Zwavelkop-pauwoogcichlide (Aulonocara maylandi)

De zwavelkop-pauwoogcichlide is een van de kleinste en vreedzaamste pauwoogcichliden. Het mannetje heeft een blauw lijf met een zwavelgele kop en gele borst, wat hem een heel eigen uiterlijk geeft. Wie een rustig Malawi-aquarium zoekt zonder gevecht, komt bij deze soort goed uit.

Zwavelkop-pauwoogcichlide (Aulonocara maylandi)
Eigen foto van Alessandro

Over deze vis

De soort werd in 1961 beschreven door Ethelwynn Trewavas, de Britse ichtyologe die in die jaren veel van de Malawi-cichliden een naam gaf. De soortnaam maylandi is een eerbetoon aan Hans Mayland, de Duitse aquariumauteur naar wie ook het geslacht Maylandia is genoemd. Het geslacht Aulonocara zelf ontleent zijn naam aan het Grieks: ‘aulon’ betekent groef en ‘kara’ hoofd, een verwijzing naar de grote sensorische putjes op de kop van pauwoogcichliden. In de handel heet de vis meestal ‘sulphurhead’ of ‘sulphurhead peacock’, en dat is precies wat het Nederlandse zwavelkop betekent.

Het uiterlijk van het mannetje maakt de naam waar. Het lichaam is blauw, vaak met een lichtere, bijna zilverblauwe glans, en de kop en borst zijn zwavelgeel tot geelgroen. De vinnen zijn vaak blauw met een lichte rand. Vrouwtjes en jonge dieren zijn grijsbruin met vage dwarsbanden, en jonge mannetjes blijven lang op vrouwtjes lijken. De kleur van het mannetje verandert met de stemming: in baltsstemming wordt het blauw dieper en de kop feller, terwijl een onderdrukt dier bleek en dof blijft.

Het verspreidingsgebied is klein vergeleken met dat van veel andere pauwoogcichliden. De soort is beperkt tot een paar plekken in het zuidoosten en het centrum van het Malawimeer, en dat heeft ook te maken met zijn levenswijze: hij is gebonden aan de overgang tussen rotsen en zand en heeft een voorkeur voor rustig, ondiep water. Op zulke plekken zoeken de vissen naar kleine bodemdiertjes, waarbij ze net als hun verwanten de sensorische putjes op de kop gebruiken om prooien onder het zand op te sporen.

Omdat de kleurvormen van Makanjila Point en Kande-eiland zo verschillen, is er in de hobby veel verwarring ontstaan. De vorm van Kande is een tijd als aparte ondergroep beschouwd, en wie de vis koopt onder de naam ‘sulphurhead’ krijgt in de praktijk vaak gekweekte dieren met een gemengde herkomst. Zuivere lokale vormen zijn vooral bij gespecialiseerde kwekers te vinden.

Over de populatiegrootte en de beschermingsstatus weinig gepubliceerd. Omdat het verspreidingsgebied beperkt is, is het goed dat de soort in de hobby zo makkelijk wordt gekweekt; de aquariumstammen kunnen daarmee wel een rol spelen als reservoir, al is dat geen reden om wilde populaties te vergeten.

In het kort

Wetenschappelijke naamAulonocara maylandi
FamilieCichlidae (cichliden)
HerkomstMalawi (Malawimeer, Makanjila Point en Kande-eiland)
VindplaatsAfrika – Malawi – Malawimeer (Makanjila Point, Kande-eiland)
Maximale grootte10 cm (mannetje)
Minimale aquariumgrootte100 cm / 200 liter
Temperatuur24 – 29 °C
pH7,5 – 9,0
Hardheid (GH)10 – 25 °dGH
Groepsgrootte1 mannetje met 4 of meer vrouwtjes
GedragEen van de rustigste en schuwste pauwoogcichliden
MoeilijkheidMakkelijk tot gemiddeld
Levensduur8 – 10 jaar
KarakterVreedzaam
Eet kleine vissenNee
VinnenbijterNee
Veilig met garnalen en slakkenNee
Kwetsbaar voor vinnenbijtersNee
Geschikt voor gezelschapsaquariumJa
Minimale groepsgrootteHarem: 1 mannetje met meerdere vrouwtjes

Welke vissen passen bij de Zwavelkop-pauwoogcichlide?
Check het in de Combinatiechecker en zie direct of jouw combinatie goed, matig of slecht is.

Wat betekent de naam?

Aulonocara komt van het Griekse aulos (‘buis’) en kara (‘kop’), naar de vergrote zintuigkanalen in de kop. Het geslacht werd in 1922 beschreven door Regan.

maylandi is een eerbetoon aan de cichlidenliefhebber en aquariumauteur Hans-Joachim Mayland (ca. 1928–2004), die de soort onder de aandacht van de beschrijver bracht.

De soort werd in 1984 beschreven door Trewavas.

Bron: The ETYFish Project

Natuurlijke leefomgeving

De zwavelkop-pauwoogcichlide komt alleen in het Malawimeer voor. Er bestaan twee kleurvormen: de zwavelkop-vorm bij West Reef en Eccles Reef bij Makanjila Point aan de zuidoostkant, en een vorm bij Kande-eiland voor de centraal-westelijke kust. Vroeger werd de vorm van Kande als aparte ondersoort gezien, tegenwoordig rekent men hem tot dezelfde soort.

Ze leven in de tussenzone, waar rotsen overgaan in zandvlakten. Mannetjes houden een territorium op de grens van rots en zand; vrouwtjes zoeken in kleine groepjes voedsel op het zand. Het water is helder, warm en flink gebufferd.

Waterwaarden in het aquarium

Zoals alle Malawi-cichliden wil hij hard, alkalisch water dat stabiel blijft. Voor een goede buffering kun je koraalgruis of Malawizout gebruiken.

  • Stroming: rustig tot matig; hij is geen sterke zwemmer.
  • Zuurstof: goed beluchten.
  • Verversing: wekelijks 30 tot 50 procent.
  • Nitraat: laag houden.
  • Stabiliteit: schommelingen geven kleurverlies en stress.

Aquarium en inrichting

Een aquarium van 100 cm volstaat voor één mannetje en een groepje vrouwtjes. Een fijne zandbodem is belangrijk: deze vissen zeven het zand voor voedsel. Bouw rotsstapels met tussenruimtes en laat veel open zand.

Omdat deze soort schuw is, helpt het als de decoratie niet te druk is: te fel licht en druk verkeer bij het aquarium zorgen voor een schrikachtige vis. Een donkerder achtergrond laat zijn kleuren beter uitkomen.

Biotoop nabootsen: lichtgekleurd zand, grijze rotsen met tunnels en verder open water. Planten zijn optioneel; Anubias op steen werkt.

Gedrag en gezelschap

Hij is de gentleman van de pauwoogcichliden. Het mannetje is territoriaal, maar veel minder fel dan bijvoorbeeld een keizerin-pauwoogcichlide. Hij past daardoor bij vreedzame Malawi-soorten uit de zandzone, zoals de Electric blue, de Kadango-cichlide of de Pauwoogcichlide (Aulonocara jacobfreibergi), hoewel andere Aulonocara-soorten voor kruisingen zorgen. Onrustige mbuna zoals de Rode zebra zijn te druk en pakken voer weg.

Voeding

In de natuur: kleine bodemdiertjes zoals muggenlarven en kreeftachtigen.

In het aquarium: een goed cichlidenvoer met plantaardige bestanddelen, aangevuld met bevroren muggenlarven en Artemia. Drie tot vier kleine porties per dag. Omdat hij schuw is en langzaam eet, let erop dat snellere bakgenoten hem niet voor zijn; voer zo nodig op twee plaatsen.

Voortplanting

Ook deze soort is een moedermondbroeder. Het mannetje maakt een kuiltje in het zand of poetst een steen, het vrouwtje legt eitjes en neemt ze in haar bek. Na een week of vier zwemmen de jongen vrij. De mannetjes zijn kleurrijker en groter; vrouwtjes zijn grijsbruin. Met één mannetje op vier of meer vrouwtjes blijft het rustig. In een soortbak zonder stress kweekt hij bijna vanzelf door.

Tips uit de praktijk

De zwavelkop is een soort die je niet als eerste ziet in de winkel, omdat jonge mannetjes vaal en onopvallend zijn. Pas na een half jaar tot een jaar krijgt hij zijn kleur. Veel houders verliezen dan al hun geduld en kiezen een opvallendere soort, maar zij missen iets: als hij eenmaal volwassen is, is het een van de mooiste en meest ontspannen vissen voor een zandaquarium.

Wat vaak misgaat: te veel verkeer in de bak. Zet je hem bij drukke of felle vissen, dan verstopt hij zich en laat zich weinig zien. Houders die hem met andere Aulonocara mengen, krijgen daarna geen zuivere jongen meer. Een aparte soortbak is daarom aan te raden of een combinatie met haplochromine cichliden van een heel andere vorm en kleur.

Andere houders merken vaak dat hij zich beter thuis voelt in een iets donkerder aquarium. Voor rustige liefhebbers is dit een aanrader; voor wie wilde actie zoekt niet.

De eerste weken na aankoop is de zwavelkop nog schuwer dan je verwacht. Hij verdwijnt tussen de stenen en komt alleen tevoorschijn als het voer erin gaat. Laat hem in die periode gewoon met rust en voer kleine porties, zodat hij het aquarium leert kennen. Wie meteen de kleur wil zien, wordt teleurgesteld: de vis heeft rust en tijd nodig.

Wat andere houders vaak merken: de kleur van het mannetje ontwikkelt zich sterk met de omgeving. In een bak met een donkere bodem en gedempt licht wordt het blauw diep en de kop opvallend geel, terwijl dezelfde vis in een lichte, kale bak bleek blijft. Ook schuwheid wisselt: vissen die als groep worden gehouden, durven meer dan een enkel dier. Een groepje van één mannetje met minstens vier vrouwtjes is dus meteen beter dan een paar losse dieren.

Wat er vaak misgaat, is voeding en concurrentie. Omdat hij langzaam eet, blijft hij bij snelle bakgenoten weleens achter met een lege maag, en dan zie je een mager dier met een ingevallen buik. Twee voederplekken en zinkend voer helpen daar goed bij. Verder zijn ze net als andere zandcichliden gevoelig voor vervuild zand: een bodem die te lang niet wordt schoongemaakt, geeft snel problemen. Een goede zandroutine, dus af en toe het zand roeren of stofzuigen, is belangrijk.

Kweekervaringen zijn goed. Het vrouwtje draagt de eitjes vier weken en de jongen zijn direct groot genoeg voor fijn voer. Eindadvies: een rustige, schone vis voor een ruimere bak met zand en weinig drukte, maar niet voor wie een levendig aquarium zoekt of een beginnersbak met agressieve buren.

Voordelen en nadelen

Voordelen

  • Vreedzaam en rustig voor een Malawi-cichlide.
  • Blijft relatief klein.
  • Mooi kleurenspel met gele kop.
  • Kweekt makkelijk.

Nadelen

  • Schuw en houdt niet van drukte.
  • Jonge mannetjes zijn niet indrukwekkend.
  • Heeft stabiel, hard water nodig.

Lees ook: Welke vissen passen bij elkaar? en De 10 meest gemaakte beginnersfouten.

Veelgestelde vragen over de zwavelkop-pauwoogcichlide

Hoe groot wordt de zwavelkop-pauwoogcichlide?

Het mannetje wordt ongeveer 10 cm. Daarmee is hij een van de kleinste pauwoogcichliden.

Met hoeveel zwavelkop-pauwoogcichliden houd je ze samen?

Houd 1 mannetje met 4 of meer vrouwtjes. Het mannetje is territoriaal, dus houd bij voorkeur maar een mannetje per aquarium.

Is de zwavelkop-pauwoogcichlide geschikt voor beginners?

Ja, hij is makkelijk tot gemiddeld in onderhoud en een van de rustigste en schuwste pauwoogcichliden. Geef hem rustige tankgenoten en genoeg schuilplekken.

Met welke vissen kun je de zwavelkop-pauwoogcichlide combineren?

Kies rustige Malawi-cichliden, zoals de Kadango-cichlide, de Red empress en de poederblauwe mbuna. Vermijd andere pauwoogcichliden, want die kunnen kruisen.

Welke planten passen bij de zwavelkop-pauwoogcichlide?

Planten op hout of steen houden het beste stand, zoals het speerblad en de Afrikaanse watervaren.

Geschreven door Alessandro, al meer dan tien jaar aquariumhouder en liefhebber van biotoopaquaria. Deze pagina is samengesteld op basis van vakliteratuur en ervaringen van andere houders.

De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke vis en elk aquarium is anders: houd je waterwaarden goed in de gaten en vraag bij twijfel advies bij een aquariumspeciaalzaak.