Apistogramma nijsseni is de dwergcichlide met het ‘pandavrouwtje’: het vrouwtje is het hele jaar felgeel met zwarte vlekken, terwijl het mannetje blauw tot lila glanst met een rond, rood omrande staart. Een zwartwatersoort uit Peru die het best tot zijn recht komt in zacht, zuur water met veel blad.

Over deze vis
Apistogramma nijsseni werd in 1979 beschreven door de Zweedse ichtyoloog Sven Kullander. De soort is vernoemd naar de Nederlandse ichtyoloog dr. Han Nijssen (1935–2013), die vooral bekend werd door zijn werk aan Corydoras-pantsermeervallen. De typevindplaats is de Río Copal bij Jenaro Herrera, in het stroomgebied van de Río Ucayali in de Peruaanse regio Loreto. In de internationale hobby heet de soort panda dwarf cichlid of Nijssen’s dwarf cichlid; in de Duitse DATZ-codering staat hij bekend als A180.
Wat deze soort bijzonder maakt, is dat het vrouwtje de opvallendste vis van het paar is. Bij de meeste Apistogramma’s kleuren vrouwtjes alleen geel als ze broeden, maar bij A. nijsseni houden ze de felgele kleur het hele jaar. Daarop staan roetzwarte vlekken: een grote vlek op het kieuwdeksel die tot het oog doorloopt, een vlek midden op de flank, een vlek op de staartwortel en zwart in de eerste stralen van de rugvin. Dat zwart-gele contrast leverde de bijnaam ‘panda’ op.
Het mannetje is groter, steviger gebouwd en heeft langere vinnen. De grondkleur is lichtblauw tot lila, met geel aan de onderkant van het lichaam. De staartvin is rond, wat de soort onderscheidt van de vele Apistogramma’s met een puntige of liervormige staart, en heeft een smalle rood-oranje band met een zwarte rand. Over de maximale grootte lopen de bronnen uiteen: Seriously Fish noemt tot 8,5 cm voor mannetjes en 7 cm voor vrouwtjes (lichaamslengte), andere bronnen geven kleinere maten. In de praktijk blijven vrouwtjes duidelijk kleiner dan mannetjes.
In het wild leeft de soort in langzaam stromende zwartwaterbeken en kreken. De bodem is bedekt met takken en een dikke laag rottende bladeren, en de pH kan daar dalen tot 4,0 à 5,0. De IUCN heeft te weinig gegevens om de soort te beoordelen (Data Deficient). Zowel wildvang als nakweek komt in de hobby voor; voor een gewoon gezelschapsaquarium wordt nakweek aangeraden.
In het kort
| Wetenschappelijke naam | Apistogramma nijsseni Kullander, 1979 |
|---|---|
| Familie | Cichlidae |
| Herkomst | Noord-Peru (regio Loreto): zwartwaterbeken in het stroomgebied van de Río Ucayali |
| Vindplaats | Zuid-Amerika – Peru – Zwartwaterbeken in het stroomgebied van de Río Ucayali (Loreto) |
| Maximale grootte | 8,5 cm (mannetje), vrouwtje tot 7 cm (lichaamslengte) |
| Minimale aquariumgrootte | 60 cm / 54 liter |
| Temperatuur | 24 – 28 °C |
| pH | 5,0 – 6,5 |
| Hardheid (GH) | 0 – 4 °dGH |
| Groepsgrootte | Paar of 1 mannetje met 2 vrouwtjes |
| Gedrag | Territoriaal, vreedzaam naar rustige scholenvissen |
| Moeilijkheid | Gemiddeld |
| Levensduur | Enkele jaren |
| Karakter | Vreedzaam, territoriaal |
| Eet kleine vissen | Nee |
| Vinnenbijter | Nee |
| Veilig met garnalen en slakken | Nee |
| Kwetsbaar voor vinnenbijters | Nee |
| Geschikt voor gezelschapsaquarium | Ja |
| Minimale groepsgrootte | Harem: 1 mannetje met meerdere vrouwtjes |
Welke vissen passen bij de Apistogramma nijsseni?
Check het in de Combinatiechecker en zie direct of jouw combinatie goed, matig of slecht is.
Wat betekent de naam?
Apistogramma komt van het Griekse apistos (‘wisselvallig’) en gramme (‘lijn’), vermoedelijk naar de onregelmatig ontwikkelde zijlijnen. Het geslacht werd in 1913 beschreven door Regan.
nijsseni is een eerbetoon aan Han Nijssen (1935–2013) van het Zoölogisch Museum Amsterdam, auteur van veel publicaties over Zuid-Amerikaanse vissen. Hij bracht deze soort ook onder de aandacht van de beschrijver.
De soort werd in 1979 beschreven door Kullander.
Bron: The ETYFish Project
Natuurlijke leefomgeving
De soort is alleen bekend uit zijrivieren van de Río Ucayali in de regio Loreto in Noord-Peru, waaronder het stroomgebied van de Río Carahuayte. Het gaat om kleine, ondiepe zwartwaterbeken met weinig stroming, vaak met vegetatie langs de oevers.
Op de bodem ligt een dikke laag dode bladeren en takken, waartussen de vissen hun voedsel zoeken en schuilen. Het water is zeer zacht en zuur, met een pH die in de natuur rond 5,0 tot 5,5 ligt en soms nog lager.
Waterwaarden in het aquarium
Zacht, zuur water is de basis. Nakweekdieren verdragen iets ruimere waarden, maar voor goede kleuren en kweek is water met een lage hardheid en een pH onder 6,5 nodig. Een stabiele temperatuur is belangrijk.
- Osmosewater of regenwater, eventueel gemengd met wat leidingwater
- Bladeren, elzenappeltjes en eventueel turf voor humusstoffen
- Wekelijks 20 tot 30% verversen met water van dezelfde waarden
Aquarium en inrichting
Een aquarium met een bodemmaat van 60 x 30 cm volstaat voor een paar. Voor een mannetje met twee vrouwtjes of voor extra medebewoners is 80 cm beter. Elk vrouwtje heeft een eigen holletje nodig; een omgekeerd bloempotje, een kokosnootschaal of een spleet tussen wortels werkt goed.
Biotoop nabootsen: fijn zand, een dikke laag eikenbladeren of catappabladeren, takken en kienhoutwortels, drijfplanten voor gedempt licht en een paar schaduwminnende planten. De bladlaag is niet alleen sfeer, maar ook een bron van micro-organismen waar de vissen tussen foerageren.
Gedrag en gezelschap
Het mannetje houdt een territorium met daarin een of meer vrouwtjes, die elk een eigen broedplek verdedigen. Tegen andere vissen is de soort vreedzaam, maar tijdens het broeden kan een vrouwtje fel worden. Wildvang wordt het best alleen of met kleine, rustige scholenvissen gehouden, zoals de potloodvissen of de dwergpotloodvis. Combineer de soort niet met andere Apistogramma’s, omdat mannetjes elkaar bestrijden en soorten onderling kunnen kruisen.
Voeding
In de natuur: vooral kleine bodemdieren, zoals insectenlarven en kleine kreeftachtigen tussen het bladpakket.
In het aquarium: vooral levend en diepvriesvoer, zoals artemia, watervlooien en muggenlarven. Kleine korrels worden meestal beter aangenomen dan vlokken. Varieer het menu en voer liever twee kleine porties per dag dan één grote.
Voortplanting
Het geslacht is goed te herkennen: vrouwtjes zijn felgeel met zwarte vlekken, mannetjes groter en blauwachtig met langere vinnen. De soort is een holenbroeder. Het vrouwtje legt de eitjes aan het plafond of de wand van een holletje en verzorgt eieren en larven. Volgens FishBase bewaken mannetje en vrouwtje daarna samen de jongen, al kan een vrouwtje in een kleine bak zo fel worden dat het mannetje beter tijdelijk apart kan. Een kweekopstelling met één mannetje en meerdere vrouwtjes, elk met een eigen bloempotje, geeft de beste kans. De jongen eten pas uitgekomen artemia en microwormpjes.
Tips uit de praktijk
In de hobby is Apistogramma nijsseni geliefd vanwege het omgekeerde rollenpatroon: wie de bak bekijkt, ziet eerst het felgele vrouwtje. Houders merken wel dat de soort minder vergevingsgezind is dan de bekende kakadu-dwergcichlide. Hard of instabiel water leidt tot bleke kleuren, weinig kweekgedrag en een grotere kans op ziekte. Wie al zacht water maakt voor discus, potloodvissen of zwartwatertetra’s, heeft de juiste basis.
Een bekende valkuil is een paar dat niet wil broeden. Vaak helpt het om de waarden langzaam te verlagen, extra bladeren toe te voegen en een paar weken stevig te voeren met levend voer zoals muggenlarven en artemia. Ook speelt de keuze van de holletjes mee: kleine bloempotjes met een smalle opening worden graag gebruikt, grote open grotten minder. Plaats ze een eind uit elkaar, zodat meerdere vrouwtjes elk een eigen territorium kunnen claimen.
Bij Apistogramma’s beïnvloeden temperatuur en pH de geslachtsverhouding van de jongen. Bij hoge temperaturen ontstaan vaak meer mannetjes. Wie gericht kweekt, houdt de temperatuur daarom in het midden van het bereik.
Advies: kies nakweek als de soort in een gezelschapsaquarium moet komen. Nakweekdieren zijn meestal beter gewend aan aquariumvoer en iets ruimere waterwaarden. Wildvang heeft rust, zeer zacht water en vaak eerst levend voer nodig, en wordt bij voorkeur alleen met kleine, rustige vissen gehouden. Garnalen zijn geen goed idee: jonge garnaaltjes worden gegeten en volwassen garnalen worden rond het nest weggejaagd.
Let bij de aankoop ook op de rugvin en de staart. Een ronde staart met een smalle rood-oranje band en een zwarte rand past bij A. nijsseni; vissen met een puntige of liervormige staart zijn een andere soort. Bij vrouwtjes zijn de zwarte vlekken op kieuwdeksel, flank en staartwortel het duidelijkste kenmerk.
Eindadvies: Apistogramma nijsseni is een prachtige dwergcichlide voor wie een zacht, zuur aquarium met veel blad heeft en een paar of een klein haremgroepje wil volgen. Voor een beginner met hard leidingwater is een makkelijkere soort een betere start.
Voordelen en nadelen
Voordelen
- Opvallend gele vrouwtjes, het hele jaar
- Boeiend broedgedrag in een klein aquarium
- Vreedzaam naar rustige scholenvissen
Nadelen
- Heeft zacht, zuur en stabiel water nodig
- Eet liever levend en diepvriesvoer dan vlokken
- Niet geschikt voor een bak met garnalen of andere Apistogramma’s
Lees ook: waterwaarden in het aquarium.
Veelgestelde vragen over de Apistogramma nijsseni
Hoe groot wordt Apistogramma nijsseni?
Mannetjes worden volgens Seriously Fish tot 8,5 cm, vrouwtjes tot 7 cm (lichaamslengte zonder staart). In de praktijk blijven vrouwtjes duidelijk kleiner dan mannetjes.
Hoe groot moet het aquarium zijn?
Voor een paar is een aquarium van 60 cm en ongeveer 54 liter genoeg. Voor een mannetje met meerdere vrouwtjes is 80 cm beter.
Hoeveel Apistogramma nijsseni houd je samen?
Houd een paar of één mannetje met twee of meer vrouwtjes. Zet maar één mannetje in het aquarium en geef elk vrouwtje een eigen holletje.
Kan Apistogramma nijsseni samen met garnalen?
Liever niet. Jonge garnaaltjes worden gegeten en volwassen garnalen worden rond het nest fel verjaagd.
Wat is het verschil tussen mannetje en vrouwtje?
Het vrouwtje is felgeel met zwarte vlekken op kieuwdeksel, flank en staartwortel. Het mannetje is groter, blauw tot lila met geel aan de buik, en heeft langere vinnen en een ronde, rood omrande staart.
Met welke vissen kun je Apistogramma nijsseni combineren?
Met kleine, rustige scholenvissen uit zacht water, zoals de dwergpotloodvis en andere potloodvissen. Vermijd andere Apistogramma’s en grote of drukke vissen.
De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke vis en elk aquarium is anders: houd je waterwaarden goed in de gaten en vraag bij twijfel advies bij een aquariumspeciaalzaak.
