Afrikaanse uienplant (Crinum calamistratum)

De Crinum calamistratum, in het Nederlands ook wel Afrikaanse uienplant, is een sierlijke plant met lange, smalle, gekrulde bladeren die uit een grote bol groeien. Hij is populair omdat hij elegant in beweging lijkt in de stroming en toch zeer taai is, zeker als je een plek voor een plant met hoogte zoekt.

Afrikaanse uienplant (Crinum calamistratum)
Foto: Krzysztof Ziarnek, Kenraiz, via Wikimedia Commons (CC BY-SA 4.0)

Over deze plant

Crinum calamistratum is in 1987 beschreven door Josef Bogner en Hermann Heine. De soort hoort bij de amaryllisfamilie (Amaryllidaceae), net als de bekende Crinum-lelies uit tuinen en kamers en de uien in de keuken. In het Engels heet de plant narrow crinum of African onion plant, en die naam is een verwijzing naar de bol.

Onder de grond zit een dikke, uienachtige bol. Daaruit groeien lange, smalle, bandvormige bladeren die sterk gekruld en gegolfd zijn. Volgens Wikipedia kunnen de bladeren meer dan twee meter lang worden, al blijven ze in een aquarium veel korter. De bladeren zijn leerachtig en vrij taai, waardoor de plant weinig last heeft van gewone planteneters. In de bak vormt hij een fraaie, wuivende fontein van blad.

De soort komt oorspronkelijk uit Kameroen, in de omgeving van Kumba. Hij is er plaatselijk bekend in een tijdelijke, seizoensgebonden rivier. De natuurlijke standplaats is niet erg goed gedocumenteerd, dus wees voorzichtig met stellige uitspraken over zijn leefwijze in het wild. In het droge seizoen valt zo’n rivier droog, en de bol overleeft dan in de bodem.

In de aquariumhobby is hij een bekende solitaire plant voor de achtergrond of het middenplan. Hij tolereert verschillende waterwaarden, zelfs licht brak water, en doet het goed bij gemiddeld tot veel licht. Een weetje: de plant kan prachtige witte bloemen vormen, maar in aquaria komt dat zelden voor.

In het kort

Wetenschappelijke naamCrinum calamistratum
FamilieAmaryllidaceae (amaryllisfamilie)
HerkomstWest-Afrika (Kameroen)
VindplaatsAfrika – Kameroen – Seizoensgebonden rivier
Hoogte40 – 100 cm
GroeisnelheidLangzaam
LichtGemiddeld
CO2Niet nodig
Temperatuur22 – 28 °C
pH6,0 – 8,0
Hardheid (GH)3 – 18 °dGH
Plaats in het aquariumAchtergrond
VermeerderingBijbollen
MoeilijkheidMakkelijk

Natuurlijke leefomgeving

De Crinum calamistratum komt voor in Kameroen, en volgens de beschikbare bronnen groeit hij plaatselijk in een seizoensgebonden rivier die in het droge seizoen kan verdrogen. Veel meer is niet bekend: er is weinig vastgelegd over zijn natuurlijke standplaats.

Zo’n wisselend verblijf past bij het uiterlijk van de plant. De dikke bol werkt als voorraadkamer en laat de plant een droge periode overbruggen. Dat verklaart ook waarom hij in het aquarium zoveel kan hebben en zo rustig doorgroeit.

Verzorging in het aquarium

Verzorging is vooral een kwestie van de bol goed plaatsen en daarna rust geven. Let op deze punten:

  • Licht: gemiddeld tot veel licht werkt het best. Bij weinig licht groeit de plant traag en kwijnt hij langzaam.
  • Voeding en bemesting: de plant is een matige eter. Wortelmest in de bodem bij de bol en een beetje vloeibare meststof zijn voldoende.
  • Bodem: een voedselrijke bodem met grind of zand. De bol staat half in de bodem.
  • Snoeien: knip oude of beschadigde bladeren af aan de voet. Lange bladeren die langs het oppervlak drijven kun je inkorten.

Planten en vermeerderen

Zet de bol in de bodem met de bovenkant (de hals) boven de grond. Wordt de hele bol bedekt, dan kan hij gaan rotten. Bij een nieuwe plant zonder wortels zet je hem eerst ondiep en laat hem aanwortelen.

Vermeerderen gaat via bijbollen die naast de hoofdbol verschijnen. Wacht tot ze groot genoeg zijn en haal ze dan voorzichtig los. Volgens Wikipedia plant de soort zich in gevangenschap zelden geslachtelijk voort, dus bijbollen zijn de beste weg.

Geschikt voor

Dankzij de taaie bladeren past hij bij vrijwel alle vissen, ook bij wat ruigere bewoners. Een Afrikaans aquarium met gestreepte kribensis of bultkopcichlide past goed bij zijn herkomst. Ook bij Tanganyika-cichliden zoals de kendalli-cichlide kan hij als achtergrondplant dienen, mits de bol stevig in de bodem zit.

Tips uit de praktijk

De Crinum is een plant die je laat zitten en laat groeien. In de eerste weken zie je vaak dat de oude bladeren lichter worden of afsterven. Dat komt omdat de plant moet wennen aan nieuw water. De bol houdt het daarna wel vol en schiet pas na een tijd weer nieuwe bladeren.

Wat er vaak misgaat is dat de bol te diep wordt geplant, of dat de plant te weinig licht krijgt. Dan zie je het blad slap worden en soms rotten. Een iets hogere plek, met de bol half in de bodem, het beste werkt. Andere houders merken dat de plant het meest dankbaar is als je hem met rust laat in plaats van steeds te verplaatsen.

De bladeren worden lang en blijven lang zitten, dus algen vestigen zich er makkelijk op. Zeker de punten, die dicht bij de lamp komen, raken begroeid. Door lange bladeren regelmatig in te korten en het licht in balans te houden, houd je dat onder controle. Slakken laten de plant vaak met rust.

Met vissen werkt de Crinum goed. Cichliden die graven kunnen de bol uit de bodem woelen, dus leg er een zware steen rond. De bladeren geven schaduw en schuilplekken aan vissen die graag onder bladeren zwemmen.

Eerlijk advies: reken op een plant die traag opbouwt maar jarenlang meegaat. Hij is niet de goedkoopste, en een goede bol is een investering, maar je krijgt er een indrukwekkend element voor terug dat weinig onderhoud vraagt.

Voordelen en nadelen

Voordelen

  • Elegante, gekrulde bladeren die in de stroming bewegen
  • Taai blad dat zelden wordt aangevreten
  • Tolereert verschillende waterwaarden
  • Geeft hoogte aan de achtergrond
  • Weinig onderhoud

Nadelen

  • Groeit langzaam en vraagt een grote bak
  • Lange bladeren raken begroeid met algen
  • Bol kan rotten als hij te diep wordt geplant

De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke plant en elk aquarium is anders: let op je licht, bemesting en waterwaarden en vraag bij twijfel advies bij een aquariumspeciaalzaak.