Slanke mbuna (Chindongo elongatus)

De slanke mbuna, in de handel vooral bekend als ‘elongatus’, is een langgerekte, blauw met zwart gestreepte rotscichlide uit het Malawimeer. Hij staat bekend als een van de meest territoriale mbuna’s, en dat maakt hem meer een vis voor gevorderden dan voor beginners.

Slanke mbuna (Chindongo elongatus)
Eigen foto van Alessandro

Meer eigen foto’s van Alessandro (scroll opzij voor meer)

Over deze vis

De soortnaam elongatus is Latijn voor ‘verlengd’ en slaat op het gestrekte, torpedovormige lijf, dat veel slanker is dan bij de meeste andere mbuna’s. De soort werd in 1956 beschreven door de Britse bioloog Geoffrey Fryer, die in die jaren de rotscichliden van het Malawimeer voor het eerst systematisch in kaart bracht, en kreeg toen de naam Pseudotropheus elongatus. Later werd het geslacht Pseudotropheus opgesplitst en kwam de slanke mbuna terecht in Chindongo, samen met onder meer de demasoni. In oudere boeken en op veel etiketten zie je daarom nog steeds de oude naam.

Het lichaam is lang en tamelijk smal, met een spitse snuit en een rij kleine, tweepuntige tanden waarmee hij algen van de rotsen schraapt. De basiskleur van het mannetje is blauw, met een reeks donkere verticale banden en een donkere lijn door rug- en anaalvin. Vrouwtjes en jonge dieren zijn doffer, meer grijsblauw, en de tekening is bij hen minder scherp. Sekseverschillen zijn bij deze soort niet altijd makkelijk te zien; wie zeker wil zijn, kijkt naar de eivlekken op de aarsvin en naar de algemene bouw.

Wat de soort lastig maakt, is dat ‘elongatus’ eigenlijk een groep van vormen is. Langs de kusten van het Malawimeer bestaan tientallen lokale populaties die in kleur en tekening verschillen, en in de handel dragen ze namen die aan de vindplaats zijn ontleend, zoals ‘Chailosi’ of ‘Mphanga’. Niet elke vorm is even goed beschreven, en de scheidslijn met verwante, slanke mbuna’s is niet altijd scherp. Een bordje ‘elongatus’ zegt dus zelden precies welke vorm je koopt.

In het wild leeft hij in het ondiepe water op rotsachtige kusten, waar hij het aufwuchs afgraast: de dunne laag algen met daartussen kleine ongewervelden die op de stenen groeit. Zoals bij bijna alle mbuna’s houden de mannetjes een klein territorium rond een rots of spleet, en dat wordt fel verdedigd tegen andere mannetjes en tegen alles wat erop lijkt. Dat de vis in de natuur zo territoriaal is, verklaart een groot deel van zijn gedrag in het aquarium.

Voor zover bekend wordt de soort door de IUCN als niet bedreigd beschouwd, maar per lokale vorm is er weinig gepubliceerd. De vissen die je in de winkel ziet, zijn vrijwel altijd nakomelingen van kweekstammen, en juist daar zit het probleem: door kruising van verschillende vormen zijn er veel aquariumlijnen ontstaan waarvan de herkomst onduidelijk is. Voor de hobby zijn dat geen zuivere biotoopdieren meer, al zijn ze wel uitstekend te houden.

In het kort

Wetenschappelijke naamChindongo elongatus (syn. Pseudotropheus elongatus)
FamilieCichlidae
HerkomstMalawi en Tanzania (Malawimeer)
VindplaatsAfrika – Malawi, Tanzania – Malawimeer (o.a. Nkhata Bay en Mbamba Bay)
Maximale grootte12 – 14 cm
Minimale aquariumgrootte120 cm / 200 liter
Temperatuur24 – 28 °C
pH7,6 – 8,8
Hardheid (GH)10 – 25 °dGH
Groepsgrootte1 mannetje met 4 of meer vrouwtjes
GedragZeer territoriaal en agressief
MoeilijkheidGemiddeld
Levensduur8 – 10 jaar
KarakterAgressief
Eet kleine vissenNee
VinnenbijterNee
Veilig met garnalen en slakkenNee
Kwetsbaar voor vinnenbijtersNee
Geschikt voor gezelschapsaquariumNee
Minimale groepsgrootteHarem: 1 mannetje met meerdere vrouwtjes

Welke vissen passen bij de Slanke mbuna?
Check het in de Combinatiechecker en zie direct of jouw combinatie goed, matig of slecht is.

Wat betekent de naam?

Chindongo is de lokale naam aan het Malawimeer voor ‘kleine, rotsbewonende vis’. Het geslacht werd in 2016 beschreven door Li, Konings en Stauffer.

elongatus is Latijn voor ‘langgerekt’, naar het slankere lichaam vergeleken met Pseudotropheus fuscus en andere soorten die toen als verwanten golden.

De soort werd in 1956 beschreven door Fryer.

Bron: The ETYFish Project

Natuurlijke leefomgeving

De slanke mbuna leeft in ondiep water langs rotsige kusten in het Malawimeer, met name bij Nkhata Bay en Mbamba Bay. Hij houdt van omgevingen met veel losse, kleine stenen en weinig bezinksel, waar hij tussen de rotsen zijn territorium afbakent.

Het water is helder, hard, alkalisch en het hele jaar door vrijwel gelijk. Er bestaan tientallen kleurvormen, afhankelijk van de vindplaats, die zich makkelijk met elkaar kruisen. In de winkel zie je ze vaak onder plaatsnamen zoals ‘Chewere’. Als je puur biotoop houdt, kies je dus één vorm en houd je die apart.

Waterwaarden in het aquarium

Hard, kalkrijk en alkalisch water is essentieel, en ook belangrijk: stabiliteit. Veel Nederlands leidingwater is goed genoeg als het een beetje hard is; in zachte regio’s gebruik je koraalgruis of Malawizout.

  • Krachtige filtering en veel zuurstof
  • Wekelijks 30 tot 50% water verversen
  • Nitraat laag houden
  • Geen sterke schommelingen in de waterwaarden

Aquarium en inrichting

Gebruik een bak van minstens 120 cm, bij voorkeur langer. Deze soort claimt een territorium, dus je moet de stenen zo opbouwen dat er meerdere, gescheiden ‘huizen’ ontstaan. Veel kleine rotspartijen met lege ruimte ertussen werken beter dan één grote muur.

De stenen leg je op de bodem van de bak en niet op het zand, want ze graven. Planten zijn in de praktijk niet vol te houden. Fijn zand is ideaal voor het gedrag van de vissen.

Biotoop nabootsen: hoopjes losse, kleine tot middelgrote stenen, lichte zandbodem, helder licht en veel stroming langs het oppervlak.

Gedrag en gezelschap

Volgens gespecialiseerde bronnen is dit een van de meest agressieve en territoriale mbuna’s. De mannetjes zijn extreem intolerant voor soortgenoten, en vaak ook voor andere blauwe of gestreepte vissen. Een groep werkt alleen als er veel schuilplekken zijn en het aantal vrouwtjes hoger is dan bij andere mbuna’s.

Zet hem niet bij rustige Malawicichliden. Met de juiste medebewoners, zoals de auratus, gaat het meestal wel, maar dan alleen met stevige vissen die niet meteen wegvluchten. Houd hem niet samen met vissen die erop lijken, zoals de demasoni: dat geeft ruzie en mogelijk hybriden.

Voeding

In de natuur: algen en aufwuchs van de rotsen, met wat kleine ongewervelden.

In het aquarium: vooral plantaardig voer: spirulinavlokken, nori en geblancheerde spinazie of sla. Een goede mbuna-korrel vormt de basis. Diepvries artemia of mysis geef je alleen af en toe. Rood vlees en veel eiwit zijn niet goed voor het darmstelsel van deze vis.

Voortplanting

De slanke mbuna is een moedermondbroeder. Het vrouwtje draagt de eitjes ongeveer drie tot vier weken in de bek en spuugt de jongen dan uit. Die kunnen meteen artemianaupliën eten.

Mannetjes zijn groter en hebben duidelijker eivlekken op de aarsvin. Voor een succesvolle groep houd je één mannetje met minimaal vier tot zes vrouwtjes, zodat de aandacht van het mannetje verdeeld wordt. In een kleinere bak kan het mannetje een vrouwtje doodjagen.

Tips uit de praktijk

Deze vis wordt in de winkel vaak verkocht als ‘mooie, slanke, blauwe mbuna’, en dat klopt ook. Wat de verkoper er niet bij zegt, is dat je met een mannetje elongatus een echte tiran in huis haalt. Een volwassen mannetje valt alles aan wat op hem lijkt of zijn territorium binnenzwemt.

Andere houders raden aan om de vis overbezet te houden: veel vissen, veel stenen, en één mannetje. Zo blijft het rustiger. Dat is wel wat anders dan bij rustiger mbuna’s, waarvoor een ruime bak al volstaat. Hij is vooral geschikt voor iemand met een groot aquarium die al eerder mbuna’s heeft gehouden.

Voor beginners kies je beter een milde mbuna. Voor wie een echt karakter wil, is dit een prachtige, actieve vis.

De eerste weken na aankoop zijn bij deze soort vooral een kwestie van rangorde. Jonge exemplaren van een paar centimeter gedragen zich nog redelijk, maar zodra de mannetjes zich beginnen te ontwikkelen, verandert dat. Wie met een groepje jonge vissen begint, ziet vaak dat één mannetje zich opwerpt tot baas en de rest onder druk zet. Dan is het handig om alvast een tweede bak of een overplaatsoptie achter de hand te hebben.

Wat andere houders vaak merken: de agressie richt zich niet alleen op soortgenoten. Vissen met een blauwe of gestreepte tekening krijgen het zwaar te verduren, ook als het een andere soort is. Een vis die te veel op hem lijkt, is in een half jaar tijd vaak weg of zwaar beschadigd. Kies je buren dus op kleur en vorm: geel, oranje of juist een heel andere lichaamsbouw werkt beter dan nog een blauwe mbuna.

Eten is zelden een probleem. Ze pakken bijna alles, maar houd het plantaardig. Een van de meest gemaakte fouten is te veel vlees geven, waarna je na een tijd vissen krijgt met opgeblazen buiken of een opgezette maag, wat bij mbuna’s bekendstaat als Malawi-bloat. Haal bij beginnende klachten het eiwitrijke voer meteen weg en geef een paar dagen alleen plantaardig voer en spinazie. Vroeg ingrijpen scheelt veel.

Over kweken zijn de verhalen gemengd: zolang er meer vrouwtjes zijn dan mannetjes en er genoeg schuilplaatsen zijn, gaat het meestal vanzelf. Het vrouwtje broedt de eitjes uit en daarna moet je de jongen extra beschermen, want in een overvolle bak overleven er weinig. Houd het onderhoud strak: elke week flink verversen en de stenen af en toe herschikken om het territoriumgedrag te doorbreken. Eindadvies: mooi en actief, maar alleen voor wie al ervaring heeft met mbuna’s en bereid is om regelmatig te schuiven.

Voordelen en nadelen

Voordelen

  • Opvallende, langgerekte vorm en mooie streping
  • Actief en interessant om naar te kijken
  • Makkelijk te voeren

Nadelen

  • Zeer agressief, ook onderling
  • Meerdere kleurvormen kruisen zich makkelijk
  • Alleen geschikt voor een groot aquarium met veel stenen

Lees ook: welke vissen passen bij elkaar en de 10 meest gemaakte beginnersfouten.

Veelgestelde vragen over de slanke mbuna

Hoe groot wordt de slanke mbuna?

Hij wordt 12 tot 14 cm. Voor een groepje heb je een aquarium nodig van minimaal 120 cm en 200 liter.

Met hoeveel slanke mbuna’s houd je ze samen?

Houd 1 mannetje met 4 of meer vrouwtjes. Het mannetje is zeer territoriaal en agressief, dus meer vrouwtjes verdelen zijn aandacht.

Is de slanke mbuna geschikt voor beginners?

Hij is gemiddeld in moeilijkheid, vooral door zijn agressie. Zorg voor veel rotsen en schuilplaatsen en houd geen rustige vissen bij hem.

Met welke vissen kun je de slanke mbuna combineren?

Kies andere stevige mbuna’s die zijn drukte aankunnen, zoals de gele Labidochromis en de Fuelleborns schraapbek.

Welke planten passen bij de slanke mbuna?

Alleen planten die op hout of steen groeien, zoals het speerblad en de Afrikaanse watervaren, overleven de graafwerkzaamheden en ruzies.

Geschreven door Alessandro, al meer dan tien jaar aquariumhouder en liefhebber van biotoopaquaria. Deze pagina is samengesteld op basis van vakliteratuur en ervaringen van andere houders.

De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke vis en elk aquarium is anders: houd je waterwaarden goed in de gaten en vraag bij twijfel advies bij een aquariumspeciaalzaak.