Hommelcichlide (Pseudotropheus crabro)

De hommelcichlide dankt zijn naam aan de gele en zwarte banden waarmee jonge vissen en vrouwtjes op een hommel lijken. Volwassen mannetjes worden donker, bijna zwart. Bijzonder is zijn gedrag in het wild: hij werkt als schoonmaakvis voor een grote meerval.

Hommelcichlide (Pseudotropheus crabro)
Foto: Nicolas Couthouis, via Wikimedia Commons (CC BY-SA 2.5)

Over deze vis

De hommelcichlide werd in 1982 door Ribbink en Lewis beschreven, aanvankelijk als Melanochromis crabro. De soortnaam is Latijn voor ‘hoornaar’, en de Nederlandse naam kiest voor de hommel: allebei zinspelen ze op de geel-zwarte dwarsbanden. Later werd de soort overgeheveld naar het geslacht Pseudotropheus, wat in oudere boeken en op oudere etiketten voor verwarring zorgt. Zoek je in oudere literatuur, dan moet je ook onder Melanochromis kijken.

Het lichaam is gestrekt en slank, meer als een Melanochromis dan als een gedrongen zebra-mbuna, en de vis oogt daardoor wendbaarder. Jonge vissen en vrouwtjes dragen de geel-zwarte banden die de soort zijn naam gaven. Bij volwassen mannetjes vervaagt dat patroon en wordt de vis steeds donkerder, tot een bijna zwarte kleur die met stemming kan wisselen. De kleur is dus geen betrouwbare aanwijzing voor het geslacht op jonge leeftijd; pas als een mannetje zijn territorium inneemt zie je het verschil goed.

Het bijzonderste aan de soort is zijn leven in het wild. De hommelcichlide werkt als poetsvis voor de kampango, Bagrus meridionalis, een grote meerval uit het Malawimeer. Hij pikt luizen, vooral Argulus africanus, van de huid van zijn gastheer. Dat levert hem voedsel op en de meerval verlost het van parasieten. Tijdens het broedseizoen van de meerval verandert het beeld: de cichlide kleurt dan donkerbruin, sluipt naar het nest en eet er eitjes. Dat is een uitzonderlijk voorbeeld van gedrag dat je bij aquariumvissen zelden ziet en het laat zien dat kleurverandering een functie heeft.

De soort is beperkt tot het Malawimeer en komt op een beperkt aantal plekken voor, vaak in de buurt van grote rotsen en grotten op wat grotere diepte dan de bekende ondiepwater-mbuna’s. De IUCN beschouwt hem als niet bedreigd. Ook vanuit de aquariumhobby is de soort geen zeldzaamheid meer, al vind je hem minder vaak dan de gele Labidochromis of de rode zebra.

Wat de soort aantrekkelijk maakt is niet in de eerste plaats de kleur, maar het idee dat je in de huiskamer een vis houdt die in het meer een eigen niche heeft. Zo’n vis bekijk je anders.

In het kort

Wetenschappelijke naamPseudotropheus crabro
FamilieCichlidae
HerkomstMalawi (Malawimeer)
VindplaatsAfrika – Malawi – Malawimeer (o.a. Likoma, Chizumulu en Nkhata Bay)
Maximale grootte12 – 15 cm
Minimale aquariumgrootte120 cm / 200 liter
Temperatuur24 – 28 °C
pH7,5 – 8,5
Hardheid (GH)10 – 25 °dGH
Groepsgrootte1 mannetje met 3 of meer vrouwtjes
GedragMatig tot sterk territoriaal
MoeilijkheidGemiddeld
Levensduur8 – 10 jaar
KarakterSemi-agressief
Eet kleine vissenNee
VinnenbijterNee
Veilig met garnalen en slakkenNee
Kwetsbaar voor vinnenbijtersNee
Geschikt voor gezelschapsaquariumNee
Minimale groepsgrootteHarem: 1 mannetje met meerdere vrouwtjes

Welke vissen passen bij de Hommelcichlide?
Check het in de Combinatiechecker en zie direct of jouw combinatie goed, matig of slecht is.

Wat betekent de naam?

Pseudotropheus komt van het Griekse pseudes (‘vals’). De typesoort lijkt oppervlakkig sterk op Tropheus, maar die gelijkenis is bedrieglijk. Het geslacht werd in 1922 beschreven door Regan.

crabro is Latijn voor ‘hoornaar’, naar het wespachtige patroon van gele en zwarte banden.

De soort werd in 1982 beschreven door Ribbink en Lewis.

Bron: The ETYFish Project

Natuurlijke leefomgeving

De hommelcichlide komt alleen voor in het Malawimeer, onder andere bij Likoma, Chizumulu, Chinyankwazi, Maleri en Nkhata Bay. Hij zit graag op diepten van ruwweg vijftien tot achttien meter, meestal bij grote grotten of grote keien.

Wat hem bijzonder maakt is zijn relatie met de kampango, de grote Malawi-meerval Bagrus meridionalis. De hommelcichlide poetst parasieten van de huid van de meerval. In de broedtijd wordt dat vertrouwen soms misbruikt: de cichlide kleurt dan bruin, sluipt naar het nest en eet de eitjes van de meerval. Dat maakt hem tot een bijzonder slim en berekenend dier.

Waterwaarden in het aquarium

Hard, alkalisch water en een stabiele omgeving zijn belangrijk. Omdat deze soort vaak dieper leeft, is stabiliteit misschien nog belangrijker dan bij mbuna’s uit ondiep water.

  • Krachtige filtering met goede zuurstofvoorziening
  • Wekelijks 30 tot 50% water verversen
  • Nitraat laag houden
  • Koraalgruis of Malawizout in zachte regio’s

Aquarium en inrichting

Een bak van 120 cm is een goede maat, met grote rotspartijen en een paar dieper gelegen grotten. De hommelcichlide wil zich kunnen terugtrekken, dus zorg voor meerdere holle ruimtes en donkere hoeken.

Het is een vis die je beter laat zien met gedempt licht en donkere rotsen dan met felle verlichting. Stenen stapel je stevig op het glas, want ook deze soort graaft. Planten passen niet in deze opzet.

Biotoop nabootsen: grote keien en grotten, zandbodem, gedempt licht en stevige stroming.

Gedrag en gezelschap

De hommelcichlide is matig agressief, maar de mannetjes zijn territoriaal en kunnen bruut zijn tegen soortgenoten en vissen met een vergelijkbare kleurstelling. Andere houders melden dat ze vooral ‘belligerent’ zijn tegenover vissen met een gele en zwarte tekening.

Combineer hem met mbuna’s van vergelijkbaar formaat, zoals de rode zebra en de gele Labidochromis, maar niet met de auratus, die ook geel-zwart is: gelijkende vissen lokken vaak extra agressie uit. Rustige Malawicichliden zijn geen goede buren.

Voeding

In de natuur: alles wat beschikbaar is, waaronder algen, kleine ongewervelden en de parasieten van de meerval.

In het aquarium: een goede mbuna-korrel met plantaardige bestanddelen, aangevuld met spirulina en nori. Omdat deze soort in het wild ook diertjes eet, is een beetje diepvries artemia of mysis prima, maar houd het zuinig. Zware kost geeft darmproblemen.

Voortplanting

De hommelcichlide is een moedermondbroeder. Het vrouwtje draagt de eitjes ongeveer drie tot vier weken in de bek. Een broedsel is meestal vrij klein.

Volwassen mannetjes zijn groter en donkerder dan vrouwtjes, met duidelijkere eivlekken op de aarsvin, al is dat verschil niet altijd betrouwbaar. Houd één mannetje bij meerdere vrouwtjes.

Tips uit de praktijk

De hommelcichlide is een leuke vis vanwege zijn verhaal: een mbuna met een eigen manier van leven. In het aquarium is hij minder opvallend dan de felblauwe soorten, maar zijn geel-zwarte tekening springt er tussen de rotsen goed uit.

Opvallend is dat hij wat voorzichtiger is dan veel andere mbuna’s. Hij wil grote grotten, en bij te weinig dekking blijft hij vaak op de achtergrond. Zodra hij zich veilig voelt, wordt hij zelfverzekerder en actiever.

Advies: geschikt voor wie al een Malawibak heeft en iets bijzonders zoekt. Niet voor beginners, en niet voor een bak met veel geel-zwarte soorten.

De eerste weken na aankoop zijn bij deze soort vooral een kwestie van geduld. Jonge hommelcichliden zijn schuw en verstoppen zich graag, en een vis die net is overgeplaatst blijft soms dagen in zijn grot. Geef hem meteen dekking en gedimd licht, dan komt hij vanzelf naar voren. Andere houders merken vaak dat de vis pas na een paar weken echt begint te eten als er verder niets te vrezen valt.

Eten gaat verder makkelijk. Met een basis van plantaardige korrel en een beetje spirulina is hij tevreden. Kieskeurig eters zijn zeldzaam; wie een vis heeft die aarzelt, kan met een klein beetje diepvries artemia of mysis de eetlust op gang brengen. Geef dat wel niet te vaak: zoals bij alle mbuna’s zie je bij te veel eiwit opgeblazen vissen en darmproblemen.

Wat je pas na maanden merkt, is hoe sterk zijn gedrag verandert als hij volwassen wordt. De kleur wordt donkerder, het mannetje kiest een grot en ontpopt zich tot een fel verdediger. In een bak met andere geel-zwarte vissen ontstaat er vaak ruzie. Combinaties met mbuna’s in een duidelijk andere kleur, zoals rood of blauw, en genoeg grotten voor iedereen werken meestal goed.

Kweken lukt in een goed ingerichte bak zonder veel gedoe. Broedsels zijn klein, dus een vrouwtje dat de eitjes draagt is het beste met rust te laten. Een veelgemaakte fout is een te kleine bak waardoor het mannetje de vrouwtjes constant achtervolgt; met een groepje van drie tot vier vrouwtjes gaat dat beter. Onderhoud is verder standaard: regelmatig verversen, sterke stroming en stabiel water.

Voor wie is hij geschikt? Voor de ervaren Malawihouder die iets bijzonders zoekt en een bak van 120 cm of meer heeft. Niet voor beginners en niet voor een bak vol felle kleuren waarin hij zou verdwijnen. Eerlijk advies: geef hem grote grotten en rustige buren, en je hebt een mbuna met een verhaal waar je nog jaren plezier van hebt.

Voordelen en nadelen

Voordelen

  • Bijzondere kleur en een spannend verhaal over zijn leven in het wild
  • Minder wijdverbreid dan andere mbuna’s
  • Kweekt in een goed ingerichte bak

Nadelen

  • Mannetjes kunnen fel zijn tegen soortgenoten en gelijkende vissen
  • Heeft grote grotten en een ruim aquarium nodig
  • Jonge vissen zijn moeilijk te sexen

Lees ook: hoe richt je een biotopenaquarium in en welke vissen passen bij elkaar.

Veelgestelde vragen over de hommelcichlide

Hoe groot wordt de hommelcichlide?

De hommelcichlide (Pseudotropheus crabro) wordt 12 tot 15 cm lang. Jonge vissen en vrouwtjes hebben gele en zwarte banden, volwassen mannetjes worden donker.

Hoe oud wordt de hommelcichlide?

Met goede verzorging wordt hij 8 tot 10 jaar oud.

Met hoeveel hommelcichliden houd je ze samen?

Houd één mannetje met drie of meer vrouwtjes. Hij is matig tot sterk territoriaal, dus meerdere mannetjes samen leidt tot ruzie.

Hoe groot moet het aquarium zijn voor de hommelcichlide?

Een aquarium van minstens 120 cm lengte en 200 liter is nodig. Zorg voor veel rotsen en schuilplaatsen om de territoria te verdelen.

Is de hommelcichlide geschikt voor beginners?

Hij geldt als gemiddeld in moeilijkheid. Zijn territoriale gedrag vraagt wel aandacht bij de samenstelling van de groep.

Met welke vissen kun je de hommelcichlide combineren?

Kies robuuste Malawi-cichliden, zoals de Kadango-cichlide of de Flavescent-pauwoogcichlide. Combineer bij voorkeur geen vissen met dezelfde kleur.

Welke planten passen bij de hommelcichlide?

Het Speerblad en het Dwergspeerblad zijn stevig genoeg en kun je op rotsen vastzetten.

Geschreven door Alessandro, al meer dan tien jaar aquariumhouder en liefhebber van biotoopaquaria. Deze pagina is samengesteld op basis van vakliteratuur en ervaringen van andere houders.

De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke vis en elk aquarium is anders: houd je waterwaarden goed in de gaten en vraag bij twijfel advies bij een aquariumspeciaalzaak.