De Indische dwergstekelaal is een kleine, gevlekte stekelaal die zich graag in zand ingraaft. Een van de weinige stekelalen die klein genoeg blijft voor een gewoon aquarium.

Over deze vis
De Indische dwergstekelaal werd in 1822 door Francis Hamilton beschreven, in het beroemde boek over de vissen van de Ganges. Hij kreeg later ook namen als Mastacembelus pancalus en Mastacembelus punctatus, die je in oudere literatuur nog tegenkomt. In de Engelstalige wereld heet hij de barred spiny eel, in Bengalen kent men hem als pankal. De geslachtsnaam Macrognathus betekent ‘grote kaak’ en verwijst naar de lange, vooruitstekende bovenkaak met de kenmerkende vleesachtige snuitpunt.
Hij hoort bij de Mastacembelidae, de stekelalen, en is dus geen echte aal. De ‘stekels’ zijn een rij losse, scherpe rugstekels vlak voor de rugvin. Ze zitten er als verdediging, en je moet er bij het vangen of verplaatsen van de vis rekening mee houden. Met zijn maximale lengte blijft hij ruim onder de reuzen van de familie, zoals de bandstekelaal en de vuuraal, en dat maakt hem een van de weinige stekelalen die in een gewoon aquarium passen.
Man en vrouw zijn te herkennen aan de bouw: mannetjes zijn slanker en blijven vaak kleiner dan de vrouwtjes. De tekening bestaat uit een bruine tot olijfkleurige basis met donkere vlekken en dwarsbanden, en de precieze intensiteit verschilt van dier tot dier en met de ondergrond. Net als bij verwanten is de kleur in het zand een uitstekende camouflage.
In het wild leeft hij in langzaam stromende, ondiepe rivieren, vijvers en overstroomde gebieden in Zuid-Azië, ook in rijstvelden. Overdag ligt hij ingegraven, ’s avonds en ’s nachts gaat hij op zoek naar wormpjes, insectenlarven en kleine kreeftachtigen. De soort is wijdverbreid en staat bij de IUCN als niet bedreigd te boek. Vanwege zijn formaat wordt hij in de regio ook gewoon gegeten, maar vooral als bijvangst.
In de hobby is hij een aantrekkelijk alternatief voor de grote stekelalen, juist omdat hij na gewenning overdag rondsnuffelt. Kweek in het aquarium is echter zelden gemeld, dus vrijwel alle dieren die je ziet zijn wildvang of afkomstig van kwekerijen buiten Europa.
In het kort
| Wetenschappelijke naam | Macrognathus pancalus |
|---|---|
| Familie | Mastacembelidae (stekelalen) |
| Herkomst | India, Bangladesh, Pakistan en Nepal |
| Vindplaats | Azië – India, Bangladesh, Pakistan, Nepal – Ganges en Indus |
| Maximale grootte | 15–18 cm |
| Minimale aquariumgrootte | 100 liter (80 cm) |
| Temperatuur | 22 – 28 °C |
| pH | 6,5 – 7,8 |
| Hardheid (GH) | 5 – 20 |
| Groepsgrootte | Alleen of met enkele soortgenoten |
| Gedrag | Vreedzaam, eet wel garnaaltjes en visbroed |
| Moeilijkheid | Gemiddeld |
| Levensduur | 8–10 jaar |
| Karakter | Vreedzaam |
| Eet kleine vissen | Nee |
| Vinnenbijter | Nee |
| Veilig met garnalen en slakken | Nee |
| Kwetsbaar voor vinnenbijters | Nee |
| Geschikt voor gezelschapsaquarium | Ja |
| Minimale groepsgrootte | Alleen of in een groep |
Welke vissen passen bij de Indische dwergstekelaal?
Check het in de Combinatiechecker en zie direct of jouw combinatie goed, matig of slecht is.
Wat betekent de naam?
Macrognathus komt van het Griekse makros (‘lang’) en gnathos (‘kaak’), naar de ‘zeer vooruitstekende, hoornvormige’ bovenkaak. Het geslacht werd in 1800 beschreven door Lacepède.
pancalus is vermoedelijk een verlatijnsing van Pangkal, de Assamese naam voor deze stekelaal in India.
De soort werd in 1822 beschreven door Hamilton.
Bron: The ETYFish Project
Natuurlijke leefomgeving
Rustige rivieren, vijvers en rijstvelden met zachte bodem; soms in licht brak water.
Waterwaarden in de natuur: neutraal tot licht basisch, middelhard water.
Waterwaarden in het aquarium
- Goed sluitend deksel
Aquarium en inrichting
Een dikke laag fijn zand, holle wortels en planten. Geen scherp grind.
Biotoop nabootsen: zand, blad, wortels en rustige stroming.
Voeding
In de natuur: wormpjes, larven en kleine kreeftachtigen.
In het aquarium: muggenlarven, tubifex en artemia; droogvoer wordt zelden gegeten.
Voortplanting
In het aquarium zelden gekweekt.
Tips uit de praktijk
Houders vinden het een leuk, nieuwsgierig diertje dat na gewenning overdag rondsnuffelt.
De eerste weken na aankoop zie je de vis vaak nauwelijks. Hij graaft zich meteen in en komt pas tevoorschijn als het rustig is. Houders geven aan dat het helpt om het licht te dempen en de eerste dagen alleen ’s avonds te voeren met levend of diepvriesvoer. Muggenlarven en tubifex worden meestal het snelst geaccepteerd. Droogvoer krijg je bij deze soort maar zelden aan de praat, dus reken van het begin af aan op diepvriesvoer.
Typische fouten zijn een te kaal of scherp bodemmateriaal en een deksel met gaatjes. Op grof grind schaven de dieren hun buik en snuit open, en dat leidt vaak tot ontstekingen. Op fijn zand voelen ze zich duidelijk beter. Ontsnappen gebeurt via filteropeningen en kabeldoorvoeren, dus alles afdichten is geen overbodige luxe.
Na enkele maanden valt op hoe nieuwsgierig ze zijn. Ze volgen je met hun snuit langs de ruit en komen bij het voeren uit het zand. Soortgenoten laten elkaar meestal met rust als er genoeg schuilplaatsen zijn, al kan er onderling wat gedrang ontstaan. Bij medebewoners moet je vooral rekening houden met de bek: garnalen, jonge visjes en zeer kleine vissen verdwijnen ’s nachts. Rustige middelgrote vissen, zoals grotere barbelen of bodemvissen die niet met hem om het zand concurreren, gaan doorgaans goed.
Voor wie is de soort geschikt? Voor iemand die een rustig aquarium met een dikke zandlaag wil inrichten en bereid is om regelmatig diepvriesvoer te geven. Minder geschikt is hij voor een drukke bak met snelle eters, want de dwergstekelaal verliest de strijd om het voer. Eindadvies: kies bij voorkeur een dier dat al goed eet, want dat scheelt een hoop zorgen.
Voordelen en nadelen
Voordelen
- Blijft klein
- Vreedzaam naar vissen
Nadelen
- Heeft levend of diepvriesvoer nodig
- Ontsnapt makkelijk
Veelgestelde vragen over de Indische dwergstekelaal
Hoe groot wordt de Indische dwergstekelaal?
De Indische dwergstekelaal wordt 15 tot 18 cm. Hij is daarmee een van de weinige stekelalen die klein genoeg blijft voor een gewoon aquarium.
Hoe groot moet het aquarium zijn voor de Indische dwergstekelaal?
Reken op minimaal 100 liter (80 cm), met een laag fijn zand waarin hij zich kan ingraven. Je kunt hem alleen houden of met enkele soortgenoten.
Wat eet de Indische dwergstekelaal?
Hij eet levend en diepgevroren voer, zoals muggenlarven en wormpjes. Garnaaltjes en visbroed ziet hij ook als prooi.
Met welke vissen kun je de Indische dwergstekelaal combineren?
Hij is vreedzaam, dus rustige vissen die niet in zijn bek passen, zoals de Zwartstreepbotia, de Birmese botia en de Roodstaartrasbora, kunnen goed samen.
Welke planten passen bij de Indische dwergstekelaal?
Planten die je op hout of steen vastzet, zoals Bucephalandra en Downoi, blijven staan als hij in het zand graaft.
De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke vis en elk aquarium is anders: houd je waterwaarden goed in de gaten en vraag bij twijfel advies bij een aquariumspeciaalzaak.
