Staurogyne repens

Staurogyne repens is een lage, compacte stengelplant uit Brazilië die in het aquarium een dicht, frisgroen tapijt of een laag bosje vormt. De plant blijft klein, is goed te snoeien en hoort daardoor bij de populairste voorgrondplanten in aquascapes en nano-aquaria.

Staurogyne repens als lage voorgrondplant in het aquarium
Eigen foto van Alessandro

Over deze plant

Staurogyne repens is een relatief jonge verschijning in de aquariumhobby. De plant werd in de jaren 2000 via een aquariumhouder bij de Deense kwekerij Tropica bekend en in mei 2008 op de vakbeurs Interzoo gepresenteerd, toen nog als Staurogyne spec. Pas in 2010 werd de soort aan de hand van bloeiende planten door de botanicus Dieter Wasshausen van het Smithsonian Institution op naam gebracht als Staurogyne repens. Een ouder synoniem is Ebermaiera repens. Een gangbare Nederlandse naam bestaat niet; in winkels staat de plant vrijwel altijd onder de wetenschappelijke naam, soms afgekort tot ‘Staurogyne’ of ‘S. repens’.

De plant hoort bij de acanthusfamilie (Acanthaceae). Daarmee is hij verwant aan de bekende Hygrophila-soorten, zoals de Indische waterster. Dat is ook aan de bouw te zien: korte, stevige stengels met tegenoverstaande, lancetvormige bladeren. Onder water worden de bladeren tot ongeveer 4,5 cm lang en iets meer dan 1 cm breed. Ze zijn helder- tot middengroen en de stengels blijven kort.

Het bijzondere aan deze plant is dat hij zich als stengelplant gedraagt als een bodembedekker. Vanuit de basis groeien zijscheuten die horizontaal over de bodem kruipen en wortelen. Zo ontstaat na verloop van tijd een dichte, lage mat. De soortnaam repens betekent dan ook ‘kruipend’. Wie de plant niet snoeit, krijgt een wat losser bosje met rechtopstaande stengels.

In de handel is Staurogyne repens zowel als potplant als in een bekertje met weefselkweek (in vitro) verkrijgbaar. Weefselkweek is vrij van slakken en algen en past zich meestal soepel aan, omdat de plantjes nog jong zijn.

In het kort

Wetenschappelijke naamStaurogyne repens (synoniem Ebermaiera repens)
FamilieAcanthusfamilie (Acanthaceae)
HerkomstZuid-Amerika
VindplaatsZuid-Amerika – Brazilië, Mato Grosso, Rio Cristalino – Op en tussen rotsen langs de oever van een snelstromende rivier
Hoogte5 – 10 cm
GroeisnelheidLangzaam tot gemiddeld
LichtGemiddeld tot veel
CO2Aanbevolen
Temperatuur20 – 28 °C
pH5,5 – 7,5
Hardheid (GH)2 – 15 °dGH
Plaats in het aquariumVoorgrond, middengrond
VermeerderingStekken en zijscheuten
MoeilijkheidMakkelijk

Natuurlijke leefomgeving

De planten die in de hobby terechtkwamen, groeiden in de Braziliaanse deelstaat Mato Grosso, langs de Rio Cristalino. Daar zitten ze op en tussen rotsen op de oever van een snelstromende rivier, grotendeels boven de waterlijn en in de volle zon. In de regentijd stijgt het water en komen ze onder water te staan. Het water in dit gebied is helder, zacht en licht zuur.

Die leefomgeving verklaart veel van het gedrag in het aquarium. De plant kan zowel boven als onder water groeien, verdraagt het afknippen van stengels goed en houdt van behoorlijk wat licht. In kwekerijen wordt hij meestal emers (boven water) gekweekt. Emerse stengels zijn roodbruin en dicht behaard, onderwaterstengels zijn groener en kaler. Bij sterk licht en warmte vormt de plant boven water kleine witte bloemen.

Verzorging in het aquarium

Staurogyne repens wordt vaak als makkelijke voorgrondplant aangeraden, en dat klopt: vergeleken met echte tapijtplanten als glossostigma is hij veel minder veeleisend. Toch groeit hij het mooist als licht, CO2 en voeding in balans zijn.

  • Licht: gemiddeld tot veel. Bij te weinig licht strekken de stengels zich en wordt de plant open en lichtgroen. Met meer licht blijft hij laag en compact.
  • CO2: aanbevolen. Zonder CO2 groeit de plant wel, maar langzamer en minder dicht. Een bescheiden CO2-toevoeging maakt een groot verschil.
  • Voeding en bemesting: de plant neemt veel voeding op via de wortels. Een voedingsbodem of aquariumsoil is ideaal, aangevuld met vloeibare mest met sporenelementen. In zand of grind zonder voeding helpen voedingstabletten bij de wortels.
  • Bodem: een fijne bodem, zoals soil of fijn grind, waarin de korte stengels goed blijven staan.
  • Snoeien: knip lange, rechtopstaande stengels terug. De stompjes lopen opnieuw uit met zijscheuten, waardoor de groep steeds dichter wordt. Een bed kan zelfs als een heggetje worden bijgeknipt.

Planten en vermeerderen

Voor het planten is het advies om alle lange, rechtopstaande stengels in te korten tot maximaal ongeveer 5 cm. Haal de plant uit de pot, verwijder de steenwol en verdeel de pol in twee tot vier stukken. Plant die met een pincet dicht naast elkaar in een kleine groep. Emers gekweekte bladeren sterven onder water vaak af; die kunnen bij het planten al worden verwijderd.

Vermeerderen is eenvoudig. Knip een kopstek van een paar centimeter af en steek die in de bodem: hij wortelt binnen korte tijd. Daarnaast vormt de plant zijscheuten die zelf wortel schieten en die met een stukje stengel kunnen worden losgeknipt. Wie een tapijt wil aanleggen, plant de stekjes op enkele centimeters afstand en snoeit regelmatig, zodat de plant in de breedte groeit.

Een droge start (dry start) is ook mogelijk. Daarbij groeit de plant eerst enkele weken op een vochtige bodem onder folie, zodat de wortels zich vastzetten voordat de bak wordt gevuld.

Geschikt voor

Staurogyne repens is bij uitstek een plant voor de voorgrond en de lage middengrond. Hij werkt goed in nano-aquaria, in aquascapes in Nature- of Iwagumi-stijl en tussen rotsen en stenen, waar hij zachte overgangen maakt. In een Zuid-Amerikaans gezelschapsaquarium vormt hij een natuurlijke onderlaag voor kleine scholenvissen en bodembewoners, zoals Gastrodermus nanus of dwergcichliden als Borelli’s dwergcichlide. Garnalen grazen graag tussen de dichte stengels zonder de plant te beschadigen. Meer inspiratie staat op de pagina over Zuid-Amerikaanse biotopen.

Tips uit de praktijk

De eerste weken na het planten gebeurt er weinig zichtbaars. De plant moet overschakelen van emerse naar onderwatergroei en vormt eerst nieuwe wortels. Houders merken vaak dat een deel van de oude bladeren geel wordt of verdwijnt. Zolang de stengels stevig blijven en er nieuwe, groene topjes verschijnen, is dat normaal. Weefselkweekplantjes hebben hier doorgaans minder last van.

Gele bladeren op een plant die al langer staat, wijzen meestal op een tekort aan voeding. Bleek nieuw blad duidt vaak op te weinig ijzer of sporenelementen; geel oud blad met gaatjes kan op een tekort aan kalium of stikstof wijzen. Een voedingsbodem, voedingstabletten en regelmatig vloeibaar bemesten verhelpen dat meestal.

Snoeien is de sleutel tot een mooi tapijt. Een groep die nooit wordt bijgeknipt, wordt hoger en raakt onderin kaal. Door de toppen regelmatig in te korten, groeit de plant juist in de breedte. Knip met een scherpe, gebogen schaar en zuig losse stukjes direct op, want drijvende topjes wortelen anders overal in de bak.

Zet de plant niet in de schaduw van hogere planten of grote stukken hout. Op de voorgrond moet hij het licht rechtstreeks kunnen krijgen. Graafvissen en grote cichliden kunnen de korte stengels uit de bodem trekken of aan jonge scheuten knabbelen; in zulke bakken is een vastzittende plant op hout of steen vaak praktischer. Advies: begin met een paar stevige potten of bekers, plant ruim in en wees de eerste maand geduldig.

Voordelen en nadelen

Voordelen

  • Blijft laag en compact, ideaal voor de voorgrond en nano-aquaria
  • Veel makkelijker dan de meeste echte tapijtplanten
  • Goed te snoeien en makkelijk te vermeerderen via stekken
  • Frisgroene kleur die mooi contrasteert met steen en hout
  • Kan ook emers groeien, bijvoorbeeld in een paludarium

Nadelen

  • Groeit zonder CO2 en bij weinig licht traag en open
  • Heeft een voedingsrijke bodem of voedingstabletten nodig
  • Oude, emerse bladeren kunnen na het planten afsterven
  • Wordt door gravende vissen makkelijk losgetrokken

Veelgestelde vragen over Staurogyne repens

Hoe snel groeit Staurogyne repens?

Langzaam tot gemiddeld. De plant groeit trager dan de meeste Hygrophila-soorten. Met goed licht, CO2 en voeding vormt een groep binnen enkele maanden een dichte mat; zonder CO2 duurt dat aanzienlijk langer.

Heeft Staurogyne repens CO2 en veel licht nodig?

CO2 is niet strikt noodzakelijk, maar wel aanbevolen. Gemiddeld tot veel licht houdt de plant laag en compact. Bij weinig licht en zonder CO2 groeit hij wel, maar dan hoger, opener en veel trager.

Moet Staurogyne repens geplant of vastgebonden worden?

Geplant. Het is een stengelplant met echte wortels die zijn voeding grotendeels uit de bodem haalt. Plant kleine porties met een pincet in de bodem, bij voorkeur in soil of een voedingsbodem. Vastbinden op hout of steen werkt niet goed.

Waarom smelt Staurogyne repens of wordt hij geel?

Kort na het planten sterven vaak de emers gekweekte bladeren af terwijl de plant zich aan het leven onder water aanpast. Dat is meestal tijdelijk. Wordt een plant die al langer staat geel, dan is een tekort aan voeding, zoals ijzer, kalium of stikstof, de meest voorkomende oorzaak.

Met welke vissen is Staurogyne repens geschikt?

Met vrijwel alle rustige gezelschapsvissen, zoals kleine tetra’s, rasbora’s, pantsermeervallen en dwergcichliden, en met garnalen. Minder geschikt zijn goudvissen en grote, gravende cichliden, die de plant uittrekken of aan de scheuten eten.

Geschreven door Alessandro, al meer dan tien jaar aquariumhouder en liefhebber van biotoopaquaria. Deze pagina is samengesteld op basis van vakliteratuur en ervaringen van andere houders.

De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke plant en elk aquarium is anders: let op je licht, bemesting en waterwaarden en vraag bij twijfel advies bij een aquariumspeciaalzaak.