het gebeurt bij stemmingswisselingen, bij baltsen en tijdens het broeden. Uiterlijke sekseverschillen zijn klein, al worden mannetjes iets groter en krijgen ze langere vinpunten. De meeste dieren blijven in de bak wat kleiner dan de maximale lengte in de tabel.

In het wild leeft hij aan zowel de Atlantische als de Pacifische kant van Midden-Amerika, van Honduras via Nicaragua tot Costa Rica. Hij zoekt troebele, ondiepe plekken op, zoals de begroeide randen van meren, beken en kleine poelen. Zijn tanden hebben drie punten en zijn een aanpassing aan het afschrapen van draadalgen en ander plantenmateriaal, en hij eet daarnaast detritus, kleine insecten en soms kleine vis. Dat past bij een vis die in het aquarium zelden een echte rover wordt. Buiten zijn natuurlijke gebied leeft een populatie ingevoerde dieren in een warmwaterbron bij Hévíz in Hongarije.

De IUCN geeft de soort de status Least Concern. Hij is in de hobby al tientallen jaren een gewilde en betaalbare vis, en kweekvissen zijn ruim verkrijgbaar. Hij legt zijn eitjes op een verticaal stuk steen of hout, tussen de vijfhonderd en duizend of meer per keer, en beide ouders bewaken de jongen weken. Onder houders geldt hij als een van de beste instappers in Midden-Amerikaanse cichliden, juist omdat hij het karakter van een grote cichlide heeft zonder de agressie.

In het kort

Wetenschappelijke naamHerotilapia multispinosa (in de handel vaak nog Archocentrus multispinosus)
FamilieCichlidae
HerkomstHonduras, Nicaragua en Costa Rica
VindplaatsMidden-Amerika – Honduras, Nicaragua, Costa Rica – Nicaraguameer, Managuameer en rivieren
Maximale grootte12 cm
Minimale aquariumgrootte100 cm / 200 liter
Temperatuur22 – 30 °C
pH7,0 – 8,0
Hardheid (GH)5 – 20 °dGH
GroepsgroottePaar
GedragVrij vreedzaam, territoriaal bij het broeden
MoeilijkheidMakkelijk
Levensduur8 – 10 jaar
KarakterVreedzaam, territoriaal
Eet kleine vissenNee
VinnenbijterNee
Veilig met garnalen en slakkenNee
Kwetsbaar voor vinnenbijtersNee
Geschikt voor gezelschapsaquariumJa
Minimale groepsgroottePaar

Welke vissen passen bij de Regenboogcichlide?
Check het in de Combinatiechecker en zie direct of jouw combinatie goed, matig of slecht is.

Wat betekent de naam?

Herotilapia is een samenvoeging van Heros en Tilapia: het bijzondere gebit doet denken aan Tilapia, terwijl alle andere kenmerken bij Heros passen. Het geslacht werd in 1904 beschreven door Pellegrin.

multispinosa komt van het Latijnse multi (‘veel’) en spinosus (‘stekelig’). De beschrijver legde het niet uit; mogelijk slaat het op het grotere aantal stekels in de aarsvin (11) vergeleken met de zebracichlide (10).

De soort werd in 1867 beschreven door Günther.

Bron: The ETYFish Project

Natuurlijke leefomgeving

De regenboogcichlide leeft in meren, lagunes en langzaam stromende rivieren van Midden-Amerika, onder meer in het Nicaraguameer en het Managuameer. Vaak zijn dat plekken met modderige of zandige bodems, begroeiing en veel ondiepe oeverzones.

In tegenstelling tot veel verwanten heeft de soort tanden met drie punten, een aanpassing aan het afgrazen van algen en plantenmateriaal.

Waterwaarden in het aquarium

Een robuuste vis die in vrijwel elk leidingwater goed doet, zolang het schoon is.

  • Lichte tot matige stroming
  • Wekelijks 30% verversen
  • Ruim bemeten filter vanwege de stevige eetlust

Aquarium en inrichting

Een aquarium vanaf 100 cm met een zachte zandbodem, enkele grotere stenen en stukken hout is voldoende voor een paar. Richt het zo in dat er meerdere ‘eilanden’ ontstaan, zodat andere vissen kunnen uitwijken wanneer het paar broedt.

Houd rekening met planten: zachte soorten worden aangevreten. Anubias, javavaren en cryptocorynes houden het meestal wel.

Biotoop nabootsen: fijn zand, ronde stenen, wortelhout en een zonnige hoek met algengroei op stenen.

Gedrag en gezelschap

Voor een Midden-Amerikaanse cichlide is dit een van de vriendelijkste soorten. Buiten de broedtijd laat hij andere vissen grotendeels met rust. Goede medebewoners zijn onder andere de zebracichlide in een ruime bak, levendbarende soorten zoals de zwaarddrager of stevige meervallen.

Voeding

In de natuur: algen, detritus, plantenmateriaal en kleine ongewervelden.

In het aquarium: kies een voer met veel plantaardige componenten, zoals spirulinakorrels, en vul aan met diepvries muggenlarven en mysis. Te veel eiwitrijk voer kan spijsverteringsproblemen geven.

Voortplanting

Mannetjes worden groter en krijgen langere vinpunten. Tijdens het broeden verkleurt het paar naar zwart met geel. De eitjes worden op een steen afgezet, beide ouders verzorgen eitjes en jongen. De kweek is eenvoudig.

Tips uit de praktijk

Wie regenboogcichliden voor het eerst van kleur ziet wisselen, denkt vaak dat er iets mis is. Binnen een uur kunnen ze van goudgeel naar pikzwart gaan. Dat is het teken dat ze gaan broeden; vaak liggen er de volgende dag eitjes.

Het grote pluspunt: ze hebben het karakter van een grote cichlide, zonder de agressie. Ze graven, bouwen en verdedigen, maar maken je bak geen slagveld.

Minpunt is dat ze zachte planten als salade beschouwen. Houd daar vooraf rekening mee, dan heb je er veel plezier van.

De eerste weken na aankoop zijn bij de regenboogcichlide meestal onspectaculair. Jonge vissen zijn geelgrijs, wat schuw en houden zich in de buurt van stenen. Ze eten vrijwel alles wat je geeft: korrels met spirulina, bevroren muggenlarven en mysis. Kieskeurig is de soort niet, dus trucjes zijn zelden nodig. Wat wel helpt is een paar dagen wat lager licht en een schuilplek, zodat de kleuren na een week of twee tevoorschijn komen.

Andere houders merken vaak dat het gedrag pas na enkele maanden echt losbarst. Zodra de vissen zich veilig voelen, begint het paar een steen schoon te poetsen, kuilen te graven en de rest van de bak op afstand te houden. Dan zie je ook dat zwart-gele broedkleed. Het gaat meestal om vertoon; echt schade toebrengen doen ze zelden, maar een kleine, langzame tankgenoot kan wel in een hoek belanden. Met een paar extra stenen en onderbroken zichtlijnen blijft het meestal rustig.

De typische fouten zijn planten die als salade eindigen en een bak die te klein is voor een paar dat gaat broeden. Zachte planten zoals stengelplanten en Vallisneria zijn snel opgegeten, en ook Java-mos wordt afgeknabbeld. Verder zie je gaatjesziekte en trage, dikke vissen als ze te vet gevoerd worden; geef plantaardig voer en houd de porties klein. Een wekelijkse verversing van ongeveer een derde houdt de vissen in goede conditie.

Als combinatie werkt hij goed met andere stevige, snelle vissen van vergelijkbare grootte. Voor kweek geef je het paar rust en een vlakke steen, en dan is het vaak snel raak. De jongen groeien vlot en de aanwas is groot, dus bedenk vooraf waar ze heen kunnen. Eindadvies: een heerlijke, sterke vis voor wie een eerste Midden-Amerikaanse cichlide zoekt, mits je bereid bent de planten aan te passen. Voor een kleine gezelschapsbak met tere vissen is hij niet de juiste keuze.

Voordelen en nadelen

Voordelen

  • Opvallende kleurwisselingen
  • Relatief vreedzaam voor een Midden-Amerikaan
  • Makkelijk te kweken

Nadelen

  • Eet zachte planten
  • Territoriaal tijdens het broeden

Lees ook: aquarium algen bestrijden.

Veelgestelde vragen over de regenboogcichlide

Hoe groot wordt de regenboogcichlide?

De regenboogcichlide (Herotilapia multispinosa) wordt maximaal 12 cm. Hij kan van kleur wisselen, vooral tijdens het broeden.

Hoe oud wordt de regenboogcichlide?

Met goede verzorging wordt hij 8 tot 10 jaar oud.

Met hoeveel regenboogcichliden houd je ze samen?

Houd ze als paar. Tijdens het broeden worden ze territoriaal, dus zorg voor genoeg schuilplekken en ruimte.

Hoe groot moet het aquarium zijn voor de regenboogcichlide?

Een aquarium van minimaal 100 cm (200 liter) is geschikt voor een paar. Zo is er ruimte om een eigen territorium af te bakenen.

Is de regenboogcichlide geschikt voor beginners?

Ja, hij is makkelijk te houden en relatief vreedzaam voor een cichlide. Buiten de broedtijd kun je hem goed met andere stevige vissen combineren.

Met welke vissen kun je de regenboogcichlide combineren?

Combineer hem met stevige, vreedzame vissen zoals de platy, de zwaarddrager en de grote naaldmeerval. Houd hem niet samen met kleine, schuwe vissen, zeker niet tijdens het broeden.

Welke planten passen bij de regenboogcichlide?

Stevige planten zoals hartbladige zwaardplant en kruipende ludwigia passen goed. Cichliden graven soms in de bodem, dus zet planten stevig vast.

Geschreven door Alessandro, al meer dan tien jaar aquariumhouder en liefhebber van biotoopaquaria. Deze pagina is samengesteld op basis van vakliteratuur en ervaringen van andere houders.

De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke vis en elk aquarium is anders: houd je waterwaarden goed in de gaten en vraag bij twijfel advies bij een aquariumspeciaalzaak.