De altum-maanvis is de hoge, elegante wildvangvariant van de maanvis: een vis met een lange, bijna rechte voorkop en vinnen die als zeilen boven het water uitsteken. Hij komt uit het zwarte water van de Orinoco en de Río Negro en geldt bij veel houders als de koning van de maanvissen. Prachtig, maar ook veeleisend: dit is geen vis voor een eerste Zuid-Amerikaanse bak.

Over deze vis
De altum-maanvis werd in 1903 beschreven door de Franse ichtyoloog Jacques Pellegrin als Pterophyllum altum. De geslachtsnaam komt uit het Grieks en betekent zoiets als ‘vleugelblad’, een verwijzing naar de bladvormige, zijdelings afgeplatte vis met vleugelachtige vinnen. De soortnaam altum is Latijn voor ‘hoog’, wat precies de bedoeling is: van alle maanvissen is deze het hoogst. Het geslacht Pterophyllum telt naast de altum ook de gewone maanvis (P. scalare) en P. leopoldi, en de drie behoren tot de cichliden van Zuid-Amerika.
Wat een echte altum onderscheidt van een gewone maanvis is vooral de kop: het voorhoofd heeft een duidelijke inkeping boven de neusgaten, waardoor het profiel steil en haast hol oogt. Het lichaam is zilverkleurig met drie bruinrode verticale banden, en de vinnen hebben rode streepjes. Volwassen dieren krijgen rode vlekjes en een blauwgroene tint op de rug. Bij opwinding verschijnt een zwarte vlek op het kieuwdeksel. Een grote altum kan van vinpunt tot vinpunt zo’n dertig tot achtendertig centimeter hoog worden, terwijl het lijf zelf veel kleiner blijft. Uiterlijke verschillen tussen de geslachten zijn nauwelijks te zien.
In het wild komt de soort voor in het stroomgebied van de Orinoco en het bovenste deel van de Río Negro, in het zuiden van Venezuela, het zuidoosten van Colombia en het uiterste noorden van Brazilië. Bekende vindplaatsen zijn de Río Atabapo en de Río Inírida, en het gebied rond de Casiquiare en de Guainía. Het is zwart water: helder, bruin van de humuszuren en zeer arm aan mineralen. In de regentijd trekken de vissen het overstroomde bos in, waar ze zich tussen ondergedoken wortels en takken ophouden. Ze eten kleine kreeftachtigen en insecten. Ook hun eitjes leggen ze bij voorkeur op verticaal hout, terwijl de gewone maanvis vaker een plantenblad kiest.
De IUCN geeft de soort de status Least Concern. Toch is bijna alles wat in de handel komt wildvang, en die aanvoer is seizoensgebonden: in Europa zie je de vissen vooral in de late zomer tot en met de vroege winter. Hoge sterfte tijdens het transport en het aanpassen aan andere omstandigheden maakt de altum tot een dure vis. Kweek van echte wildvang is in het aquarium zeer moeilijk, al is er inmiddels meer nakweek dan vroeger. Let daarbij op de naam: kruisingen met de gewone maanvis komen voor, en vissen die als ‘altum’ worden verkocht zijn niet altijd zuiver.
In het kort
| Wetenschappelijke naam | Pterophyllum altum |
|---|---|
| Familie | Cichlidae (cichliden) |
| Herkomst | Colombia en Venezuela (Río Inírida, Río Atabapo, boven-Orinoco) |
| Vindplaats | Zuid-Amerika – Colombia, Venezuela – Río Inírida, Río Atabapo en boven-Orinoco |
| Maximale grootte | Ca. 18 cm lichaamslengte (met vinnen tot ca. 30 cm hoog) |
| Minimale aquariumgrootte | 150 cm / 500 liter (minstens 60 cm hoog) |
| Temperatuur | 27 – 31 °C |
| pH | 4,5 – 6,5 |
| Hardheid (GH) | 0 – 5 °dGH |
| Groepsgrootte | Minimaal 6 (jonge dieren opgroeien laten als groep) |
| Gedrag | Vreedzaam tegen grote vissen; jaagt op kleine vissen |
| Moeilijkheid | Specialist |
| Levensduur | 10 jaar of langer |
| Karakter | Roofvis (eet kleine vissen) |
| Eet kleine vissen | Ja |
| Vinnenbijter | Nee |
| Veilig met garnalen en slakken | Nee |
| Kwetsbaar voor vinnenbijters | Ja |
| Geschikt voor gezelschapsaquarium | Ja |
| Minimale groepsgrootte | 6 of meer |
Welke vissen passen bij de Altum-maanvis?
Check het in de Combinatiechecker en zie direct of jouw combinatie goed, matig of slecht is.
Wat betekent de naam?
Pterophyllum komt van het Griekse pteron (‘vleugel’) en phyllon (‘blad’): een ‘gevleugeld blad’, vermoedelijk naar de hoge, brede, driehoekige rugvin. Het geslacht werd in 1840 beschreven door Heckel.
altum is Latijn voor ‘hoog’, naar het hogere lichaam vergeleken met P. scalare.
De soort werd in 1903 beschreven door Pellegrin.
Bron: The ETYFish Project
Natuurlijke leefomgeving
De altum leeft in het bovenstroomse gebied van de Orinoco en in zijrivieren als de Inírida en de Atabapo, daarnaast in het bovenste deel van de Río Negro. Het gaat om zwart water: helder, sterk bruin gekleurd door humuszuren en extreem arm aan mineralen. Zulk water is zeer zuur en bijna volledig zonder hardheid.
In de natuur staan altums tussen overhangende takken, ondergedoken wortels en boomstammen die in de regentijd in het overstroomde bos liggen. Ze zwemmen vaak in groepen in de rustige zones langs de oever en gebruiken de verticale structuren als schuilplaats en als ondergrond voor de eitjes. Tussen het hout leven kleine tetra’s en andere vissen, maar die worden door de altum gezien als prooi.
Waterwaarden in het aquarium
Wildvang-altums zijn de gevoeligste van alle maanvissen. Het gaat bij deze soort niet zozeer om een mooi getal, maar om stabiliteit en schone omstandigheden. Bijna alle uitval komt door water dat te hard, te schaars ververst of te koud is.
- Gebruik osmosewater of ontzout water, eventueel gemengd met een klein beetje kraanwater, en laat het aanzuren met bijvoorbeeld els- of eikenblad en turf.
- Houd de temperatuur duidelijk hoger dan bij een gewone maanvis; kou geeft snel darmproblemen en ziektes.
- Ververs vaak en in kleine porties (bijvoorbeeld twee keer per week een kwart), met water van exact dezelfde samenstelling.
- Zorg voor rustige stroming en een goed geluchte bak; de vissen willen geen krachtige straal.
- Nitraat en organisch afval zijn een groot risico, dus filter goed maar voer bewust.
Aquarium en inrichting
Denk in hoogte. Door zijn lichaamsvorm heeft de altum een bak nodig van minstens zestig centimeter diep in hoogte, liefst nog meer. Een lage bak van 100 bij 40 werkt niet: de vinnen slepen dan bijna over de bodem en de vis komt nooit tot rust. Een grote bak van 150 cm of langer met flink hoogte is het startpunt.
Richt de bak in met verticaal hout, wortels en steenmateriaal dat niets aan het water afgeeft. Een donker, zacht zandbed, een dun laagje bladeren en drijfplanten voor gedempt licht doen de rest. Plantenkeuze is beperkt tot soorten die zacht, zuur water verdragen, zoals Echinodorus, Cryptocoryne en Anubias op hout.
Biotoop nabootsen: gebruik een donker zandbed, een paar grote wortels die schuin of rechtop staan, veel bladeren voor tannines en gedempt licht. Kies hoge, langzaam stromende omstandigheden en houd het aantal bodemvissen klein.
Gedrag en gezelschap
Altums zijn rustige, sociale vissen. Onderling stellen ze een rangorde vast, met af en toe een duw of een ruzie om de beste plek. Bij een groep van zes of meer verdelen de agressie zich, dus laat je een jonge groep samen opgroeien in plaats van twee losse vissen te kopen.
Als tankgenoot kies je grote, vreedzame vissen uit hetzelfde biotoop, bijvoorbeeld discus als de temperatuur klopt, of vreedzame bodemvissen. Kleine tetra’s zoals neontetra’s zijn geen goed idee: die eindigen als voer. Combineer hem ook niet met de gewone maanvis, omdat die een andere temperatuur en waterkwaliteit wil.
Voeding
In de natuur: altums eten kleine kreeftachtigen, insecten en insectenlarven die ze van de oppervlakte en tussen het hout plukken.
In het aquarium: wildvangvissen zijn eerst vaak koppig en willen levend en bevroren voer, zoals zwarte muggenlarven, Artemia en watervlooien. Na een tijd gaan ze over op kwaliteitskorrels. Tip: begin met levend voer en bouw daarna rustig over. Voer kleine porties, twee tot drie keer per dag, en haal restjes snel weg.
Voortplanting
Altums leggen hun eitjes op een verticaal oppervlak, zoals een blad of een leiplaat. Bij wildvang lukt het zelden in een gewoon aquarium, omdat het water echt extreem zacht en zuur moet zijn. Sekseverschillen zijn nauwelijks te zien; je herkent een broedpaar pas als twee vissen samen een plek schoonmaken.
De ouders eten de eieren nog weleens op, dus veel kwekers halen de eieren weg en laten ze kunstmatig uitkomen. Kweek van de eerste generatie in eigen bak is een zeldzaam succes.
Tips uit de praktijk
Eerlijk gezegd: de altum verdient veel respect en is geen vis voor beginners. Zelfs wie maandenlang alles goed doet, kan na één vergeten waterwissel een handvol vissen verliezen. Dit zijn geen vissen die je even snel vergeeft als een gewone maanvis.
Wat wel opvalt: wie het water op orde heeft, krijgt een verrassend rustige groep vissen die elegant door de bak zwemt. De hoogte en de schitterende vinnen maken dat een goed ingerichte altumbak veel indruk maakt op bezoekers. Veel houders melden dat kweek in de handel al veel beter gaat dan vroeger, dus zoek nakweek als je begint.
Advies: kom je van gewone maanvissen, ga dan eerst een tijd met zacht water werken en koop bij een gespecialiseerde kweker of speciaalzaak. Wil je gewoon een mooie maanvis, kies dan de standaardsoort. Wil je uitdaging, dan is dit een prachtige vis.
De eerste weken na aankoop bepalen bij een altum bijna alles. Wildvang komt vaak mager en gestrest binnen, staat dagenlang met dichte vinnen in een hoek en weigert droog voer. Wat houders meestal doen is beginnen met levend of bevroren zwarte muggenlarven, artemia en watervlooien, de bak dim houden en de eerste week niets aan het water veranderen. Pas als de vissen rustig door de bak zwemmen en gretig eten, bouw je voorzichtig over op korrels, door die eerst tussen het levende voer te mengen.
Andere houders merken vaak dat de kleur en de houding pas na maanden echt goed worden. Een vis die eerst grijs en schuw was, krijgt met de tijd de rode tekening en die trotse, rechte kop. In een groep zie je dan ook de rangorde: de grootste vis kiest de mooiste plek bij het hout en de rest schikt zich, meestal zonder veel gedoe. Twee losse vissen gaan vaker mis dan een groepje, omdat de zwakste dan de volle laag krijgt.
De typische fouten zijn water dat te hard of te vers is, te lage temperatuur en te grote verversingen ineens. Je ziet het aan darmproblemen, witte draadvormige uitwerpselen, vissen die niet meer eten en vinnen die afbrokkelen. Ook zijn altums gevoelig voor gaatjesziekte en voor parasieten die met wildvang meekomen; een quarantainebak en rustig acclimatiseren zijn dan geen luxe. Wie de bak stabiel houdt en steeds kleine porties water met dezelfde samenstelling ververst, heeft de meeste problemen al voorkomen.
Eindadvies: begin niet aan de altum als eerste maanvis. Ervaar eerst hoe zacht, zuur water beheren voelt, kies zo mogelijk nakweek en geef de vissen een echt hoge bak met hout. Dan krijg je een sierlijke groep die jarenlang meegaat en die veel meer indruk maakt dan een gewone maanvis. Wie geen zin heeft in zacht water en veel onderhoud, is beter af met de standaardsoort.
Voordelen en nadelen
Voordelen
- Indrukwekkende, hoge vorm en prachtige vinnen
- Rustig, sociaal en vreedzaam tegen grote vissen
- Past goed in een zwartwaterbiotoop
- Een echte blikvanger voor wie iets bijzonders zoekt
Nadelen
- Vraagt een hoog aquarium, zeer zacht en zuur water en een hogere temperatuur
- Gevoelig, zeker als wildvang
- Eet kleine vissen op
- Duur in aanschaf
Lees ook: water verversen in je aquarium en een biotoopaquarium inrichten.
Veelgestelde vragen over de altum-maanvis
Hoe groot wordt de altum-maanvis?
Het lichaam wordt ongeveer 18 cm lang, maar met de vinnen is de vis tot ongeveer 30 cm hoog. Daarom heeft hij een hoog aquarium nodig.
Met hoeveel altum-maanvissen houd je ze samen?
Houd minimaal 6 dieren samen en laat jonge vissen als groep opgroeien. Zo ontstaat vanzelf een rustige rangorde.
Hoe groot moet het aquarium zijn voor altum-maanvissen?
Kies een aquarium van minimaal 150 cm en 500 liter, dat bovendien minstens 60 cm hoog is. Zonder die hoogte komen de lange vinnen niet tot hun recht.
Met welke vissen kun je de altum-maanvis combineren?
De altum is vreedzaam tegen grotere vissen, maar jaagt op kleine soorten. Goede buren zijn de meta-pantsermeerval en de witgestipte doornmeerval, die vooral de bodem gebruiken.
Welke planten passen bij de altum-maanvis?
Hoge, stevige planten zoals de Amazonezwaardplant en de Braziliaanse waternavel bootsen zijn natuurlijke omgeving na. Laat voldoende open zwemruimte vrij.
De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke vis en elk aquarium is anders: houd je waterwaarden goed in de gaten en vraag bij twijfel advies bij een aquariumspeciaalzaak.
