De chocoladecichlide is een forse, hoogruggige cichlide uit het Amazonegebied die opvalt door zijn warme bruine tot groenige kleur met rode accenten. Ondanks zijn formaat is het een verrassend kalme vis, die veel minder graaft en vecht dan je van een grote cichlide zou verwachten. Een echte aanrader voor wie een groot Zuid-Amerikaans aquarium heeft en iets anders zoekt dan een oscar.

Over deze vis
De chocoladecichlide werd in 1862 door Albert Günther beschreven, oorspronkelijk onder een ander geslacht dan waarin hij nu staat. Later kreeg hij een eigen geslacht, Hypselecara, dat in 1986 werd ingesteld en waarin hij samen met de verwante Hypselecara coryphaenoides hoort. De geslachtsnaam lijkt te verwijzen naar het hoge lichaam. Wat temporalis precies betekent, is niet eenduidig vastgelegd; het lijkt af te leiden van het Latijnse woord voor ‘slaap’ en zou op de tekening van de kop kunnen slaan. In de hobby heet de vis ‘chocoladecichlide’, in het Engels ‘emerald cichlid’ of ‘chocolate cichlid’, en die twee namen zeggen samen meteen iets over zijn kleurwisseling.
Jonge dieren zijn onopvallend bruin met een donkere vlek en een streep over de flank. Volwassen vissen krijgen daarentegen een diepe, warme bruine kleur met groene tot smaragdachtige glans, met rode tinten op de buik en de kop. Het lichaam is hoog en van opzij afgeplat, met een steil voorhoofd. Mannetjes worden meestal iets groter en krijgen langere vinnen, en bij oudere dieren komt een lichte bult voor; vrouwtjes blijven ronder en kleiner. De kleur hangt sterk af van stemming: een vis die zich zeker voelt, is donker en glanzend, een gestresste vis wordt bleek en gevlekt.
De soort komt voor in grote delen van het Amazonebekken, in Peru, Colombia en Brazilië, tot in Frans-Guyana. Hij leeft in rustige delen van rivieren, in overstroomde bossen en in meren, en eet insecten, kleine kreeftachtigen en plantaardig materiaal. Voor zover bekend wordt de soort in de handel vooral als wildvang aangeboden, maar er is ook nakweek. Over zijn positie op de rode lijst van de IUCN zijn geen betrouwbare gegevens bekend.
In de hobby is hij bekend als een rustiger alternatief voor de grote, agressieve cichliden. Hij is minder algemeen dan een oscar of een severum, en dat komt mede doordat jonge dieren onopvallend zijn en pas na een jaar of langer de kleur krijgen waar hij om bekend staat. Wie weet wat hij wordt, houdt hem meestal jarenlang.
In het kort
| Wetenschappelijke naam | Hypselecara temporalis |
|---|---|
| Familie | Cichlidae (cichliden) |
| Herkomst | Peru, Colombia, Brazilië en Frans-Guyana (Río Ucayali, Amazonas/Solimões, Amapá, Oyapock) |
| Vindplaats | Zuid-Amerika – Peru, Colombia, Brazilië, Frans-Guyana – Río Ucayali, Amazone en Oyapock |
| Maximale grootte | Ca. 25 – 30 cm (in het aquarium meestal 20 – 25 cm) |
| Minimale aquariumgrootte | 150 cm / 400 liter |
| Temperatuur | 25 – 29 °C |
| pH | 5,5 – 7,5 |
| Hardheid (GH) | 2 – 12 °dGH |
| Groepsgrootte | Solitair of als paar |
| Gedrag | Rustig voor zijn formaat; territoriaal in de broedtijd |
| Moeilijkheid | Gemiddeld |
| Levensduur | 10 – 15 jaar |
| Karakter | Roofvis (eet kleine vissen) |
| Eet kleine vissen | Ja |
| Vinnenbijter | Nee |
| Veilig met garnalen en slakken | Nee |
| Kwetsbaar voor vinnenbijters | Nee |
| Geschikt voor gezelschapsaquarium | Nee |
| Minimale groepsgrootte | Alleen of als paar |
Welke vissen passen bij de Chocoladecichlide?
Check het in de Combinatiechecker en zie direct of jouw combinatie goed, matig of slecht is.
Wat betekent de naam?
Hypselecara komt van het Griekse hypselos (‘hoog’), naar het oplopende voorhoofd van volwassen vissen, en acará, het Tupí-Guaraniwoord voor cichliden. Het geslacht werd in 1986 beschreven door Kullander.
temporalis betekent ‘van de slaap’, vermoedelijk naar de grote bruinzwarte vlek tussen het oog en de bovenkant van de kieuwopening, met een sikkelvormige gele vlek erboven.
De soort werd in 1862 beschreven door Günther.
Bron: The ETYFish Project
Natuurlijke leefomgeving
De chocoladecichlide heeft een groot verspreidingsgebied in het Amazonebekken. Hij komt voor in Peru, onder meer in de Río Ucayali, in het Colombiaanse deel van de Amazone, langs de Braziliaanse Solimões en Amazonas en tot in de kustrivieren van Amapá en Frans-Guyana, zoals de Oyapock. Hij leeft vooral in rustige delen: overstroomde bossen, meren langs de rivieren en langzaam stromende zijarmen.
Het water varieert van helder tot zwart water, maar is overal zacht en neutraal tot zuur. De vissen houden zich op tussen ondergelopen takken, boomwortels en oeverplanten. In het regenseizoen trekken ze de bossen in om te foerageren en te broeden; in de droge tijd zitten ze in de meren en restpoelen. In hetzelfde leefgebied vind je onder meer severums, festivums, uaru’s, discussen en veel meervallen en zalmachtigen.
Waterwaarden in het aquarium
Nakweekdieren zijn niet kieskeurig en passen zich aan uiteenlopend kraanwater aan, zolang het niet extreem hard is. Veel belangrijker dan exacte waarden is de waterkwaliteit: een vis van dit formaat produceert veel afval, en daar moet je filtering en verversing op afstemmen.
- Stroming: matig; een krachtig buitenfilter met de uitstroom verdeeld over de bak werkt goed.
- Filtering: reken op een filtercapaciteit van enkele keren het aquariumvolume per uur.
- Zuurstof: zorg voor goede oppervlaktebeweging, zeker bij hogere temperaturen.
- Verversing: wekelijks 30 tot 50 procent; grote cichliden zijn gevoelig voor oplopend nitraat.
- Stabiliteit: geleidelijke veranderingen worden goed verdragen, plotselinge schommelingen niet.
- Gezondheid: bij slechte waterkwaliteit kan, net als bij andere grote cichliden, gaatjesziekte ontstaan.
Aquarium en inrichting
Een chocoladecichlide groeit snel uit de jeugdmaat, dus kijk bij aankoop naar het eindformaat. Voor een volwassen dier of een paar is een aquarium van 150 centimeter lang met een flinke diepte het minimum; nog ruimer is beter als je er andere grote vissen bij wilt houden.
Richt het aquarium in met een zandbodem, grote wortels en een paar platte stenen als mogelijke broedplaats. De soort graaft minder dan veel andere grote cichliden, maar stevige planten zoals Anubias, Java-varen en grote Echinodorus in potten hebben de meeste kans. Laat genoeg open zwemruimte: deze vissen bewegen rustig maar nemen veel plek in.
Biotoop nabootsen: Maak er een stukje overstroomd Amazonebos van: fijn zand, een laag bladeren, grote vertakte wortels die vanuit de hoeken het aquarium in steken en gedempt licht met drijfplanten. Een lichte theekleur van het water door bladeren of elzenproppen maakt het beeld af en laat de rode en groene tinten van de vis mooi uitkomen.
Gedrag en gezelschap
Voor een cichlide van dit formaat is de chocoladecichlide opvallend vreedzaam. Hij verdedigt een territorium, vooral tijdens het broeden, maar is meestal geen vechtersbaas. Wel eet hij alles wat in zijn bek past, dus kleine tetra’s en garnalen zijn geen gezelschap.
Goede medebewoners zijn andere rustige, grotere Zuid-Amerikanen zoals de severum, de festivum of de uaru, aangevuld met stevige meervallen zoals de gestreepte doornmeerval. Ongeschikt zijn kleine scholenvissen, en juist ook te agressieve cichliden: naast een felle Midden-Amerikaan of een volwassen oscar in een te kleine bak trekt de chocoladecichlide vaak aan het kortste eind. Kleur en gedrag verraden het meteen: een gestreste chocoladecichlide wordt bleek en krijgt donkere vlekken.
Voeding
In de natuur: Omnivoor. Hij eet insecten en hun larven, kleine kreeftachtigen, algen, plantaardig materiaal en af en toe een klein visje.
In het aquarium: Geef als basis een goede cichlidenkorrel met een flink plantaardig deel, afgewisseld met diepvries krill, mysis, muggenlarven en gehakte mosselen of garnalen. Twee à drie keer per week groenvoer, zoals geblancheerde erwtjes of spinazie, houdt de spijsvertering gezond. Wees zuinig met vlees van warmbloedige dieren, zoals runderhart: dat belast de darmen en de waterkwaliteit.
Voortplanting
Het onderscheiden van de geslachten is lastig. Mannetjes worden meestal iets groter, krijgen een steilere kop en soms een lichte bult op het voorhoofd, en hebben vaak iets langer uitgetrokken rug- en aarsvinnen. Zekerheid heb je pas als je de legbuis ziet tijdens het paaien. De beste aanpak is een groepje jonge dieren samen op te laten groeien en ze zelf een paar te laten vormen.
De chocoladecichlide is een openbroeder die de eieren op een platte steen of een stuk hout legt. Beide ouders bewaken het legsel en de jongen. De jongen kunnen vanaf het vrijzwemmen met pas uitgekomen artemia en fijn gemalen droogvoer worden grootgebracht. In het aquarium wordt de soort niet zo vaak gekweekt, vooral omdat weinig houders de ruimte hebben voor een paar volwassen dieren.
Tips uit de praktijk
De chocoladecichlide is een van de mooiste ‘stille krachten’ onder de grote cichliden. Als jonge vis in de winkel is hij eerlijk gezegd niet veel: een bruinig vissie met een donkere vlek. Maar eenmaal volwassen krijgt hij een diepe chocoladekleur met een groene glans, rode tinten op de buik en een donkere band die als een streep over de flank loopt. En het meest verrassend is het karakter: rustig, nieuwsgierig en tam. Een gewend exemplaar komt naar de voorruit als iemand de kamer binnenloopt.
Een veelgemaakte fout is hem combineren met kleinere maar fellere Midden-Amerikanen, zoals vuurkeelcichliden, in een bak van 120 centimeter. De chocoladecichlide verstopt zich dan en wordt bleek. In een ruimere bak met severums en een paar meervallen komt hij pas echt tot zijn recht. Houders merken vaak hetzelfde: deze soort is eerder slachtoffer dan dader.
Een eerlijk advies: koop hem niet als ‘leuk bruin visje’ voor een gemiddeld gezelschapsaquarium. Hij wordt groot en eet kleine vissen op. Heb je echter een groot aquarium en wil je een grote cichlide die niet alles omgraaft en je medebewoners niet terroriseert, dan is dit misschien wel de beste keuze die je kunt maken.
De eerste weken na aankoop zijn bij de chocoladecichlide vooral een kwestie van geduld. Een jonge vis is vaak schuw en bruin, en hij staat de eerste dagen tussen de wortels. Ze eten meestal snel: mysis, muggenlarven en een goede korrel worden zonder gedoe opgepakt. Een truc bij een vis die toch aarzelt is om de voertijd steeds op hetzelfde moment te houden en het licht wat te dimmen; na een week komt hij zelf naar de ruit. Eventuele tankgenoten moeten dan al aanwezig zijn, want een nieuwe vis in een bak met een gevestigde cichlide krijgt het zwaar.
Wat andere houders vaak merken, is dat de kleur pas laat doorkomt. Een dier van tien centimeter ziet er nog niet uit als het dier van vijfentwintig; de groene glans en de rode tinten zie je pas na een jaar of langer. Een goed dieet met plantaardig voer en zo nu en dan krill helpt daarbij. Het gedrag verandert ook: een jonge vis die als schuchter bekendstond, kan als volwassen dier heel zelfverzekerd door de bak zwemmen en de verzorger herkennen.
De typische fouten zijn een te kleine bak en te felle bakgenoten. Een chocoladecichlide houdt zich niet staande naast agressieve Midden-Amerikanen, en je ziet het meteen: hij verkleurt, eet slecht en staat in een hoek. Verder zie je bij slecht onderhouden water kopgaatjes en aangetaste vinranden, zoals bij andere grote cichliden. Wekelijks een flinke verversing en een ruim filter zijn dus belangrijker dan wat voor voer je geeft. Ook laat hij zich niet graag verplaatsen; als je de inrichting vaak wijzigt, zie je dat aan zijn houding.
Voor wie is hij geschikt? Voor een houder met een grote bak die een indrukwekkende maar rustige cichlide zoekt en het niet erg vindt dat de kleur pas na maanden komt. Voor wie niet? Voor een gezelschapsbak met kleine vissen en voor iemand die snel resultaat wil zien. Eindadvies: houd hem met andere rustige Zuid-Amerikanen in een ruime bak, en geef hem tijd. Het is een vis die steeds mooier wordt naarmate hij ouder wordt.
Voordelen en nadelen
Voordelen
- Rustig en vriendelijk karakter voor een grote cichlide
- Prachtige volwassen kleur met chocolade-, groene en rode tinten
- Wordt snel tam en herkent zijn verzorger
- Graaft relatief weinig
Nadelen
- Wordt groot en heeft een aquarium van minimaal 150 cm nodig
- Eet kleine vissen en garnalen
- Geslachten zijn lastig te onderscheiden
Lees ook: Het filter van je aquarium schoonmaken en Welke vissen passen bij elkaar?.
Veelgestelde vragen over de chocoladecichlide
Hoe groot wordt de chocoladecichlide?
De chocoladecichlide (Hypselecara temporalis) kan 25 tot 30 cm worden, maar blijft in het aquarium meestal 20 tot 25 cm.
Hoe oud wordt de chocoladecichlide?
Met goede verzorging wordt hij 10 tot 15 jaar oud.
Met hoeveel chocoladecichliden houd je ze samen?
Je kunt hem solitair of als paar houden. In de broedtijd wordt hij territoriaal, dus zorg voor genoeg ruimte en schuilplekken.
Hoe groot moet het aquarium zijn voor de chocoladecichlide?
Een aquarium van minimaal 150 cm (400 liter) is nodig. Door zijn formaat heeft hij veel zwemruimte nodig.
Is de chocoladecichlide geschikt voor beginners?
De moeilijkheid is gemiddeld. Hij is rustig voor zijn formaat, maar vraagt wel een groot aquarium en veel zorg.
Met welke vissen kun je de chocoladecichlide combineren?
Hij past bij andere rustige, grotere vissen uit Zuid-Amerika, zoals de smaragdpantsermeerval, de zilverbijlzalm en de Geophagus Tapajós. Kleine vissen kunnen als voer worden gezien.
Welke planten passen bij de chocoladecichlide?
Stevige planten zoals amazonezwaardplant en Braziliaanse waternavel passen goed. Hij graaft weinig, dus planten blijven meestal goed zitten.
De waarden op deze pagina zijn richtwaarden. Elke vis en elk aquarium is anders: houd je waterwaarden goed in de gaten en vraag bij twijfel advies bij een aquariumspeciaalzaak.
